Instytut Studiów Regionalnych luty 2026 Profile gospodarcze p owiatów Pomorza Zachodnieg o 2 Przedmiotowa analiza została sporządzona na podstawie danych źródłowych pochodzących z opracowania „Podmioty gospodarki narodowej w rejestrze REGON w województwie zachodniopomorskim. Stan na koniec 2025 r.” opublikowanego przez Urząd Statystyczny w Szczecinie w lutym 2026 roku. stanowi wielowymiarową diagnozę struktury i dynamiki gospodarczej jednostek terytorialnych województwa, opartą na porównawczym ujęciu intensywności przedsiębiorczości, zróżnicowania sektorowego oraz relacji funkcjonalnych między rdzeniem metropolitalnym a zapleczem powiatowym. Punktem wyjścia jest założenie, że liczba podmiotów gospodarki narodowej – zarówno w ujęciu absolutnym, jak i w przeliczeniu na 1000 mieszkańców – odzwierciedla nie tylko skalę aktywności ekonomicznej, lecz przede wszystkim strukturę lokalnych systemów gospodarczych, ich stopień dywersyfikacji, odporność na wahania koniunkturalne oraz zdolność do generowania trwałej wartości dodanej. Analiza obejmuje wszystkie kluczowe sekcje PKD, co pozwala uchwycić zarówno znaczenie sektorów tradycyjnych (rolnictwo, przemysł, budownictwo), jak i usług rynkowych oraz działalności wiedzochłonnych (informacja i komunikacja, działalność profesjonalna, finansowa, zdrowotna). Tak szerokie ujęcie umożliwia identyfikację profili funkcjonalnych poszczególnych powiatów oraz ocenę ich pozycji w regionalnym układzie gospodarczym. Zróżnicowanie przestrzenne intensywności przedsiębiorczości wskazuje na wyraźną polaryzację strukturalną. Rdzeń metropolitalny charakteryzuje się najwyższą koncentracją podmiotów, szczególnie w sektorach zaawansowanych usług i działalności wiedzochłonnych, co potwierdza istnienie efektów aglomeracyjnych, koncentracji kapitału ludzkiego oraz zaplecza instytucjonalnego. Jednostki nadmorskie wyróżniają się bardzo wysokim udziałem działalności związanych z turystyką, zakwaterowaniem i gastronomią, co nadaje im wyspecjalizowany, sezonowy profil gospodarczy o podwyższonej wrażliwości na zmiany popytu zewnętrznego. Powiaty zaplecza aglomeracyjnego wykazują istotną rolę przemysłu, budownictwa oraz działalności logistycznych i obsługowych, co wiąże się z procesami suburbanizacji i relokacji działalności produkcyjnej. Z kolei obszary peryferyjne i rolnicze cechują się niższą intensywnością przedsiębiorczości oraz większym znaczeniem sektorów tradycyjnych i usług podstawowych, przy ograniczonej obecności działalności innowacyjnych. Analiza sektorowa pozwala również ocenić stopień dywersyfikacji lokalnych gospodarek. Jednostki o zrównoważonej strukturze – łączące funkcje usługowe, produkcyjne i wiedzochłonne – wykazują wyższy potencjał adaptacyjny i większą odporność na szoki gospodarcze. Natomiast powiaty o silnej koncentracji w jednej sekcji, szczególnie w turystyce lub rolnictwie, osiągają wysokie wskaźniki w wybranych obszarach, lecz pozostają bardziej podatne na zmiany koniunktury i czynniki sezonowe. Wskaźnik liczby podmiotów na 1000 mieszkańców pełni w tym kontekście rolę syntetycznego miernika intensywności aktywności ekonomicznej, jednak jego interpretacja wymaga uwzględnienia struktury branżowej, ponieważ wysoka wartość może wynikać zarówno z dywersyfikacji, jak i z nadreprezentacji mikroprzedsiębiorstw w sektorach sezonowych. Wyraźna polaryzacja strukturalna regionu między silnym rdzeniem metropolitalnym a obszarami peryferyjnymi - Analiza wszystkich przekrojów danych – zarówno udziałów sektorowych w strukturze regionalnej, jak i liczby podmiotów w przeliczeniu na 1000 mieszkańców – potwierdza istnienie silnej polaryzacji rozwojowej. Rdzeń metropolitalny koncentruje ponadprzeciętną liczbę podmiotów, szczególnie w sektorach wiedzochłonnych, finansowych, profesjonalnych i zaawansowanych usług rynkowych. Oznacza to kumulację kapitału ludzkiego, instytucji otoczenia biznesu, infrastruktury oraz popytu wewnętrznego. Obszary peryferyjne wykazują niższą intensywność przedsiębiorczości, większą zależność od sektorów tradycyjnych oraz słabszą dywersyfikację branżową. Polaryzacja ta ma charakter strukturalny, a nie wyłącznie demograficzny – nawet po przeliczeniu na 1000 mieszkańców różnice pozostają istotne. W długim okresie może to prowadzić do pogłębiania różnic dochodowych, migracyjnych i inwestycyjnych między rdzeniem a peryferiami, jeśli nie zostaną uruchomione mechanizmy wzmacniające lokalne specjalizacje i powiązania funkcjonalne. 