_____________________________________________________ O‘ ZBEKISTON RESPUBLIKASI MAKTABGACHA VA MAKTAB TA ’ LIMI VAZIRLIGI SURXONDARYO VILOYATI PEDAGOGLARNI YANGI METODIKALARGA O‘ RGATISH MILLIY MARKAZI “SCIENCE AND EDUCATION NEWS” XALQARO ILMIY, METODIK VA OMMABOP JURNALI “FILOLOGIK TA’ LIMDA ZAMONAVIY YONDASHUV VA INNOVATSIYALAR: TADQIQOT VA O‘ QITISH ISTIQBOLLARI” MAVZUSIDAGI XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA MATERIALLARI 2024-yil 6-iyun Termiz shahri – 2024 Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya, 2024-yil 6-iyun O‘ ZBEKISTON RESPUBLIKASI MAKTABGACHA VA MAKTAB TA ’ LIMI VAZIRLIGI SURXONDARYO VILOYATI PEDAGOGLARNI YANGI METODIKALARGA О’ RGATISH MILLIY MARKAZI “ SCIENCE AND EDUCATION NEWS ” XALQARO ILMIY, METODIK VA OMMABOP JURNALI “ FILOLOGIK TA ’ LIMDA ZAMONAVIY YONDASHUV VA INNOVATSIYALAR: TADQIQOT VA O‘ QITISH ISTIQBOLLARI ” MAVZUSIDA XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA (2024-yil, 6- iyun ) INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE "MODERN APPROACH AND INNOVATIONS IN PHILOLOGICAL EDUCATION: RESEARCH AND TEACHING PROSPECTS" (June 6, 2024) МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО - ПРАКТИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ «СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ И ИННОВАЦИИ В ФИЛОЛОГИЧЕСКОМ ОБРАЗОВАНИИ: НАУЧНЫЕ И ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ПЕРСПЕКТИВЫ» (6 июня 2024 г.) 4-QISM Termiz shahri – 2024 _____________________________________________________ U shbu to ʻ plamdan uzluksiz ta ʼ lim tizimida filologik ta ʼ limning umumnazariy muammolari va uni o ʻ qitishda muammoli-loyihaviy yondashuv istiqbollari, o ʻ quv faoliyatida neyrokognitiv va lingvistik determinantlarga doir ilmiy tajribalar natijalarini o ʻ rganishga bag ʻ ishlangan konferensiya materiallari o ʻ rin olgan. Mualliflarning o ʻ ziga xos izlanishlari, yoshlarga ta ʼ lim berishdagi yangicha yondashuvlari, tahliliy, ilmiy, amaliy qarashlari aks etgan maqolalar barcha qiziquvchilarning foydalanishlari uchun tavsiya etiladi. В сборник включены материалы конференций, посвященные исследованию общетеоретических проблем филологического образования в системе непрерывного образования и перспектив проблемно–проектного подхода к его преподаванию, результаты научных экспериментов по нейрокогнитивным и лингвистическим детерминантам учебной деятельности. Статьи, отражающие уникальные исследования авторов, новые подходы к обучению молодежи, аналитические, научные и практические взгляды, рекомендуются к использованию всем заинтересованным лицам. T he following conference materials devoted to the study of the general theoretical problems of philological education in the continuous education system and the perspectives of the problem – project approach to its teaching, the results of scientific experiments on neurocognitive and linguistic determinants of educational activity. Articles reflecting authors ’ research, new approaches to teaching young people, analytical, scientific, and practical views are recommended for use by all interested parties. Mas ’ ul muharrir : Umarali Qodirov – Surxondaryo viloyati pedagoglarni yangi metodikalarga o‘ rgatish milliy markazi direktori, psixologiya fanlari doktori, professor Tahrir hay ’ ati: Ilhomjon Hojiboyev – psixologiya fanlari b o‘ yicha falsafa doktori (PhD) Bahrom Umarov – pedagogika fanlari b o‘ yicha falsafa doktori (PhD) Oygul Berdiyeva – pedagogika fanlari nomzodi , dotsent Nigora Kenjaboyeva – pedagogika fanlari b o‘ yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Gavhar Salomova – filologiya fanlari b o‘ yicha falsafa doktori (PhD) Zamira Safarova – “Tillarni o‘ qitish metodikasi” kafedrasi katta o‘ qituvchisi Surayyo Qodirova – “Tillarni o‘ qitish metodik asi” kafedrasi katta o‘ qituvchisi Taqrizchilar: Normat Yoʻldoshev – filologiya fanlari doktori (DSc) Maxmatmurod Shomirzayev – pedagogika fanlari doktori (DSc), professor Surxondaryo viloyati pedagoglarni yangi metodikalarga о’ rgatish milliy markazi ilmiy-metodik kengashining 2024-yil 26-mayda o‘ tkazilgan navbatdan tashqari 5-sonli yi g‘ ilishining qarori bilan nashrga tavsiya etilgan. T o‘ plamdan o‘ rin olgan maqolalarning saviyasi, sifati va ilmiy dalillarning haqqoniyligi hamda mazmuni uchun mualliflar masʼu ldir. © Surxondaryo VPYM O‘ MM, 2024 _________________________________________ Mundarija IV. XORIJIY TILLARNI O ‘QITISH JARAYONINING ZAMONAVIY FILOLOGIK VA LINGVISTIK TENDENSIYALARI 1. Salomova G.A. Abbreviations english and uzbek in lingustics.................... 6 2. Khoshimhujayeva M. Semantic analysis of chemical terms..................... 10 3. Uralova O.P., Xidirova S.K. Military career, position and title expressive terms............................................................................................................ 16 4. Sapaeva D.N. Parameters of medical discourse and its conceptual peculiarities.................................................................................................. 21 5. Eshboyeva Sh.A Xorijiy til o‘qitish jarayonida mediatexnologiya vositalaridan foydalanishda ustoz- shogird munosabatlarining o‘rni ............. 26 6. Mamarasulova I.J. Use of artificial intelligence in teaching foreign languages for pre-school educators............................................................. 31 7. Akramova N.A Implementing clil programs: pre-tertiary practices across the globe...................................................................................................... 37 8. Jumaniyazova M.A. Approaches in teaching speaking to young learners.. 45 9. Abdusamatov F . The linguistic and pragmatic aspects of public speaking in social layers............................................................................................ 49 10. Kamilova N Innovative methods of teaching english for non-native learners: a scientific approach..................................................................... 53 11. Yaxyoqulova N Fransuz tilida ifodalangan ma g‘ rib adabiyotiga bir nazar............................................................................................................. 60 12. Umatova M. B. Ingliz tilini o‘qitis hda onlayn-testlardan foydalanish........ 67 13. Uzakova L.A. O‘zbek va ingliz tillarida to‘y bilan bog‘ liq leksik birliklarning lingvokulturologik tadqiqi....................................................... 77 14. Muradov M.A. Analysis of poetry in the english literary poems................ 95 15. Asrorov O. A. Modern philological trends in teaching foreign languages... 108 16. Sa ’ dullayev A. A. Mixed education in the environment of the pedagogical educational cluster application technology................................................. 114 17. Abdiganiyeva G.O. Teaching chemistry in english at secondary schools: strategies and best practices.......................................................................... 118 18. Xidirova I.N., Ergasheva M.Y. Ingliz tilini o‘rgatishda maktabgacha yoshdagi bolalar psixologiyasi..................................................................... 125 19. Khakimova M.F. Difficulties in learning foreign languages...................... 131 20. Qulmаmаtovа M .O. Linguoculturological and cognitive analysis of the concept of «wealth» in english and uzbek proverbs ..................................... 