Bugün, 1 Nisan 2021, kendimi soyulmuş gibi hissediyorum. Geçen hafta borsada yaşanan satış dalgasında 20.000 TL eridi portföyüm, ama o gün değil de bugün kendimi soyulmuş gibi hissediyorum. Hani borsanın bir tabiri vardır, oyun un kuralını da ifade eder biraz, o misal, o gün kendimi soyulmuş hissetmedim. Bugün kaybeder, yarın kazanabilirsiniz, oyunun kuralı böyle biraz. Ama bugün, 1 Nisan, şaka gibi; eşit dağıtımla yapılan bir halka arza 70 5 .000 kişi katılmış. K işi başı 11 lot düş müş ama s osyal medyada değişik mecralarda 11 ’ in 10 - 20 hatta 30 katına kadar alım yap tığına dair paylaşım yapanlar var Rekor olarak kayıtlara geçen son eşit dağıtım halka arzın nere deyse iki katına ulaşan b u yatırımcılar kim, nereden ve neden geldiler, borsada kalacaklar mı gibi sorulara cevap ver elim şimdi: Bunlar, nerede beleş oraya yerleş prensibi ile, kimisi sadece kendi hesabını kullanarak, kimisi ise kaynının, eniştesinin, eşinin, amcasının, dedesinin, ninesinin adına hesaplar açarak, borsada başka hiçbir şekilde varlık göstermeksizin, sadece halka arzlara katılan uyanıklar. 1 koyup 2 almaya geliyorlar. Parası olmayanlar k redi kartından nakit avans çekerek, kredi çekerek, altın bozdurarak, tefeciden borç alarak, kredili işlem yaparak, belki de bileziğini bozdurarak ya da hatta telefonunu satar ak bütün bu boş hesaplardan halka arzlara katılıyorlar. Parası olanlar ise garip - gurebaya, fakir - fukaraya yapacağı vurgundan alacağı paranın küçük bir kısmını önererek ya da peşin peşin vererek onlara hesap açtırıp, onlar üzerinden halka arzlara katılıyorl ar. Çünkü en az 1’e 2 garanti, bedava ekmek kaçırılmaz. Peki , kalacaklar mı? Elbette hayır! İlk fırsatta, yaptığı vurgunu kendisi için yeterli gördüğü ilk fırsatta, elindeki hisseyi, büyük yatırımcıya, tahtacıya, fon kuruluşuna en ucuz fiyattan kaptırıp, ç ekip gidecek. Bu arkadaşları aşağıdaki tablolarda görelim. Portföy büyüklüğü 0 ila 500 TL arasında değişen yaklaşık 600.000 kişilik grubun çok büyük çoğunluğu kendilerine halka arz yatırımcısı denen bu arkadaşlar. Portföyü değeri 100 lira ile 1000 lira ara sında olanlar da, bir sonraki halka arzda kullanmak üzere sağlam gördükleri bir hisse senedinde emaneten duranlar tabii ki. Aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi bu arkadaşlar toplam borsa hesaplarının %40’ını oluştururken. Toplam borsa yatırımlarının ONBİND E 5’i bile etmiyorlar. Şimdi can alıcı soruya gelelim. Bu %40’lık gurubun halka arzlar sonrasında cebine koyup gittiği, yani borsadan çıkardığı, para kimden çıkıyor? Cevap elbette, yukarıdaki tabloda sarı ile işaretlenen, aşağı yukarı aynı sayıdaki, küçük ve orta büyüklükteki GERÇEK borsa yatırımcısından, sizden, benden, belki biraz da yukarıdaki yeşil ile işaretlenen büyük yatırımcıdan çıkıyor. Öyleyse siz de kendinizi SOYULMUŞ HİSSET MİYOR MUSUNUZ? Şöyle düşünün, bir ülke, vatandaşlarına yaşadıkları ya da yaşayabilecekleri sıkıntılar nedeniyle dönem dönem güzellikler yapıyor. Teşvik paketleri sunuyor, hibe programları filan yapıyor. 