3 Silna, lecz jednosektorowa specjalizacja powiatów nadmorskich oparta na turystyce - Powiaty nadmorskie osiągają jedne z najwyższych wskaźników przedsiębiorczości per capita w regionie, jednak wysoka intensywność gospodarcza koncentruje się głównie w sekcjach zakwaterowania i gastronomii oraz w handlu i budownictwie powiązanym z obsługą ruchu turystycznego. Oznacza to wyraźną specjalizację funkcjonalną, która sprzyja dynamicznemu rozwojowi mikroprzedsiębiorczości i generowaniu sezonowych miejsc pracy, lecz jednocześnie zwiększa podatność na wahania koniunktury, zmiany preferencji turystów, czynniki pogodowe czy kryzysy zewnętrzne. Ograniczona obecność sektorów wiedzochłonnych oraz przemysłowych zmniejsza poziom dywersyfikacji i może ograniczać zdolność do utrzymania stabilnego wzrostu w okresach dekoniunktury. W perspektywie strategicznej oznacza to potrzebę rozszerzania bazy gospodarczej o działalności całoroczne, usługi specjalistyczne oraz sektory kreatywne i zdrowotne, które mogłyby zmniejszyć sezonowość lokalnych gospodarek. Kluczowa rola zaplecza aglomeracyjnego jako strefy produkcyjno-inwestycyjnej - Powiaty otaczające rdzeń metropolitalny wykazują wyraźnie podwyższoną aktywność w przemyśle, przetwórstwie i budownictwie, przy jednoczesnym umiarkowanym poziomie usług wiedzochłonnych. Taka struktura wskazuje na ich funkcję jako zaplecza produkcyjnego i mieszkaniowego, korzystającego z bliskości dużego rynku pracy, infrastruktury transportowej i logistycznej oraz efektów relokacji działalności z obszarów centralnych. Proces suburbanizacji oraz rozlewania się funkcji gospodarczych prowadzi do wzrostu znaczenia tych powiatów w regionalnych łańcuchach wartości. Jednocześnie utrzymuje się wyraźna asymetria w dostępie do sektorów wysokiej wartości dodanej, które pozostają skoncentrowane w rdzeniu. Wzmocnienie powiązań funkcjonalnych, rozwój parków przemysłowych, centrów logistycznych i specjalistycznych usług biznesowych może zwiększyć trwałość tej strefy jako drugiego poziomu wzrostu regionalnego. Ograniczony udział sektorów wiedzochłonnych w powiatach peryferyjnych jako bariera długookresowej konkurencyjności - W wielu powiatach o niższej intensywności przedsiębiorczości per capita dominują rolnictwo, handel detaliczny oraz usługi podstawowe. Sektory takie jak informacja i komunikacja, działalność profesjonalna czy finansowa utrzymują się tam na niskim poziomie, co ogranicza możliwości generowania wysokiej wartości dodanej, przyciągania wykwalifikowanej siły roboczej oraz tworzenia innowacyjnych przedsięwzięć. Brak silnych specjalizacji opartych na wiedzy może prowadzić do utrwalania struktury niskiej produktywności oraz zwiększać zależność od transferów publicznych i sektora administracji. Z punktu widzenia polityki rozwoju oznacza to konieczność wspierania lokalnych nisz specjalizacyjnych, rozwijania kompetencji cyfrowych oraz wzmacniania dostępności infrastruktury teleinformatycznej i edukacyjnej. Intensywność przedsiębiorczości per capita jako miernik potencjału rozwojowego i odporności strukturalnej - Zestawienie liczby podmiotów na 1000 mieszkańców z ich strukturą sektorową pozwala wyciągnąć wniosek, że sama wysoka wartość wskaźnika nie jest jednoznacznym miernikiem trwałej siły gospodarki. O jej jakości decyduje stopień dywersyfikacji oraz obecność sektorów o wysokiej produktywności. Jednostki o zrównoważonej strukturze – łączące przemysł, usługi rynkowe i sektory wiedzochłonne – wykazują większą odporność na wahania cykliczne i zmiany popytu. Natomiast obszary o dominacji jednej branży, zwłaszcza sezonowej, osiągają wysokie wskaźniki ilościowe, lecz są bardziej podatne na niestabilność dochodową i zatrudnieniową. W tym kontekście analiza per capita stanowi narzędzie oceny potencjału adaptacyjnego lokalnych systemów gospodarczych, a jej interpretacja powinna uwzględniać zarówno skalę, jak i strukturę działalności. 4 STRUKTURA PRZESTRZENNA Struktura sektorowa gospodarki narodowej zarejestrowanych w 2025 r. w województwie zachodniopomorskim odzwierciedla wyraźnie policentryczny, lecz silnie spolaryzowany układ przestrzenny, w którym rdzeń metropolitalny Szczecina dominuje pod względem skali i zróżnicowania funkcjonalnego, natomiast pas nadmorski oraz wybrane powiaty zaplecza pełnią wyspecjalizowane role sektorowe. Spośród ogółu 259 159 podmiotów największe znaczenie ilościowe mają handel i naprawa pojazdów (42 527 podmiotów), budownictwo (42 395), działalność profesjonalna, naukowa i techniczna (21 556), przemysł ogółem (21 504, w tym 19 801 przetwórstwo przemysłowe), obsługa rynku nieruchomości (20 305), opieka zdrowotna i pomoc społeczna (17 270) oraz zakwaterowanie i gastronomia (15 625). Już ta struktura wskazuje na dominację usług rynkowych i okołorynkowych, przy istotnym, lecz przestrzennie skoncentrowanym komponencie wytwórczym. M. Szczecin (78 443 podmioty) skupia około 30% całej