http://rcin.org.pl http://rcin.org.pl ,H03B0.SeH0 IJeH3ypOH>. BapuiaBa 23 Iiohh 1889 r. Druk K. Kowalewskiego, W arszawa, Królewska 29. http://rcin.org.pl PRZEDMOWA. W czasach, kiedy przedmi oty wykszt ałceni a r o z m n o żyły się, dokł adani e nowej nauki już i t ak ciężko o b a r c z o nemu studyami umysłowi może na pierwszy rzut oka wy dać się okrucieństwem. Zo baczymy j e dn ak , że w istocie rzeczy antropologia raczej zmniejsza, niż powi ększa trudy uczenia się. Wi du jemy w górach, że dźwigający wielkie ciężary, oprócz nich, chętni e biorą na ra mi o na nosze; p r z ek ony waj ą się bowiem, że ich waga jest z n ad mi ar e m wy nagrodzona dogodnością ujęcia razem i z r ó w n a w a ż e - nie ładunku. To samo daje n au k a o człowieku i cywil i- zacyi, k t ó ra łączy w podatniejszą całość rozproszone przedmioty zwykłego wykształcenia. Z na c z n a t rudnoś ć uczenia się i nauczani a pol ega na tern, że uczący się nie widzi jasno, dlaczego k aż d a n au k a lub s z t u k a istnieje, j ak ie miejsce zajmuje pomiędzy zadaniami życia. Jeżeli on wie cośkol wi ek o j e j dziejach pi erwotnych i j a k powstała z prostszych potrzeb i wa r u n k ó w bytu ludzkości, czuje się zdolniejszym do o wł ad ni ęc ia nią, niż wówczas, — j a k to zbyt często się trafia, gdy musi zająć się j ak i mś zawiłym przedmi otem nie od j ego początku, lecz od środ ka. Skoro się dowie nieco o najprostszych sposobach ludzkiego po roz umi ewani a się giestami. i wy kr z y k a m i i skoro dalej zostanie objaśniony, że wyższe sposoby mowy członkowanej są udoskonal eni em tych met od niższych, zrobi on większe postępy w n auce j ęzyka, niż gdy wpada http://rcin.org.pl II nieprz ygo to wany w subtelności g ra ma tyczne , kt óre ni e obj aśni one wyglądają na pra wi dł a s amowol ne, w y t w o r zone raczej do gmat wani a, niż oświecania. Ni echęć wielu począt kuj ących do geometryi, j a k ą w yk ł a d a Euklides, fakt, że n aw et j e de n na t rzech rzeczywiście nie rozumie, co robi, — p ochodzi przedewszystki em stąd, że uczniowi nie wskazują punkt u, z kt ó re go wyszedł p r a k t yczn y zdrowy rozsądek s t aroż ytnyc h cieślów i b u d o wniczych, ki edy oni zaczęli ozna cza ć stosunki odległos'ci i przestrzeni w swych robotach. P odo bni eż s tudyujący prawo pogrąża się odrazu w zawiłości jego systemów, powstałych z walk, reform a n aw et bł ędów tysięcy lat, a przecie mógłby sobie rozjaśnić drogę, zobaczywszy, j a k poczynaj ą się pra wa w swych formach najprostszych, z a stosowanych odpowi edni o do pot rzeb pl emi on dzikich i barbarzyńskich. Nie p ot rzebuj emy wyliczać wszystkich gałęzi wyk szt ałceni a w dziedzinie umi ej ęt ności i sztuki i nie ma ani jednej, której nie możnaby n auc zyć się łatwiej i lepiej przez poznanie jej dziejów i miejsca w ogólnej wiedzy o człowieku. Mając ten cel na widoku, o be c na k s iążk a raczej j est wstępem do antropologii, niż zbi orem tego wszystkiego, czego ta umiejętność naucza. Nie do t yk a o na ściśle t e c h nicznych przedmi otów, leżących po za obrębem wiedzy czytelników, k tórzy odebrali lub od bi era ją zwykłe wyższe wykształcenie angielskie; t ak np., wyjąwszy studyujących anatomi ę, drobi azgowe po szuki wania nowoż yt ne co do odróżniani a ras z a po mo c ą po mi ar ów czaszki i tym p o d o bne byłyby tu bezużyteczne. Wi e l e s t ar ań podjęliśmy, ażeby rozdziały odnoszące się do rozmai tych gałęzi nauki uczynić możliwie grunt ownymi ; lecz dalsze op ra c owa ni e musieliśmy pozostawić bada czo m specyal nym. Chociaż rozmai te dziedziny nauki o człowieku są ni ezmi er nie liczne, rozciągając się od ciała do umysłu, od mowy