1’lerini 2 yapma fırsatı sunuyor. Ancak ülkenin vatandaşı olmayan bazı uyanıklar da gelip bu hibe ve teşviklerden fayda lanmaya kalıyorlar. O ülke ya da vatandaşları buna izin verir mi? VERMEZ! Hani “gülü seven dikenine katlanır” ya, bu gül dikene dokunmamışlara neden veriliyor? Halka arzlar, borsada değişik zamanlarda uğradığı ya da uğrayacağı zararlar için küçük yatırımcı ya nefes aldıracak, ona motivasyon yaratacak ya da kompenzasyon, bir telafi aracı, bir ilaç değil midir? Üstelik bu yancı yatırımcılar(!), ilk fırsatta kaçarken, ellerindeki hisseleri tahtacılara, fon yötecilerine kaptırıp ortadan kaybolarak aynı zamanda, aslında daha dengesiz bir piyasa oluşmasına da çanak tutmuş oluyorlar. Şimdi Matriks halka arzını örnek alalım, Işık Plastik’in arzından sonra borsa yatırımcısı(!) oluveren 300.000 ilave insan, ortalama 7. Tavanda satıp çıktıklarını düşünürsek, bu halka ar zda borsadan toplam (300.000 kişi * 11 lot/kişi * 28.60 TL/lot) = 88.400.000 TL alıp götürecek, ve bu miktar sadece son halka arzda artan sözde yatırımcının götüreceği miktar. Ve bu parayı onlara bu hisse senedini portfö yünde bulunduracak kişiler ö deyecek , siz ödeyeceksiniz, ben öde yeceğim Ayrıca, bu durum hisse senedinin gereksiz yere aşırı fiyatlanmasına ve hissenin F/K oranının yükselmesine de neden oluyor. Diyelim ki, bu parayı ödemiş olanlar hallerinden memnun onlar edindikleri mala karşılık ödedikler i bedelden yana sorun duymuyorlar. Yine de bu paranın borsa içerisindeki yatırımcıda kalması gereklidir. Neden? Çünkü, yatırımcı ne kadar kârda olursa, o kadar direnme şansı, o kadar zararı tolere etme şansı olur. Borsada düşüş hareketleri yaşandığında, ço ğu yatırımcı düşüş miktarı o zamana kadarki kazanımlarına yaklaşıncaya ya da ulaşıncaya kadar pozisyonunu genelde korur, ancak kayıp önceki kazanımlara eşitlendiğinde ya da fazla olduğunda dayanamaz ve satışa geçer. Daha fazla satış beraberinde daha fazla düşüşü getirir ve domino taşlarının yıkılması gibi çığ gibi büyür. Özellikle stop - loss noktalarına ulaşıldığında meydana gelen otomatik satışlar, düşüş hareketinden kazanmayı amaçlayan açığa satışlar düşüşü daha da hızlandırır. Böyle durumlarda da genelde borsadaki küçük yatırımcı en büyük kaybı yaşar. Demek ki, halka arzlarda borsadan çalınan para, borsada kalsa, bu, borsa nın daha stabil, daha dengeli, daha sağlam olmasına da yardımcı olur. Bu durumun sadece EŞİT DAĞITIM halka arzlar için geçerli olduğunu da sanmayın. ORANSAL’da da aynı hesapların bir çoğusu başvurusunu yapıyor. Hatta araştırılsa, oransal halka arzlara katılmayanların bu yancı hesaplardan daha çok borsadaki küçük ve orta büyüklükteki portföylere sahip orta ve uzun vadeli yatırımcılar olduğ u görülecektir. Yancı hesaplarda, “1 lot da 1 lot’tur, 10 lira verip 20 lira alacağım, kim kime veriyor havadan 10 lirayı” mantığı hakimdir. Ayrıca, sağlam birikimi olan, ancak “her türlü riskten uzak ” duran normalde borsa ile işi olmayan hatırı sayılır sa yıda insanın oransal halka arzlara para yatırdığı da başka bir gerçek. Yakın zamanda yapılan eşit dağıtım halka arzlardan Işık Plastik örneğini ele alalım. Acaba bu hisse senedinin halka arzına katılanlardan kaç tanesinin portföyünde bu hisse senedi halen bulunmaktadır. Ya