przedsiębiorczości regionu i pełni funkcję klasycznego rdzenia metropolitalnego. Wysoka liczba podmiotów w handlu (11 978) i budownictwie (10 804) wynika z koncentracji popytu konsumpcyjnego, inwestycyjnego i infrastrukturalnego typowego dla dużego miasta wojewódzkiego. Silnie rozwinięta działalność profesjonalna, naukowa i techniczna (9 272) oraz informacja i komunikacja (4 346) odzwierciedlają efekt aglomeracji: dostęp do kapitału ludzkiego, instytucji szkolnictwa wyższego, zaplecza administracyjnego i biznesowego sprzyja lokowaniu firm doradczych, inżynieryjnych, IT czy kreatywnych. Istotna skala transportu i gospodarki magazynowej (4 880) jest konsekwencją funkcji portowych i logistycznych oraz powiązań międzynarodowych. Przemysł (6 793, w tym 6 122 przetwórstwo) ma charakter uzupełniający wobec usług, ale pozostaje ważnym filarem, szczególnie w kontekście gospodarki morskiej i przetwórstwa spożywczego. Duża liczba podmiotów w obsłudze rynku nieruchomości (6 070) i ochronie zdrowia (6 175) potwierdza zaawansowaną strukturę miejską i wysoki poziom urbanizacji. W strefie funkcjonalnej Szczecina – powiatach polickim (15 111), goleniowskim (11 295) i gryfińskim (9 938) – widoczna jest komplementarność wobec rdzenia. Wysoki udział przemysłu (od 1 017 do 1 487 podmiotów) oraz budownictwa (2 204–2 494) wynika z dostępności terenów inwestycyjnych, obecności parków przemysłowych oraz relatywnie niższych kosztów gruntów niż w mieście centralnym. Transport i logistyka (522–843 podmioty) rozwijają się w powiązaniu z infrastrukturą drogową, kolejową i portową. W powiecie polickim szczególnie wyraźna jest także działalność profesjonalna (1 731) i informacyjna (702), co wskazuje na przenikanie funkcji metropolitalnych poza administracyjne granice Szczecina. Taki układ potwierdza model rozlewania się funkcji gospodarczych (spillover), w którym przemysł i logistyka lokalizują się w otoczeniu rdzenia, korzystając z jego zaplecza rynkowego i kadrowego. M. Koszalin (19 315) pełni funkcję drugiego ośrodka regionalnego, lecz o bardziej zrównoważonej, mniej wyspecjalizowanej strukturze. Handel (3 646), budownictwo (2 231), przemysł (1 446) i działalność profesjonalna (2 065) tworzą układ typowy dla miasta subregionalnego obsługującego północno-wschodnią część województwa. Mniejsza skala sektora ICT (678) i finansowego (662) w porównaniu ze Szczecinem wskazuje na ograniczoną rangę w hierarchii krajowej, lecz relatywnie duży udział usług publicznych (edukacja 671; zdrowie 1 494) potwierdza rolę ośrodka usług wyższego rzędu. Pas nadmorski – powiat kołobrzeski (15 448), kamieński (8 424), gryficki (9 149) oraz m. Świnoujście (6 994) – wykazuje wyraźną specjalizację w zakwaterowaniu i gastronomii (od 883 do 2 651 podmiotów). Jest to bezpośredni efekt dominacji funkcji turystycznej, uzdrowiskowej i wypoczynkowej. Wysoki udział handlu (1 261–2 488) oraz usług osobistych (pozostała działalność usługowa) jest konsekwencją sezonowego wzrostu popytu konsumpcyjnego. Relatywnie mniejsze znaczenie przemysłu (ok. 499–839 podmiotów) wynika z braku dużych zakładów produkcyjnych i ograniczonej dostępności terenów przemysłowych w strefie nadmorskiej. Gospodarki tych powiatów są bardziej podatne na wahania sezonowe i zmiany preferencji turystycznych, co zwiększa ich wrażliwość koniunkturalną. Powiaty o charakterze rolniczo-przemysłowym, takie jak drawski (6 805), choszczeński (4 616), pyrzycki (4 528), łobeski (3 789) czy świdwiński (5 216), charakteryzują się relatywnie wyższym udziałem 5 rolnictwa (136–323 podmioty) oraz umiarkowanym znaczeniem przetwórstwa (348–543). Mniejsza liczba firm w sektorach wiedzochłonnych i finansowych wynika z ograniczonej bazy ludnościowej, słabszego zaplecza akademickiego i mniejszej koncentracji kapitału. W tych powiatach budownictwo i handel mają znaczenie głównie lokalne, związane z obsługą podstawowych potrzeb mieszkańców. Ograniczona dywersyfikacja zwiększa zależność od transferów publicznych i koniunktury w sektorze rolno-spożywczym. Powiat stargardzki (14 831) oraz szczecinecki (8 948) pełnią funkcje subregionalnych biegunów wzrostu. Wysoka liczba podmiotów w budownictwie (3 295 w stargardzkim) i handlu (2 304) wskazuje na silny rynek lokalny i rolę ośrodka obsługującego otaczające obszary wiejskie. W szczecineckim zrównoważona struktura przemysłu (654), handlu (1 683) i usług profesjonalnych (619) świadczy o względnej stabilności i mniejszej monokulturowości niż w powiatach turystycznych. W przekroju sektorowym większe znaczenie handlu i budownictwa w niemal wszystkich powiatach wynika z ich niskich barier wejścia i lokalnego charakteru popytu. Przemysł i przetwórstwo