136 21. Zoitova Z. Y. Loyihalash usulidan ingliz tili darslarida foydalanish.......... 141 FILOLOGIK TA’LIMDA ZAMONAVIY YONDASHUV VA INNOVATSIYALAR: TADQIQOT VA O’QITISH ISTIQBOLLARI XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA MODERN APPROACH AND INNOVATIONS IN PHILOLOGICAL EDUCATION: RESEARCH AND TEACHING PERSPECTIVES INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE 22. Mamarasulova I.J Didactic possibilities of digital educational technologies in teaching foreign languagesfor pre-school educators............ 145 23. Uralova O.P. Ingliz va o‘zbek tillari maqollarida zooleksemalarning qo‘llanilish t ahlili......................................................................................... 151 24. Boymurotova U.I., Qulmаmаtovа M .O. Cognitive linguistics: an approach to the study of language and thought ........................................... 156 25. Mirzabuvayeva M. A. Exploring the use of task-based language teaching in modern language classrooms.................................................................... 162 26. Xamrayeva D.B. Akmeologik yondashuvlar asosida bolalarga chet tilini o‘rgatish ....................................................................................................... 169 27. Omonova N. Comparative analysis of verb phraseological units in english and uzbek languages.................................................................................... 175 28 Ortiqova T.J. Til o‘rganish jarayoniga ta’sir etuvchi omillar (ingliz tili misolida) ........................................................................ ....... 181 29. Fozilova N.T. , Some aspects of translation of business documents ......... 186 30. Shаmsiddinovа Z .E. Techniques the teаcher uses for teаching speаking .. 192 31. Salomova G.A. Ingliz tilida qisqa rtmalarni o‘zbek tilida tarjima va tahlili 198 32. Nematullaeva M.R . Task-based approaches to enhance phonological awareness among students........................................................................... 202 33. Mirsalikhova R. Peculiarities of conversion of idiomatic expression from russian to english and vice versa................................................................. 208 34. Yormatova G.A. Linguistic and cultural strategies for promoting tolerance in modern english discourse......................................................................... 213 35. Shoimqulova N.X. Innovations in vocabulary instruction for English language learners.......................................................................................... 225 36. Абдурахманова К.М Теоретические основы обучения лексике английского в системе образования............................................ 230 37. Xudoyberdiyeva S.Y. Pronunciation for esl learner effective methods to teach phonetics and phonology to improve................................................. 237 38. Alaudinova D.R. Bo ‘lajak ingliz tili o‘ qituvchilarining kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirishda raqamli texnologiylardan foydalanish.... 243 39. Salomov A. Boshlang‘ich sinf ona tili va husnixat darslarida “ Alphabet ” metodidan foydalanish tendensiyalari....................................................... 252 40. Do‘rmanova D O‘ Pedagogik imij borasida Sharq va G‘arb olimlarining qarashlari............................................................................... 