E N C YKL I K A M AG N IFICA H UM A N I T A S OJ CA ŚW IĘ T EG O L E ON A X I V O TROS CE O OSO BĘ LU D ZK Ą W D O BIE SZTU C ZN E J I NT E L IGE N C J I ___________________________ WPROW AD Z E N IE R z ec zy no w e ( r e s nov a e ) n a szy ch c z a s ó w D w a o b r a zy biblij n e B u d ow a ć n a f un d a m e n cie d o b r a P ozost a ć l u d ź m i ROZ D Z IA Ł I MYŚL D YN A M IC ZN A I W IE RN A E W A N GE L II K oś ci ó ł p ielg rzymu jąc y w d z iej a ch l u d z k oś ci M ąd roś ć S ł ow a i di a l o g z n a u k a m i o c z ł ow iek u Na u k a spo łec zn a j a k o roz e zn a w a n ie wspó l notow e R ozwó j Ma gi st e r i um spo łec zn eg o o d L e on a X III d o d z i s i a j P ie rwsz e k ro ki n a u ki spo łec zn ej K oś ci o ł a La t a S o b oru Wa ty k a ńs kieg o II Na j nowsz e Ma gi st e r i um O dc zytyw a n ie d z iej ów w św ie t le w i a ry ROZ D Z IA Ł II PO D ST A WY I Z A S AD Y N A UK I SPOŁ EC ZN E J KOŚ CI OŁ A P o d st a wy n a u ki spo łec zn ej K oś ci o ł a C z ł ow iek o b r a z e m B o g a T ró jjed yn eg o R ówn a g o d noś ć wszyst kich i stn ie ń l u d z kich Na j wy ż sz a w a rtoś ć pr a w c z ł ow iek a Za s a d y n a u ki spo łec zn ej K oś ci o ł a Za s a d a d o b r a wspó l n eg o Za s a d a powsz ech n eg o prz e zn a c z e n i a d ó b r Za s a d a pomo c n ic zoś ci Za s a d a so lid a rnoś ci Za s a d a spr a w iedli woś ci spo łec zn ej I nt eg r a l ny rozwó j c z ł ow iek a S pr a w d z i a n dl a K oś ci o ł a ROZ D Z IA Ł III T ECH N I K A I P A NOW A N IE W IE LKOŚ Ć OSO B Y LU D ZK IE J WO BEC O BIE TN IC SZTU C ZN E J I NT E L IGE N C J I Pa r a d y g m a t t ech no k r a ty c zny i w ł a d z a c y f row a S ztu c zn a i nt elige n cj a C e nn e wsp a r cie wym a g a jące uw a gi O d pow ied z i a l noś ć , prz ej rzystoś ć i z a rz ąd z a n ie sztu c zn ą i nt elige n cją T o , c z eg o n ie mo ż e my utr a cić P o d st a wow e n a rr a cje : tr a ns h um a n i zm i post h um a n i zm O g r a n ic z e n i a , s e r ce i w ielk oś ć i stoty l u d z kiej T o , c o pr a w d z i w ie „ w ięcej n i ż l u d z kie ˮ: ł a s k a i h um a n i zm ch rz e ś cij a ńs ki D w a m i a st a i d w ie m ił oś ci ROZ D Z IA Ł I V STRZ EC C ZŁOW IEC Z E ŃSTW A POŚRÓ D PRZ E M IA N PR A W DA , PR ACA , WOLNOŚ Ć P r a w d a j a k o d o b ro wspó l n e P r a w d a i de mo k r a cj a K omun ik a cj a i wyo b r a ź n i a z bi orow a K u ek o l o gii k omun ik a cji P rzym ie rz e wy ch ow a w c z e dl a e ry c y f row ej C e ntr a l n a ro l a sz k o ł y G o d noś ć pr a c y w o k r e s ie prz e m i a ny c y f row ej Wa rtoś ć pr a c y P ro ble m be zro b o ci a E k onom i a d ow a rtoś ci owu jąc a g o d noś ć c z ł ow iek a R o d z i n a i l u d z ie m ł o d z i : spo łec zn e w a run ki n a d z iei S trz ec wo l noś ci prz ed uz a le ż n ie n ie m i utow a row ie n ie m U z a le ż n ie n i a i k ontro l a spo łec zn a R oz e rw a ć k a jd a ny nowy ch zn ie wo le ń W spó łd z iel on a o d pow ied z i a l noś ć ROZ D Z IA Ł V KULTUR A POT ĘGI A C YW I L I Z AC J A M I ŁOŚ CI C yw ili z a cj a m ił oś ci w e rz e c y f row ej K u l tur a pot ęgi N orm a li z a cj a wo j ny S ił a be z o g r a n ic z e ń B roń i sztu c zn a i nt elige n cj a K ryzys mu l t il a t e r a li zmu R z ek omy r e a li zm po li ty c zny B u d ow a ć c yw ili z a cję m ił oś ci W szys c y mo ż e my wn ie ś ć swó j w kł a d R oz b ro ić s ł ow a B u d ow a ć po k ó j w spr a w iedli woś ci S po j rz eć o c z a m i o fi a r P ielęg now a ć z d rowy r e a li zm Na nowo o ż yw ić di a l o g K on iec znoś ć d yp l om a cji i mu l t il a t e r a li zmu M o dlić s ię i m ieć n a d z ieję Z A KOŃ C Z E N IE S ł owo st a ł o s ię ci a łe m J ed no ci a ł o w C h rystus ie P l a c b u d owy n a szy ch c z a sów P ie śń n a d z iei : Ma g n ific a t WPROW AD Z E N IE 1. W sp a n i a łe c z ł ow iec z e ństwo stworzon e prz e z B o g a st a je d z i ś wo bec dec y d u jąceg o wy b oru : wzn ie ś ć now ą w ie ż ę B a bel a lb o b u d ow a ć m i a sto , w k tórym B ó g i l u d z k oś ć z a m ie sz k u ją r a z e m Ka ż de po k o le n ie otrzymu je w d z ied z ic tw ie z a d a n ie n a d a n i a k szt a ł tu swo i m c z a som : d oprow a d z e n i a d o d o j rz e w a n i a d z iej ów j a k o prz e strz e n i , w k tór ej g o d noś ć k a ż dej oso b y będ z ie oto c zon a tros ką , będ z ie um a c n i a n a spr a w iedli woś ć , a b r a t e rstwo st a n ie s ię mo ż li w e Na d k a ż dą jed n a k e po ką w i s i ryzy k o b u d ow a n i a św i a t a n iel u d z kieg o i je sz c z e b a r d z iej n ie spr a w iedli w eg o Ta m , gd z ie l u d z k oś ci g roz i utr a t a w ł a sn eg o o blic z a , my , ch rz e ś cij a n ie , wznos i my o c zy k u B o g u , k tóry st a ł s ię ci a łe m , w ied z ąc , ż e „ m i st e r i um c z ł ow iek a wy j a śn i a s ię pr a w d z i w ie jed yn ie w m i st e r i um S ł ow a W ciel on eg o ˮ 1. T o wsp a n i a łe c z ł ow iec z e ństwo w J e zus ie C h rystus ie st a je s ię D ro gą , P r a w dą i Ż y cie m , otw ie r a jąc k a ż de mu z n a s d ro gę wzr a st a n i a k u p eł n i 2. O p a r ci n a C h rystus ie – ż ywym k a m ie n i u – d ośw i a dc z a my pot ę ż n eg o i t a je mn ic z eg o d z i a ł a n i a D u ch a Ś w ię t eg o or a z w ie rzymy , ż e k a ż d y a ut e nty c zny l u d z ki wys iłek wspó ł pr a c y z N i m dl a os iąg n ięci a d o b r a będ z ie po bł o g os ł a w i ony prz e z O jc a n iebie s kieg o , w k tórym po kł a d a my n a sz ą n a d z ieję D l a t eg o mo ż e my z z aa n g a ż ow a n ie m w łąc z a ć s ię w t e wszyst kie i n icj a tywy , k tór e b u d u ją św i a t b a r d z iej spr a w iedli wy , i mo ż e my wzyw a ć i nny ch d o wspó łd z i a ł a n i a z n a m i n a rz ec z i nt eg r a l n eg o rozwo j u k a ż dej i stoty l u d z kiej P r a g n ie my w ej ś ć w di a l o g z e wszyst ki m i m ę ż c zyzn a m i i k o bie t a m i n a szy ch c z a sów , z k tórym i d z ieli my d ośw i a dc z e n i a , pyt a n i a i dą ż e n i a l u d z k oś ci 2. C hce my r a z e m z n i m i szu k a ć nowy ch d ró g k u d o b ru wspó l n e mu i k u promow a n i u g o d n eg o ż y ci a dl a wszyst kich Ta k a post a w a di a l o g u st a now i i nt eg r a l n ą c z ę ś ć powo ł a n i a K oś ci o ł a , pon ie w a ż on – ust a now i ony „ w C h rystus ie j a kb y s a k r a m e nt e m (...) w e wn ę trzn eg o z jed no c z e n i a z B o gie m i jed noś ci c a łeg o ro d z a j u l u d z kieg o ˮ 3 – rozpozn a je w hi stor ii m iej s ce , w k tórym E w a n geli a st a w i a pyt a n i a l u d z kie mu d ośw i a dc z e n i u i mu tow a rzyszy 3. W tym d u ch u L e on X III opu blik ow a ł w 1891 r E n c y klikę R e ru m no v a ru m , k tór ej 135. ro c zn icę z ż yw ą w d z ięc znoś cią o bch o d z i my w tym ro k u T ym d o k um e nt e m mó j um ił ow a ny P oprz ed n ik d a ł i mpu l s t ej r eflek s ji n a d spo łec z e ństw e m , ek onom ią i po li ty ką , k tór ą d z i ś n a zyw a my „ n a u ką spo łec zn ą K oś ci o ł a ˮ. A kied y n iek tórzy st a w i a li z a rzut , ż e K oś ci ó ł n ie pow i n ie n trwon ić s ił n a spr a wy d o c z e sn e , lec z trosz c zy ć s ię o gł osz e n ie or ęd z i a ż y ci a w iec zn eg o , o d pow i a d a ł on z r e a li zm e m i m ąd roś cią , i ż gł osz e n ie E w a n gelii n ie mo ż e pom ij a ć k on k r e tn eg o ż y ci a n a ro d ów 4. O d t eg o c z a su m i n ęł o w iele d z ie s ięci o leci , a Ma gi st e r i um , p a st e rz e , t e o l o g ow ie i w ie rn i n a d a l po dej mow a li r eflek s ję n a d k w e st i a m i spo łec znym i w św ie t le E w a n gelii D z i ś n a u k a spo łec zn a K oś ci o ł a st a now i d z ied z ic two m ąd roś ci , w k tórym o d n a jd u je my z a s a d y myś le n i a , k ryt e r i a roz e zn a w a n i a i os ąd u or a z k on k r e tn e ws k a z a n i a d o d z i a ł a n i a O p ie r a s ię on a n a P i śm ie Ś w ię tym i T r a d y cji , a w di a l o g u z n a u k a m i pom a g a n a m tr a f n ie o dc zytyw a ć wyzw a n i a t e r a ź n iej szoś ci , ws k a zu jąc d ro gi w ł a ś ci w e dl a prz e ż yw a n i a j a sn eg o św i a dec tw a ch rz e ś cij a ńs kieg o , z r a d oś cią i w s ł u ż bie św i a tu Na u k a spo łec zn a K oś ci o ł a n ie je st st a ty c znym z bi or e m po jęć , lec z ż ywym k orpus e m pr a w d y , k tóry strz e ż e i i nt e rpr e tu je powo ł a n ie l u d z k oś ci d o ż y ci a p eł n eg o i spr a w iedli w eg o D o t ej ż yw ej tr a d y cji pr a g n ę z a t e m d o łąc zy ć t a k ż e mó j gł os , przyzyw a jąc pomo c y D u ch a m ąd roś ci , k tóry o d po c z ą t k u z a m ie sz k u je św i a t ( por P rz 8, 2231. R z ec zy no w e ( r e s nov a e ) n a szy ch c z a s ó w 4. O ile L e on X III mów ił w swo i m c z a s ie o „ rz ec z a ch nowy ch ˮ ( r e ru m no v a ru m ), o ty le d z i s i a j n ie mo ż e my po prostu powt a rz a ć jeg o ce nn eg o n a u c z a n i a , lec z w i nn i śmy pros ić B o g a o m ąd roś ć potrz eb n ą d o o dc zyt a n i a w ielkich t e n de n cji n a szy ch c z a sów , w sz c z eg ó l noś ci post ę pu t ech n iki W ost a tn ich l a t a ch st a je s ię c or a z b a r d z iej o c zyw i st e , j a k szy bk o i j a k głęb o k o c y f ryz a cj a , sztu c zn a i nt elige n cj a AI ) i ro b oty k a prz ek szt a łc a ją n a sz św i a t T ech n iki s a m ej w so bie n ie n a le ż y uw a ż a ć z a s iłę prz eci wst a wn ą oso bie l u d z kiej ; prz eci wn ie , je st on a o d s a m eg o po c z ą t k u wp i s a n a w n a sz e d z ieje j a k o „ d z i a ł a l noś ć głęb o k o l u d z k a , zw ią z a n a z a utonom ią i wo l noś cią c z ł ow iek a ˮ 5. R ozwó j t ech no l o gic zny w ciąg u w iek ów przy c zyn i a ł s ię d o zn a c zn ej popr a wy w a run k ów ż y ci a l u d z k oś ci ; z a r a z e m jed n a k k a ż d y e t a p post ę pu u k a zyw a ł t a k ż e d wuzn a c zn e o blic z e n a rz ęd z i mo gąc y ch wyrz ąd z a ć sz k o d y , je ś li n ie s ą u kie run k ow a n e k u d o b ru D z i ś jed n a k st a je my wo bec now ej sytu a cji , w k tór ej pot ęg