koncentrują się tam, gdzie dostępna jest infrastruktura, tradycje produkcyjne i powiązania logistyczne – głównie w obszarze metropolitalnym i jego zapleczu. Zakwaterowanie i gastronomia dominują w strefie nadmorskiej z uwagi na przewagi lokalizacyjne i walory środowiskowe. Sektory wiedzochłonne (ICT, działalność profesjonalna, finanse) są silnie skoncentrowane w Szczecinie, co wynika z efektu skali, dostępności kadr i instytucji otoczenia biznesu. Rolnictwo zachowuje relatywnie większe znaczenie w powiatach peryferyjnych, gdzie struktura osadnicza i użytkowanie ziemi sprzyjają utrzymaniu funkcji produkcji pierwotnej. Całościowo gospodarka regionu ma charakter dualny: nowoczesne, zdywersyfikowane centrum metropolitalne współistnieje z wyspecjalizowanym turystycznie wybrzeżem oraz obszarami o tradycyjnym, rolniczo-przemysłowym profilu. Znaczenie poszczególnych sektorów w powiatach wynika z kombinacji czynników lokalizacyjnych (dostęp do morza, infrastruktura transportowa), demograficznych (wielkość i struktura ludności), instytucjonalnych (obecność uczelni i administracji) oraz historycznych (utrwalone funkcje przemysłowe). Taka struktura tworzy zarówno potencjał rozwojowy – poprzez komplementarność funkcji – jak i wyzwania związane z nadmierną specjalizacją niektórych obszarów i silną koncentracją działalności wiedzochłonnej w jednym ośrodku. STRUKTURA SEKTOROWA Struktura udziałów sektorowych podmiotów gospodarki narodowej w województwie zachodniopomorskim w 2025 r. pokazuje gospodarkę wyraźnie usługową, lecz wewnętrznie silnie zróżnicowaną i funkcjonalnie spolaryzowaną. W skali regionu handel i naprawa pojazdów (16,41%) oraz budownictwo (16,36%) tworzą podstawowy rdzeń przedsiębiorczości, co oznacza, że niemal co trzeci podmiot funkcjonuje w sektorach bezpośrednio powiązanych z obsługą popytu konsumpcyjnego i inwestycyjnego. Wysoki udział działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej (8,32%) oraz przemysłu ogółem (8,30%, w tym 7,64% przetwórstwo) wskazuje na względnie zrównoważoną strukturę, w której komponent wytwórczy współistnieje z usługami rynkowymi. Obsługa rynku nieruchomości (7,83%), opieka zdrowotna (6,66%) oraz zakwaterowanie i gastronomia (6,03%) dopełniają obraz gospodarki opartej na usługach, przy relatywnie niewielkim znaczeniu rolnictwa (2,03%) i administracji publicznej (0,41%), co świadczy o dominacji sektora prywatnego. W m. Szczecin struktura udziałów potwierdza jego metropolitalny, postindustrialny charakter. Niski udział rolnictwa (0,51%) i bardzo wysoki udział działalności profesjonalnej (11,82%) wskazują na koncentrację kapitału ludzkiego i funkcji eksperckich. Podobnie wysoki udział informacji i komunikacji (5,54%) – najwyższy w regionie – dowodzi rozwiniętego sektora ICT, który w innych powiatach przyjmuje wartości zbliżone do 1–2%. Udział finansów (2,47%) i obsługi nieruchomości (7,74%) potwierdza rozwinięty rynek usług zaawansowanych, typowy dla ośrodka wojewódzkiego. Jednocześnie relatywnie niższe niż średnia regionalna udziały budownictwa (13,77%) i handlu (15,27%) świadczą o większej dywersyfikacji struktury – gospodarka miasta nie opiera się na jednym 6 dominującym segmencie. Wysoki udział ochrony zdrowia (7,87%) i edukacji (3,33%) wynika z koncentracji funkcji publicznych i prywatnych instytucji o znaczeniu ponadlokalnym. M. Koszalin, choć mniejszy, wykazuje podobny, lecz bardziej usługowo-handlowy profil. Udział handlu sięga 18,88%, co jest jednym z najwyższych wyników w regionie i odzwierciedla rolę ośrodka obsługi subregionalnej. Jednocześnie udział działalności profesjonalnej (10,69%) i finansowej (3,43%) jest wyraźnie wyższy niż w większości powiatów ziemskich, co potwierdza jego funkcję jako drugiego centrum usług wyższego rzędu. Mniejszy udział przemysłu (7,49%) i budownictwa (11,55%) wskazuje na mniej produkcyjny charakter gospodarki niż w powiatach zaplecza metropolitalnego. Wyraźnie odmienny profil mają powiaty nadmorskie. W kamieńskim zakwaterowanie i gastronomia stanowią aż 20,96% wszystkich podmiotów, w kołobrzeskim 17,16%, w gryfickim 16,99%, a w sławieńskim 15,23%. Oznacza to, że co piąta firma w kamieńskim funkcjonuje bezpośrednio w sektorze turystycznym. Tak wysoki udział jest konsekwencją silnej renty lokalizacyjnej, rozwoju bazy noclegowej i usług uzdrowiskowych oraz sezonowej koncentracji popytu. W tych powiatach udział przemysłu jest relatywnie niski (5–6%), a sektor ICT oraz działalność profesjonalna utrzymują się na poziomach poniżej średniej regionalnej. Struktura taka oznacza ograniczoną dywersyfikację i większą podatność na wahania sezonowe, zmiany klimatyczne czy fluktuacje dochodów gospodarstw