257 FILOLOGIK TA’LIMDA ZAMONAVIY YONDASHUV VA INNOVATSIYALAR: TADQIQOT VA O’QITISH ISTIQBOLLARI XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA MODERN APPROACH AND INNOVATIONS IN PHILOLOGICAL EDUCATION: RESEARCH AND TEACHING PERSPECTIVES INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE BO‘LAJAK INGLIZ TILI O‘QITUVCHILARINING KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYLARDAN FOYDALANISH Alaudinova Dilnoza Rustam qizi, Termez davlat universiteti, pedagogika fanlari boʻyicha falsafa doktori , Oʻzbekiston ANNOTATSIYA Til o’rganish endi foydalanuvchilar va o’quvchilar o’rtasidagi muloqot shakli sifatida qaraladi. Shunga qaramay, Oʻzbekistondagi baʼzi muassasalar hanuzgacha Grammatik tarjima metodiga (GTM) tayanadi, bu esa, lugʻat, grammatika va oʻqish koʻnikmalariga ega boʻlishiga olib keladi, lekin so’zlashish ko’nikmasi rivojlanmay qolaveradi. Buni hal qilish uchun o’qituvchilarga kommunikativ tilni o’qitish metodikasini qo’llash tavsiya etiladi. Ushbu maqola o’qituvchilarni ushbu yondashuvni amalga oshirishdan to’xtatuvchi omillarni aniqlaydi va samarali usul sifatida muassasalarda kommunikativ tillarni o’qitishga rioya qilish muhimligini ta’kidlaydi. Ingliz tilini mazmunli o’rgatish va o’rganish fonetika, fonologiya, morfologiya, sintaksis va semantika kabi jihatlarni to’g’ri amalga oshirish orqali erishish mumkin, deb ishoniladi. Kalit so’zlar : ikkinchi til, kommunikativ yondashuv, psixologik qoniqish, nutq qobiliyati, motivatsiya , rol o’ynash, film tomosha qilish. АННОТАЦИЯ Изучение языка теперь рассматривается как форма общения между пользователями и учащимися. Однако некоторые учебные заведения в Узбекистане по - прежнему используют метод грамматического перевода (GTM ), который приводит к приобретению словарного запаса, грамматики и навыков чтения, но недостаточно развитым навыкам разговорной речи. Для решения этой проблемы преподавателям рекомендуется использовать коммуникативный метод обучения языку. В данной статье определяются факторы, которые мешают учителям применять этот подход, и подчеркивается важность соблюдения коммуникативного обучения языку в учебных заведениях как эффективного метода. Считается, что осмысленного преподавания и изучения английского языка можно достичь за счет правильной реализации таких аспектов, как фонетика, фонология, морфология, синтаксис и семантика. Ключевые слова: второй язык, коммуникативный подход, психологическая удовлетворенность, речевая способность, мотивация, ролевая игра, просмотр фильма ANNOTATION Language learning is now seen as a form of communication between users and learners. However, some institutions in Uzbekistan still rely on the Grammatical Translation Method (GTM), which results in the acquisition of vocabulary, grammar and reading skills, but underdeveloped speaking skills. To solve this, teachers are recommended to use the communicative language teaching method. This article identifies the factors that prevent teachers from implementing this approach and highlights the importance of adhering to communicative language teaching in institutions as an effective method. It is believed that meaningful teaching and learning of English can be achieved through the correct implementation of aspects such as phonetics, phonology, morphology, syntax and semantics. Key words : second language, communicative approach, psychological satisfaction, speaking ability, motivation, role playing, watching a movie. Kirish. Bugungi ta’lim vaqt o’tishi bilan o’zgardi. Ikkinchi tilni o’rganishga bo’lgan talab yildan-yilga ortib bormoqda. Chet tillarini bilish dunyo eshiklarini ochishi mumkin. Bundan tashqari, til o’rganish uchun bir nechta sabablar mavjud. Misol uchun, kimdir chet elda o’qishni xohlaydi yoki boshqalar butun dunyo bo’ylab sayohat qilishni xohlaydi. Demak, odamlar