a i wsz ech o bec noś ć ro d z ąc y ch s ię t ech no l o gii wn ik a ją w t k a n kę c o d z ie nnoś ci , k szt a ł tu ją pro ce sy dec yzy j n e i głęb o k o o dd z i a ł u ją n a wyo b r a ź n ię z bi orow ą : „ L u d z k oś ć n igd y n ie m i a ł a ty le w ł a d zy n a d so bą s a m ą ˮ 6. N ow e t ech no l o gie otw ie r a ją h oryzont roz ciąg a jąc y s ię w kie run k a ch , k tóry ch – ch o ć mo ż e my s ię d omyś l a ć – n ie je st e śmy je sz c z e w st a n ie w p eł n i prz e w id z ieć T o spr a w i a , ż e tru d n iej je st o ce n ić ich wp ł yw or a z dł u g o f a l ow e s k ut ki dl a g o d noś ci oso b y i d o b r a wspó l n eg o 5. T e r a z d o n a s n a le ż y , a b y z j a snoś cią umys ł u i po c zu cie m o d pow ied z i a l noś ci po djąć wyzw a n i a n a szy ch c z a sów K on iec zn e je st przy jęcie o d pow ied n ich n a rz ęd z i norm a tywny ch , z d o l ny ch strz ec spr a w iedli woś ci i o g r a n ic z a ć wyp a c z a jące s k ut ki w ł a d zy t ech no l o gic zn ej K w e st i a t a n ie wy c z e rpu je s ię jed n a k w s a m ej r eg u l a cji Ja k prz e strz eg a ł Pa p ie ż F r a n ci sz ek , trz eb a z r e a li zm e m pyt a ć , k to d z i s i a j d z ie r ż y t ę w ł a d z ę i k u j a ki m cel om ją u kie run k owu je : „ N ie mo ż e my jed n a k ig norow a ć f a k tu , ż e e n e r gi a jąd row a , bi ot ech no l o gi a , i n f orm a ty k a , zn a j omoś ć n a sz eg o D N A i i nn e mo ż li woś ci , k tór e zys k a li śmy , (...) umo ż li w i a ją tym , k tórzy pos i a d a ją w ied z ę – a n a de wszyst k o w ł a d z ę ek onom ic zn ą , a b y ją wyzys ki w a ć – n ie zwy kłe p a now a n ie n a d c a ł ym ro d z a je m l u d z ki m i n a d c a ł ym św i a t e m ˮ 7. N iegd yś to prz ede wszyst ki m p a ństw a prow a d z ił y i u kie run k owyw a ł y i nnow a cje D z i ś n a tom i a st gł ównym i motor a m i rozwo j u s ą po d m i oty pryw a tn e , c z ę sto pon a d n a ro d ow e , d ysponu jące z a so b a m i i z d o l noś cią o dd z i a ł yw a n i a w ięk szym i n i ż w iele rz ąd ów W ł a d z a t ech no l o gic zn a przy bie r a z a t e m now e o blic z e , w prz e w a ż a jącej m ie rz e „ pryw a tn e ˮ, a prz e z to je st je sz c z e tru d n iej sz a d o roz e zn a n i a , uporz ądk ow a n i a i u kie run k ow a n i a k u d o b ru wspó l n e mu 6. D l a t eg o trz eb a po djąć wspó l n e roz e zn a n ie , z d o l n e d otrz eć d o d u ch owy ch i k u l turowy ch k orz e n i d o k onu jąc y ch s ię prz e m i a n J e ś li b ow ie m z a trzym a my s ię jed yn ie n a tym , c o d or a ź n e , ryzy k u je my , ż e o kie run k u n a sz ej w ęd rów ki z a dec y d u je z a n a s n a st ę pu jąc y po so bie ciąg n a gląc y ch st a nów k ryzysowy ch P rz e ż yw a my o bec n ie g w a ł towny e t a p prz ej ś ci a , „ zm i a n ę e po ki ˮ, w k tór ej – po dc z a s gd y jed n i wspó ł z a wo d n ic z ą o przysz ł oś ć nowy ch t ech no l o gii , a i nn i s ą z aa n g a ż ow a n i w po dej mow a n ie n a d n i m i r eflek s ji – w ięk szoś ć osó b pozost a je w o c z eki w a n i u , przy gląd a s ię z o dd a le n i a i po prostu m a n a d z ieję , ż e wszyst k o u ł o ż y s ię d o b rz e W ł a śn ie dl a t eg o w n a szym sum ie n i u st a je my prz ed rozstrzy g a jąc ym i pyt a n i a m i , k tóry ch n ie mo ż n a j u ż dł u ż ej u ch y l a ć : D o kąd zm ie rz a my ? K u j a kie mu cel ow i pr a g n ie my s ię s kie row a ć ? Ja ki kie run ek w i nn i śmy o b r a ć j a k o wspó l not a l u d z k a i j a k o n a ro d y ? D w a ob r a zy biblijne 7. A b y o d pow ied z ieć n a t e pyt a n i a i roz e zn a ć , j a k o d pow ied z i a l n ie o d n a le ź ć s ię w d o bie sztu c zn ej i nt elige n cji , pr a g n ę przywo ł a ć d w a o b r a zy biblij n e : b u d ow ę w ie ż y B a bel ( por R d z 11, 19) or a z o db u d ow ę murów J e rozo li my ( por N e 26. W K s ięd z e R o d z a j u opow i a d a n ie o w ie ż y B a bel po j a w i a s ię u po c z ą t k ów d z iej ów l u d z k oś ci , be zpośr ed n i o po ge n e a l o gi a ch synów N o eg o L u d z ie , os iedli wszy s ię n a równ i n ie S z i n e a r , post a n a w i a ją z b u d ow a ć m i a sto i w ie ż ę , „ k tór ej w ie rz ch o łek będ z ie s ięg a ł n ieb a ˮ ( R d z 11, 4. C hcą w t e n sposó b z a p e wn ić so bie trw a ł oś ć i pot ęgę , a n a de wszyst k o „ rozs ł a w ić swo je i m ię ˮ, lęk a jąc s ię rozprosz e n i a po z ie m i P rz ed s ię wz ięcie wy d a je s ię i mponu jące : jede n ję zy k , jed n a t ech no l o gi a , jede n kie run ek P ro jek t t e n k ry je w so bie jed n a k w ielką z a s a d z kę : je st to d z ieł o pomyś l a n e be z o d n ie s ie n i a d o B o g a , wsp a rt e jed no li toś cią , k tór a usuw a ró ż noro d noś ć i k tór a – z a m i a st k omun ii – wy bie r a un if orm i z a cję G d y m i a sto b u d ow a n e je st n a pysz e i n a rosz c z e n i u s a mowyst a r c z a l noś ci , k omun ik a cj a u leg a z e rw a n i u , ję zy ki s ię m ie sz a ją , a l u d z ie prz e st a ją s ię rozum ieć