domowych. M. Świnoujście stanowi przypadek pośredni – wysoki udział turystyki (12,63%) współwystępuje z ponadprzeciętnym udziałem obsługi nieruchomości (10,67%) i działalności wspierającej (6,05%), co wiąże się z funkcjami portowymi i transgranicznymi. W powiatach zaplecza aglomeracji szczecińskiej wyraźnie rośnie znaczenie przemysłu i budownictwa. W gryfińskim budownictwo osiąga 25,10% – jeden z najwyższych udziałów w regionie – co wskazuje na dynamiczny rozwój mieszkaniowy i infrastrukturalny oraz silną obecność mikroprzedsiębiorstw budowlanych. W pyrzyckim udział budownictwa jest jeszcze wyższy (25,71%), przy jednocześnie najwyższym w regionie udziale przemysłu (11,82%), co świadczy o produkcyjno-budowlanym profilu lokalnej gospodarki. Podobne cechy wykazują myśliborski (10,20% przemysł; 21,86% budownictwo) oraz goleniowski (9,87% przemysł; 21,09% budownictwo). W tych powiatach znaczenie usług wiedzochłonnych jest ograniczone, co potwierdza ich rolę jako zaplecza produkcyjnego i mieszkaniowego dla rdzenia metropolitalnego. Powiaty o bardziej peryferyjnym, rolniczym charakterze – łobeski (6,36% rolnictwo), choszczeński (4,66%), drawski (4,75%) i wałecki (4,37%) – cechują się wyższym niż średnia regionalna udziałem rolnictwa oraz umiarkowanym znaczeniem przemysłu i budownictwa. W łobeskim rolnictwo stanowi ponad trzykrotnie wyższy udział niż średnio w regionie, co potwierdza jego rolniczą specjalizację. Jednocześnie w tych powiatach obserwuje się relatywnie wysokie udziały obsługi nieruchomości (np. świdwiński 13,08%, łobeski 12,75%, białogardzki 12,02%), co jest efektem strukturalnym – przy mniejszej liczbie firm ogółem działalność związana z najmem i zarządzaniem nieruchomościami zyskuje większą wagę procentową. Handel osiąga najwyższe udziały w wałeckim (22,01%), drawskim (19,40%) i świdwińskim (19,00%), co odzwierciedla funkcję obsługi lokalnych rynków konsumpcyjnych w obszarach o rozproszonej strukturze osadniczej. W powiatach tych handel pełni rolę stabilizującą, kompensując ograniczone możliwości rozwoju sektorów wiedzochłonnych. Analiza udziałów sektorowych potwierdza istnienie trzech wyraźnych typów struktur gospodarczych: metropolitalnej (wysoki udział usług zaawansowanych i wiedzochłonnych), turystycznej (dominacja zakwaterowania i gastronomii) oraz produkcyjno-rolniczej (wysoki udział przemysłu, budownictwa i rolnictwa). Zróżnicowanie to ma bezpośrednie konsekwencje rozwojowe. Ośrodki metropolitalne generują wyższą wartość dodaną i przyciągają kapitał ludzki, lecz są bardziej wrażliwe na cykle inwestycyjne w sektorach nowoczesnych usług. Powiaty turystyczne uzależnione są od sezonowości i koniunktury dochodowej, natomiast obszary produkcyjno-rolnicze – od cen surowców, kosztów energii i sytuacji w budownictwie. Struktura udziałów sektorowych w 2025 r. pokazuje więc gospodarkę 7 zróżnicowaną, lecz wymagającą dalszej dywersyfikacji w powiatach monofunkcyjnych oraz wzmacniania powiązań funkcjonalnych między rdzeniem metropolitalnym a zapleczem. Analiza udziału w ogóle podmiotów z danej sekcji w regionie jednoznacznie wskazuje na silnie spolaryzowaną strukturę przestrzenną gospodarki województwa zachodniopomorskiego, z wyraźną dominacją Szczecina jako rdzenia metropolitalnego oraz Koszalina jako ośrodka subregionalnego. Koncentracja działalności gospodarczej nie ma charakteru wyłącznie ilościowego, lecz przede wszystkim jakościowy – im wyższy poziom zaawansowania, kapitałochłonności i wiedzochłonności sektora, tym większy udział Szczecina w jego regionalnej strukturze. Miasto skupia 30,27% wszystkich podmiotów w regionie, lecz w sektorach kluczowych dla wzrostu endogenicznego jego udział znacząco przekracza tę wartość. W informacji i komunikacji koncentruje się 52,58% podmiotów, w działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej 43,01%, w administrowaniu i działalności wspierającej 36,42%, w opiece zdrowotnej 35,76%, w finansach 33,16%, w edukacji 33,99%, a w transporcie i gospodarce magazynowej 32,51%. Oznacza to, że rdzeń metropolitalny przejmuje ponad jedną trzecią, a w niektórych przypadkach ponad połowę regionalnego potencjału w sektorach generujących wysoką wartość dodaną, innowacyjność i stabilne miejsca pracy. Taka struktura wskazuje na wyraźny efekt aglomeracyjny – dostęp do wykwalifikowanej siły roboczej, infrastruktury badawczo-rozwojowej, zaplecza instytucjonalnego i rynku zbytu sprzyja koncentracji podmiotów o bardziej złożonych modelach biznesowych. Jednocześnie Szczecin zachowuje silną pozycję w przemyśle (31,59%) i przetwórstwie przemysłowym (30,92%), co oznacza, że metropolitalny charakter nie wyklucza istotnej roli sektora wytwórczego. Relatywnie