da daha çarpıcı bir soru soralım. Bu arza katılanlardan kaç tanesinin şu anda aktif bir portföyü bulunuyor. Ya da Türk İlaç ve Serum’un ORANSAL arzına katılanların ne kadar aktif bir portföye sahip. Buraya kadar saydığımız her şey borsa y atırımcısı açısından olumsuz. Ayrıca hiç adil değil.Halka Arz bir ayrıcalık ise, bu ayrıcalıktan faydalanmanın bazı şartları olmalı. Bizim dağın otunu, bizim köyün çobanı otlatmalı. Bizim derenin balığını, bizim köyün balıkçısı tutmalı. VE BİZİM KÖYÜMÜZÜN KAPISI HERKESE AÇIK! YETER Kİ GELİP BİZİM KÖYLÜ OLSUNLAR. Bizim köyün ayazını yesin, bizim köyün yokuşunda terlesin, bizim köyün yamacından yuvarlansın. Sonra nimetlerinden de faydalansınlar. ÇÖZÜM ÖNERİM NEDİR? İki adet çözüm önerim var ! BİRİNCİSİ ve En Ge nel ve Kapsamlı Öneri : Her borsa yatırımcısı, SPK tarafından onaylanan bir veya birden fazla halka arza, arzın duyurulduğu SPK bülteninin ya yımlandığı tarihten önceki 1 (bir ) ay içerisinde sahip olduğu ortalama portföy büyüklüğünün ile o bültende duyurulan halka arz sayısı dikkate alınarak hesaplanacak bir ora nda katılım sağlayabilecektir , bu orana ben Kaan Katılım Katsayısı diyorum Yani: Kaan Katılım Katsayısı ( KKK ) = ( 1 + 2 ∗ log 5 ( e n ) ) ∗ 1 2 00 0 ( 1 ) olarak hesaplanacaktır. Burada e euler sayısı ( 2,718281828 ) , n bültende ilan edilen halka arz sayısı dır. Bu durumda bir yatırımcının halka arzlarda kullanabileceği talep limiti , yani Arza Katılım L imiti ( AKL ) aşağıdaki gibi hesaplanacaktır : 𝐴𝐾𝐿 = 𝐾𝐾𝐾 ∗ ∑ 𝑃 𝑡 , 𝑐 𝑡 𝑖 = 𝑡 − 20 ( 2 ) Burada , t SPK bülteninin yayımlandığı gün , 𝑃 𝑡 , 𝑐 yatırımcının x piyasaların açık olduğu gün lerden olmak üzere ( t - x ) . gün kapanıştaki portföy değeri dir. Hemen bir örnekle açıklayalım. 25 Martta 2021’de yayımlanan SPK bülteninde 3 adet halka arz (Matriks, Turex ve Qua) duyuruldu. Bu üç arz’a katılmak isteyen Ahmet’in 25 Mart’tan başlayarak geriye doğru 30 gün b oyunca sahip olduğu portföy değeri aşağıdaki tabloda olduğu gibi olsun Şekil 1 Ahmet Yatırımcı'nın halka arz tarihinden önceki 20 günlük portföy değerleri t - x. Gün Gün Portföy Değeri 1 25 Mart 2021 24.197,00 ₺ 2 24 Mart 2021 21.383,00 ₺ 3 23 Mart 2021 24.727,00 ₺ 4 22 Mart 2021 16.455,00 ₺ 5 19 Mart 2021 23.166,00 ₺ 6 18 Mart 2021 19.019,00 ₺ 7 17 Mart 2021 15.219,00 ₺ 8 16 Mart 2021 19.505,00 ₺ 9 15 Mart 2021 24.202,00 ₺ 10 12 Mart 2021 22.325,00 ₺ 11 11 Mart 2021 15.247,00 ₺ 12 10 Mart 2021 15.354,00 ₺ 13 9 Mart 2021 23.317,00 ₺ 14 8 Mart 2021 24.789,00 ₺ 15 5 Mart 2021 23.137,00 ₺ 16 4 Mart 2021 21.990,00 ₺ 17 3 Mart 2021 19.999,00 ₺ 18 2 Mart 2021 23.722,00 ₺ 19 1 Mart 2021 15.778,00 ₺ 20 26 Şubat 2021 24.992,00 ₺ Toplam 418.523,00 ₺ Ortalama Portföy B üyüklüğü 20.926,15 ₺ Bu durumda Ahmet ’ in bu halk arzlar için kullanabileceği toplam AKL : 𝐴𝐾𝐿 = ( 1 + 2 ∗ log 5 ( e n ) ) ∗ 1 2 00 0 ∗ 418 523 , 00 = ( 1 + 2 ∗ log 5 ( 2 , 718 3 ) ) ∗ 20 926 , 15 = 989 , 31 ₺ ( 3 ) Daha anlaşılır ve net bir şekilde açıklayacak olursak: H erhangi bir zamandaki halka arzlarda, ister eşit dağıtım, ister oransal dağıtım yapılacak olsun, bir yatırı mcının talepte bulunabileceği miktar , o yatırımcının halka arzın ilanından