O wo ce m n ie je st jed noś ć , lec z rozprosz e n ie W ie ż a B a bel u k a zu je z a t e m o g r a n ic z e n ie k a ż dej b u d ow li , k tór a – ch o ćb y i mponu jąc a – wyr a st a z a b so l utyz a cji t eg o , c o l u d z kie , i z l u d z kieg o rosz c z e n i a s a mowyst a r c z a l noś ci , pośw ięc a g o d noś ć osó b n a rz ec z s k ut ec znoś ci i pr a g n ie d os ięg n ąć n ieb a be z bł o g os ł a w ie ństw a B o g a 8. Z k o lei K s ięg a N ehe m i a sz a otw ie r a s ię w ch w ili w ielkiej s ł a b oś ci w d z iej a ch st a ro ż ytn eg o I zr a el a P o n ie wo li b a bil ońs kiej c z ę ś ć l u d u powró cił a d o J e rozo li my , lec z m i a sto n a d a l pozost a je w ru i n ie , mury s ą zw a l on e , a b r a my sp a l on e ( por N e 12. N ehe m i a sz – Ż y d pozost a jąc y n a s ł u ż bie u p e rs kieg o k ró l a A rt a k s e r k s e s a – otrzymu je w i a d omoś ć o k a t a stro f a l nym st a n ie m i a st a o jc ów Za n i m po dej m ie d z i a ł a n ie , poś ci , mo dli s ię i wst a w i a z a l u de m ; n a st ę pn ie pros i k ró l a o pozwo le n ie n a powrót d o J e rozo li my , a gd y t a m przy b yw a , w m ilc z e n i u o gląd a z b urzon e m iej s c a N ie n a rzu c a rozw ią z a ń z g óry Z wo ł u je ro d z i ny , k a ż dej pow ie rz a o dci n ek muru d o o db u d owy , wys ł u ch u je lęk ów , k oor d ynu je wys iłki i st a w i a c zo ł o sprz eci wom O pow i a d a n ie u k a zu je , ż e m i a sto o d r a d z a s ię n ie d z ięki i n icj a tyw ie po jed yn c z ej oso b y , lec z prz e z wspó l n ą o d pow ied z i a l noś ć c a łeg o l u d u : k a p ł a nów , rz e m ie ś l n ik ów , n a c z el n ik ów ro d ów , k o bie t i m ł o d z ie ż y J e st to d z ieł o , k tór e m a w ce ntrum B o g a i o db u d owu je w ię z i je sz c z e w c z e śn iej n i ż k a m ie n ie W t e n sposó b d a wn a J e rozo li m a o d n a jd u je n a nowo wspó l ny ję zy k : n ie ję zy k jed no li toś ci , lec z k omun ii ; h a rmon ię , k tór a ro d z i s ię wów c z a s , gd y k a ż d y przy j mu je swo ją c z ę ś ć o d pow ied z i a l noś ci , a c a ł y l u d uzn a je , ż e jeg o s ił a po ch o d z i o d Pa n a 9. W św ie t le ty ch d wó ch o b r a zów D u ch Ś w ię ty prz e m a w i a d z i ś d o n a s w k w e st ii r el a cji z t ech n iką i z trw a jącą r e wo l u cją c y f row ą O dk ry ci a n a u k ow e s ą t a le nt e m pow ie rzonym l u d z k oś ci po to , a b y mo gł a z n ieg o c z e rp a ć k orzyś ci ( por M t 25, 1430. T ech no l o gi a mo ż e lec zy ć , łąc zy ć , wy ch owyw a ć , strz ec wspó l n eg o d omu ; mo ż e jed n a k t a k ż e d z ielić , o d rzu c a ć i ro d z ić now e n ie spr a w iedli woś ci W u jęci u a b str a kc y j nym s a m a w so bie n ie st a now i on a rozw ią z a n i a pro ble mów l u d z k oś ci , t a k j a k s a m a w so bie n ie je st z łe m ; k on k r e tn ie rz ec z u j mu jąc , n ie je st jed n a k n e utr a l n a , pon ie w a ż przy j mu je on a o blic z e ty ch , k tórzy ją pro jek tu ją , fi n a nsu ją , r eg u l u ją i wy k orzystu ją D l a t eg o p ie rwszym wy b or e m n ie je st wy b ór m ięd zy „ t a k ˮ a „ n ie ˮ dl a t ech no l o gii , lec z m ięd zy b u d ow a n ie m w ie ż y B a bel a o db u d ow ą J e rozo li my : m ięd zy w ł a d z ą , k tór a roś ci so bie pr e t e ns ję d o p a now a n i a n a d n iebe m , a l u de m , k tóry – w o bec noś ci B o g a – po dej mu je z g o d n ie pr a cę n a d o db u d ow ą murów b r a t e rs kieg o wspó łi stn ie n i a 10. U n ik a j my z a t e m „ syn d romu w ie ż y B a bel ˮ, po leg a jąceg o n a b a ł wo ch w a l stw ie zys k u , k tór eg o o fi a r ą p a d a ją s ł a bi ; n a jed no li toś ci sp ł a sz c z a jącej ró ż n ice or a z n a rosz c z e n i u d o jed n eg o ję zy k a – t a k ż e c y f row eg o – z d o l n eg o prz eł o ż y ć wszyst k o , n a w e t t a je mn icę oso b y , n a d a n e i wy d a j noś ć Na tym po leg a n iebe zp iec z e ństwo deh um a n i z a cji – b u d ow a n i a przysz ł oś ci z wy łąc z e n ie m B o g a i zr ed u k ow a n i a d ru giej oso b y d o ro li śro dk a – po k usy d a wn ej i w cią ż now ej , k tór a d z i ś przy bie r a równ ie ż o blic z e t ech n ic zn e W y bie rzmy n a tom i a st „ d ro gę N ehe m i a sz a ˮ, k tór a u k a zu je w a rtoś ć wspó l n ej pr a c y po dej mow a n ej po to , b y u c zyn ić m i a sto B o ż e be zp iec znym dl a powr a c a jąc y ch wy g n a ń c ów O db u d owyw a ć zn a c zy d z i s i a j uzn a ć , ż e pośró d w iel oś ci gł osów i w i z ji , przypom i n a jącej n iekied y rozprosz e n ie ję zy k ów , i stn ieje jed n a k p e wn a św ie t l a n a mo ż li woś ć , po leg a jąc a n a b u d ow a n i u r a z e m , prz e m ie n i a jąc ró ż noro d noś ć w z a só b i c zyn iąc z e s ł u ch a n i a i di a l o g u wspó l n ą prz e strz e ń , w k tór ej mo gą wzr a st a ć spr a w iedli woś ć i b r a t e rstwo W e wn ą trz t eg o wspó l n eg o d z ieł a ch rz e ś cij a n ie o d n a jd u ją z a ś w ł a ś ci w ą so bie f orm ę b u d ow a n i a : je st n ią u kie run k owyw a n ie d z i a ł a n i a k u B o g u , a b y w J eg o św ie t le p l ur a li zm n ie prz e r a d z a ł s ię w ch a os , lec z – w pr a k ty ce syno d a l noś ci – st a w a ł s ię prz e strz e n ią , w k tór ej l u d z k oś ć n a nowo o d n a jd u je swo je trw a łe f un d a m e nty i swó j cel ost a t ec zny W A po k a li ps ie Ja n w id z i now e J e ruz a le m „ zst ę pu jące z n ieb a o d B o g a ˮ ( A p 21, 2) j a k o d a r dl a c a łej l u d z k oś ci Ta z a ś w i z j a ł a s ki je st dl a n a s , ch rz e ś cij a n , w e zw a n ie m d o wspó l n ej pr a c y n a d k szt a ł tow a n ie m w d z i s iej szy ch „ m i a st a ch ˮ po k o j ow eg o , spr a w iedli w eg o i g o d n eg o ż y ci a wspó l n eg o B u do w a ć n a f u nd a mencie dob r a 11. B u d ow a n ie m i a st a op a rt eg o n a f un d a m e n cie d o b r a wspó l n eg o d om a g a s ię z a t e m prz ede wszyst ki m wznosz e n i a n a s k a le r el a cji z B o gie m O zn a c z a to uzn a ć , ż e pr a w d a J eg o m ił oś ci wzyw a n a s d o ż y ci a „ w o bfi toś ci ˮ ( J 10, 10) or a z d o k omun ii z N i m W r a z z e św A u g ustyn e m równ ie ż i my mo ż e my pow ied z ieć : „ S tworzy łe ś n a s b ow ie m j a k o s kie row a ny ch k u T o bie I n ie spo k o j n e je st n a sz e s e r ce , d opó ki w T o bie n ie spo c zn ie ˮ 8. B ó g wp i s a ł b ow ie m w n a sz e s e r ce pr a g n ie n ie sz c z ę ś ci a , o bej mu jące wszyst kie wym i a ry ż y ci a , a K oś ci ó ł – po dej mu jąc di a l o g z m ę ż c zyzn a m i i k o bie t a m i n a szy ch c z a sów – o dc zuw a p il n ą potrz ebę p ielęg now a n i a t eg o dą ż e n i a i u kie run k owyw a n i a g o k u jeg o n a jgłęb sz ej pr a w d z ie 12. P o d ru gie , b u d ow a ć n a f un d a m e n cie d o b r a zn a c zy przy jąć o g r a n ic zonoś ć i k ru ch oś ć c z ł ow iec z e ństw a , n ie uzn a jąc ich z a błąd , k tóry n a le ż a ł o b y s k ory g ow a ć D z i s i a j w ł a ś ci w e i sto cie l u d z kiej pr a g n ie n ie p eł n i mo ż e zost a ć s kie row a n e k u zwo d n ic zym cel om : prz e z il uz ję t ech n iki , k tór a o biec u je wyzwo lić n a s o d wsz elkiej k ru ch oś ci , a lb o prz e z mo dele d o b ro b ytu , k tór e spy ch a ją c a łe n a ro d y n a m a r gi n e s N ie rz a dk o po kł a d a my n a d z ieję w n ie o g r a n ic zonym wzm a c n i a n i u l u d z kich mo ż li woś ci , w f orm a ch post ę pu , k tór e mo gą z a ostrz a ć n ie równoś ci , w d or a ź ny ch rozw ią z a n i a ch , k tór e n ie s ą z d o l n e u lec zy ć r a n z a d a ny ch n a ro d om I t a k , po dc z a s gd y jed n i u leg a ją m i r a ż ow i n ie o g r a n ic zon ej s a mor e a li z a cji , w iel u pozost a je poz b a w i ony ch t eg o , c o k on iec zn e K oś ci ó ł przypom i n a – gł os e m po k ornym , lec z st a now c zym – ż e pr a w d z i w e sp eł n ie n ie n ie ro d z i s ię z usuw a n i a l u d z kiej k ru ch oś ci , lec z z h a rmon ij n eg o wzr a st a n i a : t a m , gd z ie wo l noś ć i o d pow ied z i a l noś ć sp l a t a ją s ię z e wz a je mn ą tros ką i pr a w d z i w ą so lid a rnoś cią , a post ę p m ie rzy s ię g o d noś cią k a ż deg o c z ł ow iek a i d o b r e m n a ro d ów 13. P o trz ecie , b u d ow a n ie św i a t a , w k tórym wszys c y mo gą „ roz k w i t a ć ˮ, d om a g a s ię o d w a ż n ej wspó ł o d pow ied z i a l noś ci Ża d n a r ęk a s a m a n ie z d o ł a un ie ś ć cię ż a ru wyzw a ń , k tór e d oty k a ją wspó łc z e sn eg o św i a t a ; i ż a d n a n ie je st t a k s ł a b a , b y n ie mo gł a d a ć sw eg o w kł a d u : „ M o c b ow ie m w s ł a b oś ci s ię d os k on a li ˮ ( 2 K o r 12, 9. Ka ż de mu przyp a d n ie jeg o o dci n ek muru : u c zonym i b a d a c zom , prz ed s iębi or c om i pr a c own ik om , wy ch ow a w c om i pr a wo d a w c om , spo łec z e ństwu o b yw a t el s kie mu , ru ch om spo łec znym i wspó l notom w i a ry Ta k a je st l o gik a pomo c n ic zoś ci , k tór a d o ce n i a wspó ł pr a cę m ięd zy po k o le n i a m i , n a ro d a m i , d ys c yp li n a m i i k u l tur a m i j a k o uprzyw ilej ow a n ą d ro gę prow a d z ącą d o wzrostu trw a ł oś ci , pomyś l noś ci i po k o j u Na p ięci a i ró ż n ice n ie pow i nny b u d z ić lęk u : mo gą st a ć s ię twór c z ą e n e r gią , je ś li zost a n ą u kie run k ow a n e prz e z wspó łd z iel on ą o d pow ied z i a l noś ć 14. W r e sz cie , b u d ow a n ie n a f un d a m e n cie d o b r a d om a g a s ię ję zy k a e w a n gelic zn eg o U n ik a j my s ł ów , k tór e upo k a rz a ją a lb o prz eci wst a w i a ją jed ny ch d ru gi m W y bie r a j my j a snoś ć , k tór a ośw iec a , a t a k ż e sz c z e roś ć , k tór a otw ie r a d ro gi N ie u leg a j my n a i wnym un ie s ie n i om i n ie po d sy c a j my j a ł owy ch lęk ów Ra c z ej ws k a zu j my k ryt e r i a roz e zn a n i a , c zy li : g o d noś ć oso b y , powsz ech n e prz e zn a c z e n ie d ó b r , op cję pr efe r e n c y j n ą n a rz ec z u b o gich , tros kę o wspó l ny d om i po