niższy udział w rolnictwie (7,63%) oraz umiarkowany w zakwaterowaniu i gastronomii (15,89%) potwierdzają, że funkcje pierwotne i turystyczne mają w mieście znaczenie drugorzędne wobec funkcji usługowo-produkcyjnych wyższego rzędu. Koszalin, skupiający 7,45% ogółu podmiotów regionu, pełni rolę drugiego bieguna koncentracji, jednak jego znaczenie ma charakter bardziej komplementarny niż konkurencyjny wobec Szczecina. Największe udziały osiąga w działalności finansowej i ubezpieczeniowej (11,35%), działalności profesjonalnej (9,58%), edukacji (8,73%), opiece zdrowotnej (8,65%) oraz handlu (8,57%), co wskazuje na funkcję ośrodka obsługującego wschodnią i środkową część województwa w zakresie usług publicznych i rynkowych średniego rzędu. Udział w przemyśle (6,72%) i budownictwie (5,26%) potwierdza zrównoważony, lecz mniej wyspecjalizowany profil gospodarczy. W przeciwieństwie do Szczecina, Koszalin nie osiąga dominującej pozycji w żadnym sektorze, co ogranicza jego zdolność do generowania silnych efektów rozlewania, ale jednocześnie stabilizuje strukturę subregionalną. W powiatach ziemskich widoczna jest wyraźna specjalizacja funkcjonalna. W sektorze zakwaterowania i gastronomii, który stanowi jeden z filarów gospodarki regionu, koncentracja przestrzenna jest bardzo wysoka i skupia się w pasie nadmorskim. Powiat kołobrzeski odpowiada za 16,97% regionalnych podmiotów tej sekcji, kamieński za 11,30%, gryficki za 9,95%, a koszaliński za 8,33%. Oznacza to, że znaczna część potencjału turystycznego województwa zlokalizowana jest w kilku jednostkach, których gospodarka ma charakter silnie sezonowy i wrażliwy na zmiany koniunkturalne oraz czynniki zewnętrzne. Jednocześnie ich udział w sektorach wiedzochłonnych pozostaje niski, co wskazuje na ograniczoną dywersyfikację struktury gospodarczej i potencjalne ryzyko monofunkcyjności. W przemyśle i przetwórstwie poza Szczecinem kluczową rolę odgrywają powiaty bezpośredniego zaplecza aglomeracyjnego – policki (6,91% przemysł; 7,12% przetwórstwo), stargardzki (5,76% i 6,01%), goleniowski (5,19%) oraz gryfiński (4,73%). Ich znaczenie wynika z lokalizacji zakładów produkcyjnych w strefach podmiejskich, gdzie koszty gruntów i dostępność terenów inwestycyjnych sprzyjają działalności wytwórczej, przy jednoczesnym zachowaniu bliskości infrastruktury portowej i logistycznej Szczecina. W budownictwie wysokie udziały powiatów stargardzkiego (7,77%), gryfińskiego (5,88%) i goleniowskiego (5,62%) wskazują na dynamiczny rozwój mieszkaniowy i infrastrukturalny w obszarze oddziaływania metropolii, co jest typowym przejawem procesów suburbanizacyjnych. 8 Rolnictwo ma charakter bardziej rozproszony przestrzennie, choć najwyższe udziały w regionalnym potencjale tej sekcji notowane są w powiatach goleniowskim (7,10%), gryfińskim (6,74%), drawskim (6,13%), koszalińskim (6,11%) i sławieńskim (6,25%). Wskazuje to na znaczenie obszarów o niższym stopniu urbanizacji i większym udziale terenów rolnych. Jednak nawet w tej sekcji udział Szczecina pozostaje istotny, co odzwierciedla formalną rejestrację podmiotów oraz powiązania rynkowe z rynkiem metropolitalnym. Handel, jako sektor silnie powiązany z lokalnym popytem, wykazuje bardziej równomierne rozłożenie, choć Szczecin (28,17%) i Koszalin (8,57%) utrzymują pozycję dominującą. Istotne znaczenie mają także powiaty kołobrzeski (5,85%), policki (5,57%) i stargardzki (5,42%), pełniące funkcję lokalnych centrów obsługi konsumpcyjnej. W transporcie i gospodarce magazynowej koncentracja jest wyraźnie powiązana z układem infrastrukturalnym – poza Szczecinem (32,51%) wyróżniają się powiaty stargardzki (6,81%), policki (5,42%) i goleniowski (5,62%), co odzwierciedla korytarz logistyczny regionu. Sektor publiczny – administracja, edukacja i ochrona zdrowia – pozostaje silnie scentralizowany w Szczecinie, choć udziały powiatów takich jak gryfiński (7,06% administracja) czy stargardzki (6,59%) wskazują na obecność instytucji ponadlokalnych. W powiatach peryferyjnych udziały w sektorach wiedzochłonnych są niewielkie, a struktura opiera się w większym stopniu na handlu, rolnictwie i podstawowych usługach. Całościowo obraz gospodarki województwa ma charakter silnie hierarchiczny i dwubiegunowy. Szczecin pełni funkcję dominującego rdzenia, skupiającego kluczowe sektory wysokiej wartości dodanej i decydującego o konkurencyjności regionu w skali ponadregionalnej. Koszalin stabilizuje strukturę wschodniej części województwa, lecz nie równoważy koncentracji metropolitalnej. Powiaty nadmorskie specjalizują się w turystyce, powiaty zaplecza szczecińskiego w przemyśle i budownictwie, a obszary peryferyjne w rolnictwie i usługach podstawowych. Taka