önceki 20 işlem gününün kapanış değerlerine göre hesaplanan portföy değerleri ortalamasının : 1 halka arz için yaklaşık % 2 , 24 ’ ü kadar, 2 halka arz olması durumunda, yaklaşık % 3 , 49 ’ u kadar , 3 halka arz olması durumunda ise , y ukarıdaki örnekte olduğu gibi, yaklaşık % 4 , 73 ’ ü kadar olacaktır. A ynı bültende daha fazla sayıda halka arzın ilan edilmesi durumunda oranlar yukarıdaki formüllerden hesaplanacaktır. B öylece borsada yaşanan halka arz vurgunlarına bir son verilecek, her y atırımcının varlıkları ölçüsünde yatırım yapmasının önü açılacak, başkalarının hesapları üzerinden kendi adına bankacılık işlemi yapmak gibi yasal olmayan bir işlemin önü kapatılmış olacaktır. Görüldüğü üzere, yaklaşık 20.000 TL gibi makul bir portföy büyüklüğüne sahip olan bir yatırımcı, her ay bir halka arz için , yaklaşık olarak 450 TL ’ lik talepte bulunabilecektir. Bu da, şu anda kişi başın a dağıtılan Matriks hisse bede linin yaklaşık 1.5 katıdır. Bu sistemle talep miktarları sınırlandırıldığında yancı hesapların talept e bulunamayacağı göz önüne alındığında, gerçek borsa yatırımcısının talep ettiği miktarın tamamına karşılık dağıtım yapılabilecektir. Bu sistem, oransal dağıtımla yapı lan halka arzlarda da, normalde borsa yatırımcısı olmayan kişilerin yüklü talepler ile 1 koyup 3 - 5 hatta TRILC örneğinde olduğu g ibi 7 almasının önüne geçilecek ve borsa yatırımcısı oransal arzlarda da daha büyük paylar alabilecektir. Zira, ORANSAL arzlarda, küçük yatırımcı tarafından belki 1 - 2 fazla gelir umuduyla yatırılan 10 - 1000 TL arasınd aki meblağlar , toplam talebin arzın 100 ila 200 katına kadar yüksel mesine neden olmakta, ve örneğin arz ın talebi karşılama oranı %0.5 ila %1 arasında olmakta dır. Neticede, küçük yatır ımcı tarafından yatırılan paraların büyük kısmı dağıtım a yansımamakta , böylece dışarıdan yüklü miktarda talep girişi yapanlar arzın talebi karşılama oranından daha fazla miktarda pay alabilmektele r. İkinci ve dar Kapsamlı öneri İkinci bir önerimiz ise, halka arz talebinde kullanılan ve halka arzdan dağıtımı yapılan hisse senetlerinin satışından elde edilecek meblağların, başka hisse senedi ya da yatırım araçlarının alımında kullanılabilmesine imkan tanı makla beraber, bu meblağların yatırım hesapları dışına transfer edilmesinde T+30, T+60 hatta T+90 gibi süre kısıtlamaları getirilmesidir. Bu uygulama diğeri kadar kapsamlı ve etkili olmamakla birlikte, özellikle kısa süreli borçlanma , nakit avans, e sne k hesap limiti, kredili işlem, a ltın veya döviz bozdurma, ya kısa vadede ihtiyaç duyulan , yatırım sermaye sayılamayacak paralar ın halka arzlarda kullanılmasını sınırlandırarak kısmi bir iyileşme sağlayabilir. Sonuç ve Talep Sonuç olarak yukarıda belirtilen uygulama lar , hem oransal hem de eşit dağıtımla yapılan halka arzlarda borsa yatırımcısını koruyacak , borsanın gücüne güç kataca k ve daha adil bir yatırım ortamı sunacaktır. Lütfen aşağıdaki kampanyaya katılarak , bu veya buna benzer bir düzenlemenin mevzuata eklenmesine , haksız ve hukuksuz olarak başkalarının hesapları üzerinden yapılan borsa soygununa bir so n verilmesine destek olun Kaan