k ó j – or a z prz ekł a d a j my je n a pr a k ty kę : o d pow ied z i a l n e p l a now a n ie , o ce n ę wp ł ywu n a c z ł ow iek a i ż y cie spo łec zn e , w łąc z a n ie n a jb a r d z iej k ru ch y ch , a lf a be tyz a cję c y f row ą or a z b a d a n i a n a u k ow e i prz e mys ł u kie run k ow a n e n a spr a w iedli woś ć i po k ó j P o z o st a ć l u d ź mi 15. P o dc z a s n ied a wn eg o Z wy c z a j n eg o R o k u J u bile uszow eg o 2025 w ęd row a li śmy j a k o p ielg rzym i n a d z iei i zost a li śmy o bd a row a n i o bfi toś cią ł a s k U mo c n ie n i tym i d a r a m i mo ż e my z u f noś cią d u ch a po dej mow a ć tru d n e z a d a n i a i wym a g a jące wyzw a n i a , prz ed j a ki m i sto i n a sz a przysz ł oś ć W d o bie sztu c zn ej i nt elige n cji , w k tór ej g o d noś ć c z ł ow iek a n a r a ż on a je st n a prz e s ł on ięcie prz e z now e f ormy deh um a n i z a cji , spo c zyw a n a n a s n a gląc y o b ow ią z ek , b y pozost a ć pr a w d z i w ie l u d ź m i , z m ił oś cią ot a c z a jąc tros ką owo wsp a n i a łe c z ł ow iec z e ństwo , k tór e zost a ł o n a m d a row a n e i u k a z a n e w c a łej p eł n i w C h rystus ie , a k tór eg o ż a d n a m a szyn a n igd y n ie z d o ł a z a st ą p ić w jeg o bl a s k u P r a w d z i wy post ę p ro d z i s ię z a wsz e z s e r c a otw a rt eg o n a d ru gieg o c z ł ow iek a , z rozumu g otow eg o d o s ł u ch a n i a or a z z wo li , k tór a szu k a b a r d z iej t eg o , c o jed no c zy , a n i ż eli t eg o , c o d z ieli 16. Z wr a c a m s ię z us il nym a p ele m d o wszyst kich w ie rny ch k a to lik ów , d o wszyst kich ch rz e ś cij a n , d o wszyst kich m ę ż c zyzn i k o bie t d o b r ej wo li : n ie lęk a j my s ię po b ru d z ić so bie r ąk n a p l a c u b u d owy n a szy ch c z a sów M ó dl my s ię j a k N ehe m i a sz , p l a nu j my m ąd rz e , pr a c u j my wytrw a le , przywr a c a jąc B o g a n a h oryzont n a sz eg o d z i a ł a n i a , a i stot ę l u d z ką st a w i a jąc w ce ntrum n a szy ch wy b orów W ów c z a s k a m ie n ie o d rzu c on e – u b o d zy , ch orzy , m ig r a n ci , n a j mn iej s i – st a n ą s ię k a m ie n ie m w ęgiel nym , a n a z ie m i powst a n ie wspó l n e m ie sz k a n ie – so lid n e i g oś ci nn e – gd z ie ł a s k a woś ć i w ie rnoś ć wr e sz cie spot k a ją s ię z so bą , u c a ł u ją s ię spr a w iedli woś ć i po k ó j ( por P s 85, 11. O to bł o g os ł a w ie ństwo , o k tór e bł a g a my B o g a , i z a d a n ie , k tór e sto i prz ed n a m i : b y ć b u d own ic zym i k omun ii , a n ie a r chi t ek t a m i w ie ż y B a bel ; b y ć s ł u g a m i K ró le stw a , k tór e n a dch o d z i , a n ie w ł a ś ciciel a m i w ie ż s k a z a ny ch n a up a dek Z s e r ce m p a st e rz a i o jc a prosz ę z a t e m wszyst kich , a b y z a trzym a ć wznosz e n ie k o lej n ej w ie ż y B a bel i z jed no c zy ć s ił y w b u d ow a n i u n a f un d a m e n cie d o b r a , t a k a b y l u d z k oś ć n igd y n ie utr a cił a sw eg o p ięk n a i a b y św i a t mó gł r a z je sz c z e rozpozn a ć w s e r c u i stoty l u d z kiej to m iej s ce , w k tórym pr a g n ie z a m ie sz k a ć B ó g ROZ D Z IA Ł I MYŚL D YN A M IC ZN A I W IE RN A E W A N GE L II 17. W tym p ie rwszym roz d z i a le pr a g n ę po k rót ce prz e ś led z ić d ro gę , poprz e z k tór ą n a u k a spo łec zn a K oś ci o ł a k szt a ł tow a ł a s ię w n a j nowszym n a u c z a n i u Pa p ie ż y or a z S o b oru Wa ty k a ńs kieg o II , a b y u k a z a ć jej d yn a m ic zny ch a r a k t e r W k a ż dej b ow ie m e po ce r e s no v a e po b u d z a ją to n a u c z a n ie d o m ie rz e n i a s ię z pyt a n i a m i hi stor ii w św ie t le P r a w d y o bj a w i on ej D l a t eg o równ ie ż sztu c zn ą i nt elige n cję n a le ż y rozum ieć n ie j a k o t e m a ty c zny d o d a t ek a n i j a k o sytu a cję k ryzysow ą , k tór ą trz eb a z a rz ąd z a ć , lec z j a k o prz e m i a n ę , k tór a o d w e wn ą trz st a w i a pyt a n i a k a t eg or i om k a to lickiej n a u ki spo łec zn ej i d om a g a s ię jej d a l sz eg o rozwo j u w w ie rnoś ci E w a n gelii 18. J ed n a k ż e t e n to k rozw a ż a ń n ie b y łb y n a pr a w dę zrozum i a ł y , gd y b yśmy – z a n i m z a trzym a my s ię n a d w kł a de m posz c z eg ó l ny ch Pa p ie ż y i n a j w a ż n iej szym i d o k um e nt a m i – n ie wy j a śn ili p e wny ch po d st a wowy ch prz ek on a ń d oty c z ąc y ch sposo b u o bec noś ci K oś ci o ł a w hi stor ii i jeg o r el a cji z e św i a t e m B e z t a kieg o d opr ec yzow a n i a n a u k a spo łec zn a mo gł a b y j a w ić s ię j a k o n ie w ł a ś ci w a i n ge r e n cj a w k w e st ie d o c z e sn e a lb o j a k o z e wn ę trzny , n a rzu c a ny o dg órn ie k o dek s e ty c zny W rz ec zyw i stoś ci wyr a st a on a z K oś ci o ł a , k tóry p ielg rzymu je r a z e m z l u d z k oś cią , uzn a je on a a utonom ię rz ec zyw i stoś ci z ie ms kich or a z rozró ż n ie n ie m ięd zy wspó l not ą ekle z j a l