struktura generuje zarówno korzyści aglomeracyjne, jak i ryzyka wynikające z nadmiernej koncentracji funkcji rozwojowych w jednym ośrodku oraz z monofunkcyjności części powiatów. NATĘŻENIE PRZESTRZENNE Analiza liczby podmiotów gospodarki narodowej w przeliczeniu na 1000 mieszkańców pozwala uchwycić rzeczywistą intensywność przedsiębiorczości w układzie terytorialnym, eliminując efekt wielkości populacji i wskazując na zdolność lokalnych gospodarek do generowania aktywności ekonomicznej. Średnia dla województwa zachodniopomorskiego wynosi 160,23 podmiotu na 1000 mieszkańców, jednak zróżnicowanie przestrzenne jest wyraźne i odzwierciedla zarówno strukturę funkcjonalną, jak i poziom urbanizacji poszczególnych powiatów. Najwyższą intensywność przedsiębiorczości notuje m. Szczecin (203,66), a więc o ponad 43 podmioty więcej niż średnia regionalna, co potwierdza silny efekt aglomeracyjny i koncentrację funkcji wyższego rzędu. Bardzo wysokie wskaźniki występują również w powiatach nadmorskich – kołobrzeskim (202,57) i kamieńskim (193,34) – a także w m. Koszalin (184,18) i m. Świnoujście (182,33). Na przeciwległym biegunie znajdują się powiaty o charakterze peryferyjnym i rolniczym, jak choszczeński (105,21) czy łobeski (115,53), gdzie poziom przedsiębiorczości per capita jest wyraźnie niższy. W Szczecinie wysoka liczba podmiotów na 1000 mieszkańców ma charakter strukturalnie zdywersyfikowany i obejmuje niemal wszystkie sekcje gospodarki. Szczególnie widoczna jest nadreprezentacja sektorów wiedzochłonnych i zaawansowanych usług rynkowych. W działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej wskaźnik wynosi 24,07 (przy średniej regionalnej 13,33), w informacji i komunikacji 11,28 (średnia 5,11), w finansach 5,02 (średnia 3,61), a w administrowaniu i działalności wspierającej 9,31 (średnia 6,09). Równie wysoka jest intensywność w opiece zdrowotnej (16,03 wobec 10,68 w regionie) i edukacji (6,78 wobec 4,75). Oznacza to, że Szczecin nie tylko skupia dużą liczbę podmiotów w ujęciu absolutnym, lecz także wykazuje ponadprzeciętną aktywność gospodarczą w relacji do liczby mieszkańców. Jednocześnie wskaźniki w przemyśle (17,64) i 9 budownictwie (28,05) pozostają wysokie, co dowodzi utrzymania funkcji produkcyjnych i inwestycyjnych. Niski poziom rolnictwa (1,04) potwierdza miejski charakter gospodarki. Powiaty nadmorskie osiągają bardzo wysokie wskaźniki ogółem, lecz ich struktura jest wyraźnie zdominowana przez turystykę. W kamieńskim liczba podmiotów w zakwaterowaniu i gastronomii sięga 40,53 na 1000 mieszkańców, w kołobrzeskim 34,76, a w gryfickim 27,87 – przy średniej regionalnej 9,66. Oznacza to ponad trzykrotnie wyższą intensywność w tej sekcji, co jednoznacznie wskazuje na silną specjalizację funkcjonalną i znaczenie sezonowej przedsiębiorczości, często w formie mikrofirm. Wysokie wskaźniki notowane są tam również w handlu (np. kołobrzeski 32,62) oraz budownictwie (kamieński 31,93), co wiąże się z obsługą ruchu turystycznego i inwestycjami apartamentowymi. Jednocześnie poziom podmiotów w sektorach zaawansowanych pozostaje niski – informacja i komunikacja w kamieńskim 2,57, w gryfickim 1,87 – co potwierdza ograniczoną dywersyfikację i potencjalną wrażliwość tych gospodarek na wahania popytu turystycznego. Koszalin wykazuje profil pośredni między metropolią a powiatami ziemskimi. Wysoki wskaźnik handlu (34,77), działalności profesjonalnej (19,69), opieki zdrowotnej (14,25) i finansów (6,31) wskazuje na rolę silnego ośrodka usługowego dla wschodniej części regionu. Intensywność przedsiębiorczości jest tu wyraźnie wyższa niż w większości powiatów ziemskich, choć nie osiąga poziomu Szczecina w sektorach wiedzochłonnych. Struktura jest bardziej zrównoważona niż w powiatach turystycznych, co zwiększa stabilność lokalnej gospodarki. Powiaty zaplecza aglomeracji szczecińskiej – policki (173,11), goleniowski (139,26), gryfiński (130,42) i stargardzki (124,92) – cechują się umiarkowaną, lecz strukturalnie wyspecjalizowaną przedsiębiorczością. Wysokie wskaźniki w przemyśle i przetwórstwie (np. policki 17,03 i 16,15; gryfiński 13,35 i 12,76) oraz w budownictwie (gryfiński 32,73; pyrzycki 32,52) wskazują na intensywną aktywność inwestycyjną i produkcyjną. Jest to efekt procesów suburbanizacyjnych, relokacji działalności produkcyjnej na tereny o niższych kosztach oraz korzystnego położenia względem infrastruktury transportowej. Jednocześnie wskaźniki w sektorach zaawansowanych są niższe niż w rdzeniu metropolitalnym, co potwierdza ich funkcję zaplecza produkcyjno-mieszkaniowego. Powiaty peryferyjne i rolnicze – łobeski, choszczeński, świdwiński, drawski – charakteryzują się niższą ogólną