do muzyki, od rozniecani a ogni a do moralności, wszystkie j ed n a k ż e dot yczą przedmiotów, kt órych n a t u r a i dzieje powinny za jmowa ć myśl każdego oświeco- http://rcin.org.pl ra nego człowieka. Na wiele wszakże ośmiela się pojedynczy pisarz, t raktujący bodaj w najelernentarniejszy sposób t ak ą o g r om n ą rozmai tość przedmiotów. W o b e c t aki ego z a dani a mam pra wo żądać pobłażliwości w sądzeniu błędów i usterek. Nie byłbym wogóle mógł n a w et pokusić się o nie bez pomocy przyjaciół, zajmujących wy da tn e stano wi ska w rozmai tych gałęziach nauki, u k t ór ych zasięga łem rady w wątpl iwych i trudnych punkt ach. Na wdz ię czność moj ą zasłużyli zwłaszcza, profesor ; Huxley i dr. E. A. F r e e ma n , He n r y k Maine, dr. Birch, p. Fran ks , prof. Flower, gene rał major Pitt-Rivers, prof. Sayce, dr. Beddoe, dr. D. H. T uk e, prof. W. K. Douglas, pp. Russell Martineau, R. Garnett, Henryk Sweet, R udl er i wielu innych przyjaciół, k tó rym mogę tylko podzi ęk ować bez imiennie. W i z e r u n k i ras są ryte z fotografij, wiele z nich wziętych za pozwoleniem pp. D a mm a n n (Huddersfield) z ich cennych a l b um ó w fotografij etnologicznych. E . T. Łuty 1881 http://rcin.org.pl http://rcin.org.pl T R E S C. R O ZD ZIA Ł I. S tr. Człowiek dawny i n o w o c z e s n y ........................... 1 Starożytność człowieka. — Czas potrzebny dla rozw oju ras, języków , cyw i- lizacyi. — Siady człowieka w w ieku kamiennym. — Okres póz'niejszy. — O kres wcześniejszy czw artorzędow y lub napływ ow y. RO ZD ZIA Ł II. Człowiek i inne z w i e r z ę t a ........................................................ 32 Zw ierzęta kręgow e. — N astępstw o i pochodzenie gatunków. — Małpy i czło wiek; porów nanie budowy. — Ręce i nogi. — W łosy. — Rysy tw arzy.— Mózg. — Umysł w zw ierzętach niższych i człowieku. R O ZD ZIA Ł III. Ras y l u d z k o ś c i ....................................................................... 5 l Różnice rasow e. — W zrost i Wymiary. — Czaszka. — Rysy twarzy. — Barwa. — W łosy.— Ustrój. — Tem peram ent. — T ypy ras. — Trw ałość. — Mieszanie. — Odmiany. — Kiasyfikacya ras ludzkich. R O Z D Z IA Ł IV. J ę z y k .............................................................................................l o 3 Tw orzenie znaków. — M owa ruchów (giestów ). — Ruchy dźwiękowe. — Język naturalny. — M owa zwierząt. — D źw ięki uczuciow e i naślado wcze w mowie. — Zmiana dźwięku i znaczenia. — Inne wyrażenie zna czenia dźwiękiem . — W yrazy dzieci. Mowa członkowana i jej stosu nek do naturalnej. — Początek mowy. http://rcin.org.pl R O Z D Z IA Ł V. Język (Ciąg d a l s z y ) ........................... S /r. 1 2 0 Mowa członkowana, — Rozwój znaczeń (meanings). — W yrazy abstrak cyjne. — W yrazy rzeczywiste i gramatyczne. — Części m owy. — Zda nia. — Język analityczny. — Zestawienie w yrazów . — Język syntety czny.— Rostki (afixy). — Zmiana dz'więku. — P ierw iastki. — Składnia.— Rządu i zgody. — Rodzaj. — Rozwój języka. R O ZD ZIA Ł VI. Język i rasa ............................................................................. 140 Przysw ojenie i utrata języka. — Język przodków . — Rodziny języków : aryj ska, semicka, egipska, berberska, tatarska lub turańska, południowo- w schodnio-azyatycka, m alajo-polynezyjska, draw idyjska, afrykańska, bantu, hotentocka, amerykańska. — D aw ne języki i rasy. R O ZD ZIA Ł V II. P i s m o ............................................................................................. 