n ą a wspó l not ą po li ty c zn ą , i w ł a śn ie dl a t eg o st a w i a so bie z a cel s ł u ż bę d o b ru wspó l n e mu K oś ci ó ł p ielg rzymu jąc y w d z iej a ch l u d z k oś ci 19. K oś ci ó ł o bec ny w św iecie j a k o zn a k jed noś ci dl a c a łej ro d z i ny l u d z kiej , w pyt a n i a ch i wyzw a n i a ch o bec n eg o c z a su rozpozn a je m iej s ce , w k tórym urz ec zyw i stn i a w ł a sn e powo ł a n ie d o s ł u ch a n i a , di a l o g u i s ł u ż b y , pozw a l a jąc , b y prz e m a w i a ł o d o n ieg o wszyst k o to , c o d oty c zy ż y ci a m ę ż c zyzn i k o bie t n a szy ch c z a sów T o sp lece n ie ż y ci a z d z iej a m i n a ro d ów spr a w i a , ż e c or a z głębiej po j mu je on , i ż jeg o m i s j a m a wym i a r hi story c zny i n ie s ie o d pow ied z i a l noś ć z a sposó b , w j a ki k szt a ł tow a n e s ą r el a cje spo łec zn e D l a t eg o K oś ci ó ł n ie mo ż e uw a ż a ć s ię z a o bc y wo bec d yn a m i zmów , k tór e k szt a ł tu ją o blic z e spo łec z e ństw a P rz eci wn ie , z z aa n g a ż ow a n ie m u c z e stn ic zy on w d ro g a ch , poprz e z k tór e spo łec z e ństwo to wzr a st a i or g a n i zu je s ię or a z wnos i w ł a sny w kł a d w os iąg a n ie b a r d z iej spr a w iedli w eg o i b r a t e rs kieg o wspó łi stn ie n i a Pa p ie ż F r a n ci sz ek z mo cą przypom i n a ł o tym hi story c znym wym i a rz e m i s ji K oś ci o ł a , stw ie r d z a jąc , ż e „ n ik t n ie mo ż e o d n a s d om a g a ć s ię , a b yśmy usuw a li r eligię w prz e strz e ń t a je mn ic z eg o wn ę trz a osó b be z ż a d n eg o jej wp ł ywu n a ż y cie spo łec zn e i n a ro d ow e , n ie prz ej mu jąc s ię k on d y cją i nstytu cji spo łec z e ństw a św ieckieg o , be z wypow i a d a n i a s ię n a t e m a t wy d a rz e ń , k tór e i nt e r e su ją o b yw a t eli ˮ 9. 20. P owo ł a n ie i z aa n g a ż ow a n ie w po dą ż a n ie r a z e m z l u d z k oś cią w k on k r e tnoś ci d z iej ów prow a d z ą K oś ci ó ł d o uzn a n i a , ż e rz ec zyw i stoś ci z ie ms kie m a ją w ł a sn ą spó j noś ć i w ł a sny porz ądek S o b ór Wa ty k a ńs ki II wyr a z ił t ę z a s a dę z e sz c z eg ó l n ą pr ec yz ją w K onstytu cji d uszp a st e rs kiej G a u di u m e t sp e s , k tór ej 60. ro c zn icę o bch o d z ili śmy z w d z ięc zn ą p a m ięcią 7 g ru d n i a 2025 r .: „ J e ż eli prz e z a utonom ię rz ec zyw i stoś ci z ie ms kich rozum ie my to , ż e rz ec zy stworzon e i s a m e spo łec z e ństw a cie sz ą s ię w ł a snym i pr a w a m i i w a rtoś ci a m i (...), wów c z a s rz ec zyw i ś cie g o d z i s ię jej d om a g a ć ˮ 10. T o po dk r e ś le n ie u k a zu je , ż e stworz e n ie nos i w so bie o dci śn ię t ą p ie rwotn ą d o b ro ć , k tór ej l u d z kie spo j rz e n ie w i nno strz ec , p ielęg now a ć i d oprow a d z a ć d o d o j rz a ł oś ci W t ej p e rsp ek tyw ie K oś ci ó ł j a w i s ię j a k o o bec noś ć pom a g a jąc a o dc zytyw a ć rz ec zyw i stoś ć w jej głębi , wsp ie r a jąc z po k orn ą st a now c zoś cią t e wy b ory , k tór e s ł u ż ą g o d noś ci k a ż dej oso b y , spó j noś ci wspó l not i d o b ru wszyst kich W t e n sposó b st a je on u b o k u św i a t a , n ie z a j mu jąc jeg o m iej s c a , a b y w k a ż dej l u d z kiej hi stor ii mo gł a kiełk ow a ć o bie tn ic a spr a w iedli woś ci i po k o j u , k tór ą D u ch Ś w ię ty n ie ust a nn ie wz b u d z a w s e r c u l u d z k oś ci 21. U zn a jąc , ż e B ó g tow a rzyszy wo l noś ci i stn ie ń l u d z kich w k szt a ł tow a n i u s ię hi stor ii , S o b ór Wa ty k a ńs ki II potw ie r d z ił rozró ż n ie n ie m ięd zy wspó l not ą ekle z j a l n ą a wspó l not ą po li ty c zn ą , ws k a zu jąc , ż e k a ż d a z n ich w i nn a d z i a ł a ć w j a k n a j p eł n iej sz ej a utonom ii O bec noś ć K oś ci o ł a w św iecie wyr a ż a s ię z a t e m równ ie ż w jeg o r el a cji d o spo łec z e ństw a o b yw a t el s kieg o i i nstytu cji pu blic zny ch W ch o d z ąc z n i m i w di a l o g , K oś ci ó ł uzn a je w a rtoś ć rz ec zyw i stoś ci spo łec zny ch i po li ty c zny ch or a z sz a nu je ich w ł a sn ą o d pow ied z i a l noś ć , wsp ie r a jąc wszyst k o to , c o ch ron i ż y cie osó b i um a c n i a f un d a m e nty t k a n ki spo łec zn ej N ie roś ci so bie on pr e t e ns ji d o prz ej mow a n i a f un kcji n a le ż ny ch p a ństwu ; prz eci wn ie , ce n i jeg o s ł u ż bę d o b ru wspó l n e mu i z prz ek on a n ie m uzn a je o d pow ied z i a l noś ć , k tór ą i nstytu cje c yw il n e spr a wu ją w spo łec z e ństw ie Za r a z e m jed n a k m i s j a pow ie rzon a K oś ci o ł ow i n ie pozw a l a mu pozost a w a ć z d a l a o d k on k r e tny ch cie rp ie ń m ę ż c zyzn i k o bie t n a szy ch c z a sów J eg o bli s k oś ć n ie ro d z i s ię z z a m i a ru wyr ęc z a n i a i nstytu cji a n i tym b a r d z iej z u k ryt ej k ryty ki ich d z i a ł a n i a , lec z z e w a n gelic zn ej m ił oś ci , k tór a przyn a gl a g o , b y po ch y l a ł s ię n a d r a n a m i l u d z k oś