liczbą podmiotów na 1000 mieszkańców oraz wyraźniejszą rolą rolnictwa (np. łobeski 7,35; sławieński 6,31; drawski 6,13). Struktura jest tam bardziej jednorodna i oparta na usługach podstawowych, handlu oraz drobnym przemyśle. Wysokie wskaźniki obsługi nieruchomości (świdwiński 16,05; białogardzki 14,92; łobeski 14,73) mogą być częściowo efektem niewielkiej populacji przy utrzymaniu stałej liczby podmiotów zarządzających zasobem mieszkaniowym. Sektory wiedzochłonne utrzymują się na niskim poziomie (zazwyczaj 1–2 podmioty na 1000 mieszkańców), co ogranicza potencjał innowacyjny i zdolność do generowania wysokiej wartości dodanej. Całościowo analiza per capita potwierdza silne zróżnicowanie funkcjonalne regionu. Najwyższą i najbardziej zdywersyfikowaną intensywność przedsiębiorczości wykazuje rdzeń metropolitalny, wyspecjalizowaną – powiaty turystyczne, umiarkowaną i produkcyjno-inwestycyjną – zaplecze aglomeracyjne, natomiast najniższą i bardziej tradycyjną – obszary peryferyjne. Różnice te mają istotne implikacje rozwojowe: obszary o wysokiej dywersyfikacji sektorowej są bardziej odporne na wahania koniunkturalne i szoki popytowe, podczas gdy jednostki o dominacji jednej sekcji – zwłaszcza turystycznej – cechują się większą wrażliwością cykliczną. Wskaźnik liczby podmiotów na 1000 mieszkańców stanowi zatem nie tylko miarę aktywności gospodarczej, lecz również syntetyczny wskaźnik potencjału rozwojowego i strukturalnej odporności lokalnych gospodarek. 10 Poniższe zestawienie stanowi syntetyczne domknięcie przeprowadzonej analizy i pełni funkcję narzędzia porządkującego zróżnicowany materiał empiryczny w spójną strukturę interpretacyjną. Jego celem nie jest jedynie agregacja danych, lecz przede wszystkim typologizacja powiatów według dominujących cech strukturalnych, poziomu intensywności przedsiębiorczości oraz roli pełnionej w regionalnym układzie funkcjonalnym. Przyjęte podejście odzwierciedla założenie, że analiza rozwoju lokalnego nie powinna ograniczać się do pojedynczych wskaźników ilościowych, lecz wymaga integracji informacji o strukturze sektorowej, specjalizacjach gospodarczych, relacjach rdzeń–zaplecze oraz stopniu dywersyfikacji działalności gospodarczej. Zastosowana klasyfikacja pozwala uchwycić zarówno stopień koncentracji działalności gospodarczej, jak i jej charakter jakościowy, wskazując na różnice między obszarami o wysokiej intensywności i dywersyfikacji a jednostkami o strukturze wąskiej, wyspecjalizowanej lub ekstensywnej. W dalszej kolejności zamieszczono tabelaryczne zestawienia danych wykorzystanych w analizie. Dane źródłowe pochodzą z opracowania „Podmioty gospodarki narodowej w rejestrze REGON w województwie zachodniopomorskim. Stan na koniec 2025 r.” opublikowanego przez Urząd Statystyczny w Szczecinie w lutym 2026 roku. Kolorami oznaczono pozycję poszczególnych powiatów w zestawieniach hierarchicznych – kolor zielony reprezentuje lidera hierarchii, baladozielony – powiaty plasujące się powyżej średniej wojewódzkiej, pomarańczowy – poniżej średniej, czerwony – powiat zajmujący ostatnią pozycję. W zestawieniu dotyczącym udział podmiotów z danej sekcji w ogóle podmiotów z sekcji w regionie z rachuby wyłączono powiaty Szczecin i Koszalin 11 PROFIL POW IA TY CHARAKTERYSTYKA metropolitalny Szczecin Najwyższa koncentracja podmiotów , zdywersyfikowana struktura z dominacją sektorów wiedzy (ICT, profesjonalne usługi), aglomeracja kapitału ludzkiego i instytucji. subregionalny Koszalin, szczecinecki, stargardzki Średnio - wysoka przedsiębiorczość , zrównoważona struktura z handlem, usługami profesjonalnymi i przemysłem; role centrów subregionalnych. turystyczny kołobrzeski, kamieński, gryficki, Świnoujście Bardzo wysoka intensywność , dominacja turystyki , sezonowa wrażliwość i niska dywersyfikacja. okołometropolitalny p olicki, g oleniowski, g ryfi ński , p yrzycki, myśliborski Wysoko - średnia przedsiębiorczość , specjalizacja w przemyśle i budownictwie, suburbanizacja i spillover z metropolii. ekstensywny drawski, wałecki, koszaliński Najniższa przedsiębiorczość per capita poniżej średniej wojewódzkiej, dominacja rolnictwa i usług podstawowych, wysoka zależność od transferów publicznych. peryferyjny łobeski, choszczeński, świdwiński, białogardzki Niska intensywność przedsiębiorczo ści , zależność od rolnictwa, tradycyjnych usług i handlu; ograniczona dywersyfikacja i innowacje. 12 Liczba podmiotów w ramach poszczególnych sekcji PKD w powiatach 13 Udział podmiotów poszczególnych sekcjach PKD w ogóle podmiotów w powiecie 14 Udział podmiotów z danej sekcji w ogóle podmiotów z sekcji w regionie 15 Podmioty w ramach sekcji w przeliczeniu na 1000 mieszkańców powiatu