154 Pismo obrazowe. — Pismo dz'więkowe. — Pismo chińskie. — Pismo klino we. — Pismo egipskie. — Pismo alfabetyczne. — Pisow nia. — D ruk. R O ZD ZIA Ł V III. Sztuki u ż y t k o w e ....................................................................... 169 Rozwój narzędzi. —Maczuga, m ło t.— Platy kamienne i siekierka. — Szabla, nóż. — Dzida, sztylet, miecz. — Narzędzia ciesielskie. — Pociski: dziryt, proca, dzidomiot (spear-throw er). — Ł u k i strzała. — Rura wydm uchu jąca, broń. — Siła mechaniczna. — Wóz kołowy. — Młyn ręczny.— Św i der.—Toczydło.—Szruba.— Młyn w odny.— Młyn w ietrzny. R O Z D Z IA Ł IX. Sztuki użytkowe (Ciąg d a l s z y ) ............................................ 191 Poszukiwanie żywności surow ej. — M yśliwstwo. — Ł ow iectw o. — Rybo łów stw o. — Rolnictwo. — Narzędzia. — Pola. — Bydło i pastwisko. — W ojna. — Broń. — Uzbrojenie. — Prow adzenie wojny u plemion niż szych. — U narodów wyższych, http://rcin.org.pl V II ROZDZIAŁ X. S tr. Sztuki użytkowe (Ciąg d a l s z y ) ........................................... 214 Mieszkania: jaskinie, szałasy, namioty, domy. — Budowle z kamienia i cegły; sklepienie; rozwój architektury. — Odzież: malowanie skóry, tatuow anie; zbezkształcenie czaszki; ozdoby; odzież z kory, ze skóry i t. d. — Maty.— Przędzenie, tkactw o, ubiory, — Żeglarstwo: pław y, czółna, tratw y, liny statków , łopaty i w iosła, żagle, galary i okręty. ROZDZIAŁ XI. Sztuki użytkowe (Ciąg d a l s z y ) ........................................... 244 Ogień. — Gotow anie.— Chleb itd. — N apoje.— Opał. — Św iatło.— Naczy nia.— G arncarstw o.— Szkło.— Metale.— Okresy bronzowy i żelazny.— Handel zamienny. — Pieniądze. — Przemysł. ROZDZIAŁ X II. Sztuki p i ę k n e ............................................................................ 276 Poezya — W iersze i miara. — A llteracya i rym. — Przenośnie poetyczne (m etafory). — M owa, melodya i harmonia. — Narzędzia muzyczne. — T aniec. — Dram at. — Rzeźba i m alarstwo. — Sztuka starożytna i now o czesna. — Gry (zabaw y). ROZDZIAŁ X III. N a u k a ............................................................................................ 291 Nauka. — Rachunki i arytm etyka. — Mierzenie 1 ważenie. — Geomę,trya. — A lgebra. — Fizyka. — Chemia. — Biologia. — Astronomia. — Geografia i geologia. — Metody rozumowania. — Magia. RO ZD ZIA Ł XIV. Świat d u c h ó w ............................................................................ 322 Religie ras niższych. — Dusze. — Pogrzeby. — Życie przyszłe. — P rzecho dzenie dusz. — Boscy przodkowie. — Demony. — D uchy natury. — Bogowie. — N abożeństw a. — W pływ moralny. http://rcin.org.pl V III R O Z D Z IA Ł XV. S t r r Historya i m i t o l o g i a .................................................................. 3^0 Tradycya. — Poezya. — F akt w zmyśleniu. — Najdawniejsze poem aty i pisma. — Starożytna kronika i historya. — Mity. — W ykład m itów. — Rozszerzanie się m itów. R O Z D Z IA Ł XVI. S p o łe c z e ń s tw o ............................................................................. 376 Stany społeczne. — Rodzina. — M oralność ras niższych. — Opinia publiczna i zwyczaj. — Postęp m oralny. — Zemsta i spraw iedliw ość. — W ojna. — W łasność.— O brzędy praw ne. — W ładza rodzinna i odpowiedzialność.— W odzowie patryarchalni i w ojenni.— N arody.— Klasy społeczne.—R z ąd . http://rcin.org.pl SPIS RYSUNKÓW. R y s . ‘ S fr. 1. Narzędzia późniejszego okresu kamiennego (neolitycznego). 24 2. Krzemienne młotki lub siekierki okresu starokamiennego (paleo litycznego) ...................................................... 27 3. W izerunek mamuta znaleziony w grocie Magdaleny (L artet i C h r is ty ) ........................................................................................................... 