ci w ch w il a ch , gd y u j a wn i a ją s ię on e z n a j w ięk sz ą d ot kli woś cią K ied y K oś ci ó ł i nt e rw e n i u je , c zyn i to n a wzór m ił os ie rn eg o Sa m a ryt a n i n a – z d ys k r ecją i bli s k oś cią – św i a d om , ż e to , c o ro d z i s ię z be zpośr ed n iej k on iec znoś ci , n ie mo ż e st a ć s ię norm ą a n i z a st ą p ić i nstytu cj on a l n ej o d pow ied z i a l noś ci w ł a ś ci w ej wspó l no cie o b yw a t el s kiej 22. W św ie t le t eg o po d wó j n eg o uzn a n i a – a utonom ii rz ec zyw i stoś ci z ie ms kich or a z rozró ż n ie n i a k omp e t e n cji m ięd zy wspó l not ą ekle z j a l n ą a po li ty c zn ą – p eł n iej rozum ie my kie run ek , j a ki S o b ór Wa ty k a ńs ki II wyzn a c zy ł K oś ci o ł ow i w jeg o r el a cji d o św i a t a G a u di u m e t sp e s przypom i n a : „ Za d a n ie m c a łeg o L u d u B o ż eg o , a zw ł a sz c z a p a st e rzy i t e o l o g ów , je st z pomo cą D u ch a Ś w ię t eg o wys ł u chi w a n ie , rozw a ż a n ie i i nt e rpr e tow a n ie w św ie t le s ł ow a B o ż eg o ró ż ny ch f orm wypow ied z i n a szy ch c z a sów , t a k a b y o bj a w i on a P r a w d a mo gł a b y ć z a wsz e d o kł a d n iej u j mow a n a , le p iej rozum i a n a i w ł a ś ci w iej prz ed st a w i a n a ˮ 11. S ł u ch a n ie „ ró ż ny ch f orm wypow ied z i ˮ n ie je st zwy kłą uw a gą so cj o l o gic zn ą , lec z z a kł a d a roz e zn a n ie d u ch ow e , w k tórym L u d B o ż y – z pomo cą D u ch a – rozpozn a je w prz e m i a n a ch k u l turowy ch i spo łec zny ch z a równo zn a ki o bec noś ci C h rystus a , k tóry przy ch o d z i i prow a d z i hi stor ię k u jej wyp eł n ie n i u , j a k i t e wyp a c z e n i a , k tór e prz e s ł a n i a ją J eg o o blic z e W t e n sposó b P r a w d a o bj a w i on a n ie u leg a zm i a n ie w swo i m i stotnym r d z e n i u , lec z zost a je p eł n iej wyr a ż on a i przy ję t a j a k o ż yw e k ryt e r i um u kie run k owu jące k on k r e tn e wy b ory , i nsp i ru jące d ro gi oso bi st eg o i wspó l notow eg o n a wró ce n i a , wsp ie r a jące r ef orm ę stru k tur i po d trzymu jące now e f ormy e w a n gelic zn eg o św i a dec tw a w ż y ci u pu blic znym H i stor i a je st z a t e m jed nym z m iej s c , w k tóry ch K oś ci ó ł pozw a l a D u ch ow i pou c z a ć s ię o h um a n i zu jącej mo c y E w a n gelii i u c zy s ię wyr a ż a ć swo je n a u c z a n ie w s ł u ż bie g o d noś ci k a ż dej oso b y i d o b r a n a ro d ów M ąd r o ś ć S ło w a i di a log z n a u k a mi o c z ło w iek u 23. K oś ci ó ł uzn a je z a tow a rzyszy d ro gi wszyst kich , k tórzy sz c z e rz e poszu k u ją „ pr a w d y , d o b r a i p ięk n a ˮ, w id z ąc w n ich „ ce nny ch sprzym ie rz e ń c ów ˮ 12] w o b ron ie g o d noś ci k a ż dej oso b y or a z w tros ce o o ch ron ę stworz e n i a P rzy j mu jąc d uszp a st e rs ki sty l S o b oru Wa ty k a ńs kieg o II , k tóry wzyw a d o s ł u ch a n i a , roz e zn a w a n i a i o dc zytyw a n i a zn a k ów c z a su , K oś ci ó ł – ośw iec ony m ąd roś cią S ł ow a – n ie lęk a s ię spot k a n i a z l u d z ką w ied z ą S ł owo B o ż e d a je p e wn e n ie z a wo d n e k ryt e r i a , a b y u kie run k owyw a ć d ro gi spr a w iedli woś ci or a z otw ie r a ć ś cie ż ki po jed n a n i a i po k o j u m ięd zy l u d ź m i G d y z a ś ch o d z i o z a stosow a n ie ty ch k ryt e r i ów w z ł o ż ony ch sytu a cj a ch n a szy ch c z a sów , n ie o d zowny o k a zu je s ię w kł a d fil ozo fii or a z n a u k o c z ł ow iek u i n a u k spo łec zny ch , k tór e pom a g a ją głębiej rozum ieć i wn ikli w iej a n a li zow a ć d yn a m ikę prz e m i a n k u l turowy ch , ek onom ic zny ch i po li ty c zny ch Ś w Ja n Pa w eł II przypom i n a ł , ż e K oś ci ó ł przy j mu je w kł a d n a u k spo łec zny ch i c z e rp ie z n ich „ k on k r e tn e ws k a z a n i a , a b y z ich pomo cą wyp eł n i a ć swo ją m i s ję n a u c z a n i a ˮ 13. K on f ront a cj a z tym i d z ied z i n a m i w ied zy n ie os ł a bi a mo c y E w a n gelii ; prz eci wn ie , pozw a l a z w ięk sz ą j a snoś cią rozpozn a ć to , c o rz ec zyw i ś cie s ł u ż y ż y ci u osó b i wspó l not Pa p ie ż F r a n ci sz ek , pozost a jąc w t ej p e rsp ek tyw ie , po dk r e ś l a ł , ż e w w iel u k w e st i a ch sz c z eg ó ł owy ch K oś ci ó ł n ie roś ci so bie pr a w a d o f ormu ł ow a n i a „ defi n i tywny ch rozw ią z a ń ˮ 14, lec z uzn a je zn a c z e n ie ws ł u chi w a n i a s ię w b a d a n i a n a u k ow e i wsp ie r a n i a rz e t el n eg o or a z u c z ci w eg o di a l o g u m ięd zy u c zonym i , z posz a now a n ie m ró ż noro d noś ci op i n ii 24. C z e rp iąc z t eg o owo c n eg o di a l o g u m ięd zy E w a n gelią a l u d z ką w ied z ą , K oś ci ó ł stopn i owo po głębi a ł swo ją n a u kę spo łec zn ą , k szt a ł tu jąc z biegie m c z a su d z ied z ic two m ąd roś ci o d zn a c z a jące s ię t e o l o gic zn ą i a ntropo l o gic zn ą spó j noś cią , z a k orz e n i on ą w ch rz e ś cij a