butun dunyoda so’zlasha oladigan bo’lishi mumkin bo’lgan tilni bilishlari kerak, masalan, ingliz tili dunyoning har bir burchagida xalqaro muloqot uchun, til to’siqlarining oldini olish uchun FILOLOGIK TA’LIMDA ZAMONAVIY YONDASHUV VA INNOVATSIYALAR: TADQIQOT VA O’QITISH ISTIQBOLLARI XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA MODERN APPROACH AND INNOVATIONS IN PHILOLOGICAL EDUCATION: RESEARCH AND TEACHING PERSPECTIVES INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE foydaliniladi. Biroq, nutqning ustunli gi va uning til ta’limi tizimiga turli xil ta’sirini tan olish muhimdir. Shuning uchun kommunikativ yondashuv til o’rgatish va o’rganishda puxta o’ylangan va hayotiy yondashuvdir, chunki uning asosiy e’tibori muloqotga qaratilgan va u maqsadli tildan foyd alanganda o’quvchining kommunikativ kompetentsiyasini oshiradi (Braun, 1994, p.71). Boshqacha qilib aytganda, ikkinchi tilni o’rganishning bir necha usullari mavjud; ulardan biri o’quv jarayoniga katta foydali ta’sir ko’rsatishi mumkin bo’lgan muloqot yond ashuvi bo’lib, u kundalik hayotda muloqot qilishga yordam beradigan muloqotga qaratilgan. Bundan tashqari, Aloqa yondashuvi orqali ikkinchi tilni o’rgatish va o’rganishning uchta usuli: sinfdagi o’zaro ta’sir, muloqot ko’nikmalarini o’rgatishning mos usull ari va muloqot qilishdan psixologik qoniqish. Adabiyotlar tahlili va metod Muloqot ko’nikmalarini turli yo’llar bilan o’rganish mumkin va talabalar aniq yo’nalishni ko’rsatadigan usullardan va amaliy usullardan foydalanadilar. Ulardan biri rolli o’yin bo’ lib, u muloqot qobiliyatlarining innovatsion usuli va muloqot qobiliyatlarini tezda o’rganishning ajoyib usuli hisoblanadi. Bu usulda sinfdagi hamma ishtirok etishi kerak bo’lgan super kuch bor. Agar sinfda kimdir introvert bo’lsa va o’z fikrini to’liq ifo da eta olmasa, uni rolli o’yin usuli bilan osongina jalb qilish mumkin. Van Ments (1999) ta’kidlaganidek, sinfda rolli o’yinlardan foydalanish o’quvchilarga jamiyatning turli a’zolarining xatti - harakatlari, o’zaro ta’siri va turli nuqtai nazarlarini o’rga nish imkoniyatini beradi (Cynthia, Deaton, Kristen, Ketrin va Jek, 2012). Darhaqiqat, har bir talaba rolli o’yin texnikasida qatnashadi, bu ularning ishlashi, so’z boyligi va nutq qobiliyatlarini baholash uchun ko’proq imkoniyat beradi. Bundan tashqari, b u usul o’quvchilarning xatti -harakatlari, qobiliyati va sabr-toqati kabi umumiy davomat uchun ham foydalidir. Shimoliy Karolina shtatida tadqiqotchi Hilari Flint, Mark Meyer, Monir Xossain va Melissa Klein (2017) rolli oʻyin uslubining ularning til oʻrgan ishiga taʼsiri haqida tadqiqot olib bordi va 90% talabalar nutq mahoratini oshirgan ushbu uslubdan mamnun. O’qitishning yana bir interaktiv usuli - bu filmlar. Filmlar va teleseriallarning diqqat bilan to’plangan to’plami ajoyib o’qitish vositasidir. Bu us ulda o’quvchilar to’xtab turishlari, muhokama qilishlari, nutq sifatiga ta’sir etuvchi yangi lug’at, frazalarni o’rganishlari, xohlagancha ko’rishlari mumkin. Bundan tashqari, agar o’quvchilar qahramonlarning xatti -harakatlarini muhokama qilsalar, ular tengdoshlarining fikrini tinglashadi, shu bilan bahs yoki muhokama boshlanadi. Natijada, ular bir-birlari bilan muloqot qilishadi va ishonchli, chiroyli javoblar berish uchun o’zlarining barcha imkoniyatlaridan foydalanadilar. Bjork & Eschenbach (2014) , Frank, (2013), Rodrigez va Puyal, (2012), Roell, (2010), MBML yo’riqnomasi asosida, sinfda filmlardan foydalanish va sinf faoliyati uchun so’zlashuvnini integratsiyalash bosqichlari bilan talabalarning o’quv jarayonini osonlashtirishga yordam berdi. Aniqroq qi lib aytadigan