29 4. W izerunek człowieka z groty (L artet i C h r i s t y ) .................................. 29 5 . Szkielety małp i człowieka (według Huxleya) 37 6. R ęka i stopa szympansa i c z ł o w i e k a ......................................................... 39 7. Mózg szympansa i człowieka ........................................................ 42 8. Patagończyk i buszm an .................................................................................... 52 9. W idok czaszek z w i e r z c h u .......................................... 55 10. W idok czaszek z b o k u .................................................................................... 56 11. Murzyn swahelijski i p e r s .............................................................................. 57 12. P o rtrety k o b i e t ............................................................................................... 58 13. Murzyn a f r y k a ń s k i ......................................................................................... 5g 14. Bardzo powiększony przekrój skóry murzyna (według K ollikera) 61 15. Mocno powiększone przecięcie włosa (według Prunnera Beya) 66 16. Rasa czyli ludność, ustawiona według wzrostu (m etodą G altona) 70 17. Rasa, czylHudność, ustawiona według w zrostu (metodą Q ueteleta) 70 18. K a r ib o w ie ......................................................................................... 71 19. a) Głowa Ramzesa II — Egipt starożytny; b) syn szelka — E gipt nowoczesny (według H a rtm a n a) .............................................. 72 20. Matka m alajka i jej córki mieszanki ( h a lf - c a s te ) ................. 74 21. K a fu z a n k a ......................................................................................... 75 22. K a i r c z y k .......................... 76 23. W yspiarze a n d a m a ń s c y ............................................................. 80 24. A hetka z w ysp F i l ip i ń s k i c h ....................................................... 82 25. M e la n e z y jc z y c y .............................................................................. 83 26. A ustralczyk p o ł u d n io w y ............................................................. 84 27. A ustralka p o łu d n io w a ............................................................ 84 28. K obiety australskie ( Q u e e n s la n d ) ............................................. 85 29. Góral draw idyjski (według F r y e r a ) ........................................ 86 i http://rcin.org.pl X Rys. Strr 30. Kalmuk (w edług G ołdsm ida) ........................................................... 87 31. Gold (Am ur) ................................................................................. 88 32. A ktorki sy am sk ie ................................................................................ 89 33. K ochinchińczycy ................................................................................. 90 34. K o re jcz y cy ................................................................... 9 1 35. F iń c z y k .................................................................................................. 92 36. F in k a ....................................................................................................... 92 37. M alajczy cy ............................................................................................ 93 38. M alajczycy ............................................................................................ 93 39. D a j a c y ................................................................................................ 94 40. M ik ro n e z y jc z y k .................................................................................. 95 41. Indyanin z Kolorado (Am eryka p ó ł n o c n a ) ............................... 96 42. Indyjanka z Kolorado (Am eryka p ó łn o c n a ) ............................... 97 43. Indyanie kauiksańscy (Am eryka p o łu d n io w a ) ......................... 98 44. G r u z i n i .................................................................................................. 99 46. S zw edzi ................................................................................................. loo 46. Cyganka z W o ło szc zy z n y ................................................................ lo l 47. Pismo obrazow e na skale niedaleko jeziora Wyższego (według S c h o o lc ra fta ) ................................................................................ 155 48. Pater noster („Ojcze nasz“) w yrażone w ineksykariskiem piśmie obrazowem (według A u b in a ) ................................................... l 56 49. Chińskie rysunki starożytne i późniejsze ich postacie w piśmie pospiesznem (według E n d li c h e r a ) ........................................ 157 50. Chińskie litery złożone — obrazy i d ź w ię k i .............................. l 58 5 1. Znaki hieroglificzne i hieratyczne, zestawione z literam i alfabetu fenickiego i innych (według D e R o u g e g o ) ....................... 162 52. Rdzeń krzemienny i odłupane z niego płaty na krzemyki do broni (E v a n s ) ............................................................................................ 172 53. Platy k a m i e n n e .......................................................... 173 54. Narzędzia późniejszego okresu kamiennego (neolitycznego) . 174 55. Krzemienne młotki lub siekierki okresu starokamiennego (pale olitycznego) ................................................................................................ 174 56. Siekiery kamienne i t. d ..................................................................... 175 57. a) W ojenny topór egipski; b ) miecz egipski; c) szabla azyatycka; d) europejski nóż pochw ow y; e) tasak rzymski; f ) krzyw y nóż h i n d u s k i ..................................................................................... 176 58. a) Kamienne ostrze strzały (w yspy Adm iralskie); b) kamienne ostrze strzały czyli głow nia sztyletu (Anglia); c) bronzowe ostrze strzały (Dania); d) sztylet bronzowy; e ) mlecz bronzowy w kształcie liś c ia .................................................. 178 59. Włócznia australska rzucana za pom ocą dzidomiota (według Brough S m y t h a ) .......................................................................... 180 http://rcin.org.pl XI tty s. S tr. 6o. a) Długi łuk północno-amerykański; b) łuk tatarski łub scytyjski; c) kusza e u r o p e js k a ............................................................................. 181 6 l. Starożytny wóz w ołow y z kolumny A n to n in a .................................. 185 62. Rozgniatacz ziaren z Anglesey (według W. 0 . Stanleya) . 186 63. K obiety hebrydzkie, rozcierające ziarna za pomocą żaren (w e dług Pennanta) ................................................................................... 187 64. a) Kij australski do kopania; b ) szwedzka motyka drewniana 201 65. Starożytna m otyka egipska i p ł u g ........................................................ 202 66. K rajow cy w yspy T rędow atych (N ow e H e b ry d y ) ............................ 