bo’lsak, MBML yo’riqnomasining o’quv bosqichlari to’rt bosqichda aniq amalga oshirildi: tomoshadan oldin, o’qitishdan oldin, o’qitish paytida va tomoshadan keyingi (Piyaporn & Inpin, 2020, 37-betda keltirilgan). Natijalar O’z tajribamga asoslanib, bakalavriatning oxirgi yilida biz O’zbekistondagi mahalliy maktablarda amaliyot o’tashimiz kerak edi; birinchi 2 haftada biz ingliz tili darslarini kuzatdik, keyingi 2 haftada dars o’tishimiz kerak edi. Kuzatuvlarim davomida o’qituvchilarning diqqatini faqat grammatika va matnlardan notanish so’zlarni yozishga qaratgan bo’lsa, keyingi darsda ham lug’at va grammatika qoidalarini so’ramasdan shunday holat o’tdi, shu sabablarga ko’ra o’quvchilarning bilim olishida yaxshilanish kuzatilmadi. Shunga qaramay, o’quvchilarning ko’pchiligi ingliz tilida bitta jumla ham eslab qolisha olmadi. Shu sababli, sinfdagi o’zaro ta’sir lingvistik ko’nikmalarni rivojlantir ish uchun muhim narsadir. Boshqa tomondan, keyingi 2 haftada dars o’tkazish navbati bizga keldi, biz darsni boshqa usulda o’tkazishga harakat qildik, masalan, mashg’ulotlar, o’yinlar va ularga zavq bag’ishlaydigan va ularni til o’rganishga undaydigan qo’sh iqlar kuylash. Bundan tashqari, ularning natijalari ortib bordi, bu bizni bilim olishga ko’proq o’ z FILOLOGIK TA’LIMDA ZAMONAVIY YONDASHUV VA INNOVATSIYALAR: TADQIQOT VA O’QITISH ISTIQBOLLARI XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA MODERN APPROACH AND INNOVATIONS IN PHILOLOGICAL EDUCATION: RESEARCH AND TEACHING PERSPECTIVES INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ko’nikmalarimiz ustida ishlashga undaydi. Munozara. Muloqot yondashuvi ikkinchi tilni o’zlashtirishda muhim omil hisoblanadi. Bu o’quvchilarni real hayotiy vaziyatlarda tildan foydalanishga imkon beradi va ularni rag’batlantiradi. O’tgan yillar davomida ba’zi o’qituvchilarning usuli faqat grammatika va lug’atni haqiqiy hayotda faollashtirmasdan yoddan o’rganish edi. Shu sababli, o’quvchilar og’zaki nutqida muloqot qilishda qiyinchiliklar va zaif tomonlarga ega, chunki ular gapirishlari kerak bo’lganda foydalana olmaydilar. To’g’ri, grammatika tillarni o’rganishning asosiy elementidir, ammo bu o’qitish va o’rganishning passiv usuli bo’lib, bilim olish uchun d emotivatsiyaga olib kelishi mumkin. Faol o’rganish - bu so’zlashuv bilan bog’liq bo’lgan har qanday narsa bo’lib, sinfdagi barcha talabalar shunchaki tomosha qilish, tinglash va eslatma olishdan tashqari bajarishlari kerak. Bu talabalarni hushyor ushlab t uradi va an’anaviy ma’ruza sinfida sodir bo’layotganidan farqli o’laroq, yuqori darajadagi o’rganish va saqlash imkoniyatini beradi. Sinfdagi haqiqiy muloqot faol o’rganishning asosiy elementidir (Felder va Brent, 2009). Faol ta’lim nazariyasi Konfutsiyning "Men eshitaman va unutaman, ko’raman va eslayman, qilaman va tushunaman" (Braxton, Jones, Hirschy & Hartley, 2008; Nyugen) iqtiboslari bilan bog’lanishi mumkin. & Trimarchi, 2010). An’anaviy sinfdan farqli o’laroq, faol o’quvchilar o’quv jarayonida ko’p roq imkoniyatlardan foydalanadilar, chunki ular aytmoqchi bo’lgan narsani o’ylaydilar yoki iboralarni yozib oladilar, ular uchun yangi lug’atni o’rganadilar va boshqacha qilib aytganda, og’zaki nutqini tayyorlaydilar, bu esa faolroq bo’lgan usuldir. Talab alar matnlarni o’qish, grammatika qoidalarini yodlash bilan shug’ullanishdan ko’ra, muhokamalar davomida maqsadli tildan foydalangan holda o’rganganlari haqida gapirib, ularning nutqiy ko’nikmalarini rivojlantirishga jalb qilinmoqda. Biroq, sinf dizayni va boshqaruv uslublari sinfdagi o’zaro ta’sir va til o’rganishga bevosita ta’sir qiladi. Xuddi shunday, sinfni boshqarish sinfdagi o’zaro