224 67. R ęka ascety c h i ń s k i e g o ................................................................................................... 2 25 68. Botokudka z ozdobami w uszach i w a rg a c h ....................................... 226 69. a) M otowidło australskie dla nawijania sznurka skręconego rę kami; b) egipcyanka przędząca w rz ec io n em ................................. 231 70. Dziewczyna tkająca (z wizerunku a z te c k ie g o ) ................................. 232 71 D aw ny statek N ilow y z rysunku na ścianie w T ebach 241 72. Buszmani św idrujący ogień (w edług C h a p m a n a ) ............................ 245 73. Staro-egipskie koło garncarskie (Beni H a s s a n ) .............................................. 259 74- Staro-egipskie wydm uchiwanie szkła (Beni H a s s a n ) ............................... 260 75. Rozwój a r f y ................................................................................................................................. 278 76. D aw ne znaki liczbowe asyryjskie i b a b i l o ń s k i e ...................................... 294 77. Metoda rachow ania zapomocą liczmanów i znaków na abakusie 296 78. Zaczątkow a geometrya p rak ty c zn a ............................................................................. 300 http://rcin.org.pl http://rcin.org.pl R O Z D Z IA Ł I. CZŁOWIEK DAWNY I NOWOCZESNY. Starożytność człowieka. — Czas potrzebny dla rozw oju ras, języków , ey- w ilizacyi. — Ślady człow ieka w w ieku kam iennym . — O kres późniejszy.— Okres w cześniejszy czw artorzędow y lub napływ ow y. Uczony, chcący zrozumieć, ja k im sposobem ludzkość stała się tern, czem jest, i zaczęła żyć, ja k żyje, winien przedew szystkiem zbadać dokładnie, czy ludzie są przyby szami niedaw nym i na ziemi, czy też m ieszkańcam i starym i; czy ukazali się w raz ze swemi rozmaitemu rasam i i form am i życia odrazu, czy też w ytw arzali je w ciągu długiego i po wolnego rozwoju wieków? Aby odpowiedzieć na to p y ta nie, pierw szem naszem żądaniem będzie krótki przegląd od m ian człowieka, jego języków , cyw ilizacyi i zabytków da w nych, dla przekonania się, jak ie tą drogą m ożemy o sią gnąć dowody w ieku ludzkiego na świecie. Zarys, tym spo sobem skreślony, będzie zarazem użyteczny jak o w stęp do dokładniejszego zbadania człowieka i kolei jego życia w roz działach następnych. Naprzód co do odmian ludzkości. Przypuśćm y, że sta nęliśm y w dokach (w arsztatach okrętow ych) Liverpoolu lub Londynu dla przypatrzenia się grupom ludzkim ras n a j bardziej różniących się od naszej w łasnej. Tu w idzim y po stać znaną m urzyna afrykańskiego, ze skórą ta k ciemno b ru n atn ą, że aż pospolicie zw ana czarną, z czarnym i włosami, ta k natu raln ie sfryzowanym i, że aż zw ane w ełniastym i. Nio A n tr n p o lo e ia . 1 http://rcin.org.pl 2 A NTROPOLOG IA. są to jedyne szczegóły, w których niepodobnym je s t on do nas. I w istocie, biały czerniąc sw ą tw arz i skręcając w łosy, aby wyglądać podobnie do m urzyna, je st bardzo slabem j e go naśladow aniem , gdyż rysy m urzyńskie są całkiem o d rę bne; znam y dobrze nos płaski, nozdrza szerokie, grubo w y stające wargi, a gdy tw arz w idziana jest z profilu — szczęki znacznie wysunięte. K apelusznik odrazu dostrzeże, że gło wa negra je st w rozm iarach swych m niejszą, niż zw ykła ob jętość kapeluszy robionych dla anglików. Można odróżnić m urzyna od białego człowieka naw et w ciemni, po szcze gólnej gładkości jego skóry i jeszcze osobliwszej woni, k tó rą raz zauważywszy, niepodobna kiedykolw iek się omylić. W tychże samych dokach, śród służby okrętow ej parow ców wschodnich, spostrzegam y inne w ybitnie odznaczone typy ludzkie. Coolie (kuli) Indyj południow ych (który nie je s t z rasy induskiej, lecz należy do tak zw anych plem ion gór skich), posiada skórę ciem no-brunatną, włos czarny, je d w a bisty, falujący, a tw arz o nosie szerokim , szczękach w iel kich i w argach mięsistych. B ardziej znanym je st chińczyk, którego postrzcgacz odróżni po m niejszej niż europejska p o stawie, skórze żółciowo-źółtej i włosach grubych, gęstych, czarnych. Cechy znam ienne jego rysów są dokładnie od tworzone na chińskich naczyniach i zasłonach papierow ych, które przedstaw iają nos spłaszczony, w ydatne kości policz kowe i to osobliwe skośne osadzenie oczu, które możemy naśladować, ująw szy palcam i kąty zew nętrzne naszych oczu i podniósłszy je do góry. P orów nyw ając tak i zbiór ras z n a szymi rodakam i, możemy wydobyć różnice krańcow e w bu dowie i rysach śród ludzkości. Zarazem widocznem jest, że biali — j a k zw ykliśm y nazyw ać się — przedstaw iają przy najm niej dwie główne rasy typowe. W szedłszy na pokład statk u kupieckiego z Kopenhagi, znajdujem y służbę okręto wą z ludzi błękitnookich, jasnej płci i włosów, w uderzają- cem przeciwieństwie do okrętu genueńskiego, stojącego obok, którego praw ie wszyscy m ajtkow ie przedstaw iają lu dzi śniadej płci i połyskująco czarnych oczów i włosów. D w a te typy ludzkie zostały dokładnie określone ja k o blor.- http://rcin.org.pl CZŁOWIEK D A W N Y I NOW OCZESNY. 3 dyni (fair-w hites — jasnobiali) i bruneci (dark-w hites — czarnobiali). Dopiero w czasach now ożytnych rozróżniono rasy zapomocą m etod naukow ych. O ddaw na w szakże rasa zw racała uw agę przez swój zw iązek z kw estyam i polity cznemu rodaka i cudzoziemca, zwycięzcy i zwyciężonego, człow ieka wolnego i niew olnika, a skutkiem tego jej zna mion dopatryw ano z podejrzliw ą ścisłością. W południo wych Stanach Zjednoczonych A m eryki, dopóki niew olni ctwo nic zostało zniesionem przed niew ielu laty, ślady po chodzenia m urzyńskiego badano z najw iększą drobiazgowo- ścią. N ietylko plem iona m ieszane stale klasyfikowano jako m ulatów , kw arteronow , aż do oktawonów , ale naw et tam , gdzie dom ieszka była tak nieznaczną, że oko niew praw ne nie dostrzegło niczego, prócz płci brunatnej, przybysza, ośm ielającego się usiąść do publicznego stołu, wzywano do pokazania rą k i odkryw ano skazę afrykańską w zabarw ie n iu ciem nem nasady paznokci. W idząc, ja k uderzająco w ielka je st odrębność ras, m o żna było spodziewać się, że napisy i rysunki starożytne w inny dostarczyć nam niejakiego w yobrażenia o rasach w tym stanie, w ja k im one istniały n a początku czasów h i storycznych. T ak je s t w Egipcie, gdzie ukazało się n a jsta r sze na świecie pismo. W ięcej niż n a 4,000 lat przed C hry stusem znajdujem y w izerunki sam ychżc egipcyan, posiada jących to sam e rysy, co obecnie. Za dynastyi szóstej, oko ło 2,000 la t przed Clir., sław ny napis księcia U na w spom i n a o nahsi czyli negrach, których zaciągano i ćwiczono po dziesięć ty sięcy dla arm ii egipskiej. Za dynastyi dw unastej, n a ścianach grobowca K num hetpa przedstaw iony je s t po chód am uów (Arnu), którzy, ja k to widać z ich rysów, n ale żą do jed n ej rasy z Syryjczykam i i hebrajczykam i. Z w ła szcza m alow idła ścienne grobowców królew skich w Tebach, dynastyi dziew iętnastej, zachowały portrety kolorow ane czterech w ielkich ras, odróżnianych przez egipcyan. Są tam czerw ono-brunatni sam i egipeyanie, lud P alesty n y ze sw ym profilem o rlim i płcią ciem nawą, płasko-nosi i z grubem i w argam i m u rzy n i afrykańscy, oraz jasno-skórzy libijczycy. http://rcin.org.pl