====================================================== ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ ΛΙΛΙΘ Μετάφραση : Φώντας Κονδύλης πρόλογος : Μάκης Πανώριος ΕΚ∆ΟΣΕΙΣ ΑΙΟΛΟΣ ΑΘΗΝΑ 1994 ======================================================= ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΛΙΛΙΘ ΚΑΙ TO ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ TOY ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ 1. Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ 2. Ο ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ 3. ΤΟ ΚΟΡΑΚΙ 4. ΚΑΠΟΥ Η ΠΟΥΘΕΝΑ 5. Η ΠΑΛΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑ 6. Η ΚΑΛΥΒΑ ΤΟΥ ΝΕΚΡΟΘΑΦΤΗ 7. ΤΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ 8. ΤΟ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΜΟΥ 9. ΜΕΤΑΝΟΩ 10. ΤΟ ΦΡΙΧΤΟ ΛΑΓΟΥΜΙ 11. ΤΟ ∆ΑΣΟΣ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ 12. ΦΙΛΟΙ ΚΙ ΕΧΘΡΟΙ 13. ΤΑ ΜΙΚΡΑ 14. ΜΙΑ ΚΡΙΣΙΜΗ ΣΤΙΓΜΗ 15. Η ΠΑΡΑΞΕΝΗ ΟΙΚΟ∆ΕΣΠΟΙΝΑ 16. ΕΝΑΣ ΜΑΚΑΒΡΙΟΣ ΧΟΡΟΣ 17. ΜΙΑ ΑΛΛΟΚΟΤΗ ΤΡΑΓΩ∆ΙΑ 18. ΝΕΚΡΗ ΤΑΧΑ Η ΖΩΝΤΑΝΗ 19. Η ΑΣΠΡΗ Β∆ΕΛΛΑ 20. ΦΕΥΓΑΤΗ ΑΛΛΑ ΠΩΣ 21. Η ΦΕΥΓΑΤΗ ΜΑΝΑ 22. ΜΠΟΥΛΙΚΑ 23. ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΗΣ ΜΠΟΥΛΙΚΑ 24. Η ΑΣΠΡΗ ΛΕΟΠΑΡ∆ΑΛΗ 25. Η ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ 26. ΜΙΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΜΑΧΗ 27. Η ΣΙΩΠΗΛΗ ΣΤΕΡΝΑ 28. ΚΑΙ ΤΟΤΕ ΣΩΠΑΣΑ 29. Η ΠΕΡΣΙΚΗ ΓΑΤΑ 30. Ο Α∆ΑΜ ΕΞΗΓΕΙΤΑΙ 31. ΤΟ ΓΕΡΙΚΟ ΑΛΟΓΟ ΤΟΥ ΝΕΚΡΟΘΑΦΤΗ 32. Τ ' ΑΞΙΟΛΑΤΡΕΥΤΑ ΜΙΚΡΑ ΚΑΙ ΤΑ ΚΤΗΝΗ 33. Η ΑΦΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΛΟΝΑΣ 34. ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ 35. ΤΑ ΜΙΚΡΑ ΣΤΗΝ ΜΠΟΥΛΙΚΑ 36. ΜΑΝΑ ΚΑΙ ΚΟΡΗ 37. Ο ΙΣΚΙΟΣ 1 of 172 11/5/2002 12:55 ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ - ΛΙΛΙΘ file:///C|/My Documents/Lilith/Lillith.html 38. ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΩΝ ΘΛΙΨΕΩΝ 39. ΕΚΕΙΝΗ ΤΗ ΝΥΧΤΑ 40. ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 41. ΑΠΕΣΤΑΛΜΕΝΟΣ 42. ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ ΒΥΘΙΖΟΜΑΙ 43. ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΠΟΥ ΗΡΘΑΝ 44. ΤΟ ΞΥΠΝΗΜΑ 45. ΤΟ ΤΑΞΙ∆Ι ΤΟΥ ΓΥΡΙΣΜΟΥ 46. Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ 47. ΤΟ " ΑΤΕΛΕΙΩΤΟ ΤΕΛΟΣ " ( Αρχή ) ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ Ο σκοτσέζος ποιητής , συγγραφέας , παρα μ υθάς και ιερέας Τζορτζ Μακντόναλντ γεννήθηκε στο Χάντλεϊ , δυτικά του Aμ περντιν , στις 10 ∆εκε μ βρίου 1824. Ο πατέρας του ονο μ αζόταν Τζορτζ Μακντόναλντ και η μ ητέρα του Έλεν Μακ Κει Τελείωσε το δη μ οτικό σχολείο της γενέτειρας του και στη συνέχεια φοίτησε στο πανεπιστή μ ιο του Α μ περντιν από το 1840 μ έχρι το 1845, όπου και διακρίθηκε στη Χη μ εία και τη φιλοσοφία της Φυσικής Στα 1842 πέρασε μ ερικούς μ ήνες στη Βόρεια Σκοτία καταγράφοντας τα βιβλία της βιβλιοθήκης ενός μ εγάλου οική μ ατος που δεν καθορίστηκε ποτέ Το γεγονός αυτό ήταν καθοριστικής ση μ ασίας για τη ζωή του Μακντόναλντ Η εικόνα ενός τεράστιου σπιτιού , ιδω μ ένη κυρίως και πάντοτε μ εσ ' από τα μ άτια ενός ξένου ή παρεπιδη μ ούντος ( ακό μ η και ο κ Βέιν , ο ήρωας - πρωταγωνιστής της Λίλιθ , δε φαίνεται ποτέ να αισθάνεται άνετα στη βιβλιοθήκη του σπιτιού του ), στοιχεώνει τα βιβλία του Είναι λογικό , λοιπόν , να υποθέσει κανείς ότι το «μ εγάλο σπίτι στο Βορρά ήταν το σκηνικό κάποιας μ εγάλης , κρίσι μ ης στιγ μ ής ή μ ετεξέλιξης στη ζωή του Ίσως εκεί να δέχτηκε για πρώτη φορά την επίδραση του γερ μ ανικού ρο μ αντισ μ ού Για τρία χρόνια μ ετά δίδαξε στο Λονδίνο κατόπιν συνέχισε τις σπουδές του στο Ανεξάρτητο Κολέγιο Χάι μ περι , που υπαγόταν στο υπουργείο θρησκευ μ άτων , παρακολουθώντας Σύστη μ α Αυτοδιοίκησης των Εκκλησιαστικών Κοινοτήτων (Congregationalist). To 1850 διορίστηκε ιερέας στο A ρουντελ ∆ύο χρόνια αργότερα , ό μ ως , ήρθε σε ρήξη μ ε τα μ έλη του Εκκλησιαστικού Συ μ βουλίου « επί αιρέσει » - η κατηγορία ήταν ότι είχε εκφράσει την πίστη του σ ' ένα μ ελλοντικό καθεστώς δοκι μ ασίας των άθεων , και ότι « ε μ φορείτο » απ ' τις αρχές της γερ μ ανικής θεολογίας Έ μμ εσα προσπάθησαν να τον αποπέ μ ψουν μ ειώνοντας το μ ισθό του που ήταν μ όνο 150 λίρες το χρόνο Έκαναν ό μ ως λάθος Ο Μακντόναλντ απάντησε ότι μ πορούσε να ζήσει και μ ε λιγότερα , πράγ μ α που συνέχισε να κάνει για λίγον καιρό , βοηθού μ ενος συχνά από τις προσφορές των φτωχότερων ενοριτών του , που δε συ μμ ερίζονταν τις δογ μ ατικές απόψεις των εύπορων υπερσυντηρητικών μ ελών του Εκκλησιαστικού Συ μ βουλίου Η κατάσταση , ό μ ως , έγινε ανυπόφορη , κι έτσι το 1853 αναγκάστηκε να παραιτηθεί και για να ζήσει άρχισε να κάνει διάφορες δουλειές - να δίνει διαλέξεις , να κάνει το δάσκαλο , να κηρύττει πότε πότε Κάποια στιγ μ ή πήγε στο Μάντσεστερ , αλλά επειδή είχε προβλή μ ατα μ ε την υγεία του κατέφυγε στο Αλγέρι λόγω του κλί μ ατος του Όταν επέστρεψε στην Αγγλία , αποφάσισε ν ' ασχοληθεί επαγγελ μ ατικά πλέον μ ε το γράψι μ ο Την περίοδο αυτή προσχώρησε στην Αγγλικανική Εκκλησία Το 1860 έγινε επίση μ ο μ έλος της , αλλά όχι ως κληρικός Συνέχισε , ό μ ως , να κηρύττει και ως λαϊκός , όποτε του το επέτρεπαν οι άλλες ασχολίες του Στα γρά μμ ατα ε μ φανίζεται το 1855 μ ε το φιλοσοφικό - λυρικό ποίη μ α Και μ έσα και Έξω (Within and Without). Ακολούθησαν τα Ποιή μ ατα (Poems) το 1857, και , η επίσης συλλογή ποιη μ άτων Φανταστικά Ποιή μ ατα (Fantasies) το 1858. Το ιερατικό παρελθόν του , οι ε μ πειρίες και τα φιλοσοφικά βιώ μ ατα εκείνης της περιόδου ενυπάρχουν στο βάθος αυτής της λεπταίσθητης , αλληγορικής ποίησης Ο στίχος του είναι κο μ ψός , χαριτω μ ένος , μ ουσικός , συγκινητικός , και σχεδόν πάντα πλήρης αισθή μ ατος Η πνευ μ ατικότητα και μ ια απόχρωση υπερβατικής θρησκευτικότητας είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της ποίησης του Στο ποίη μ α Το Η μ ερολόγιο μ ιας Γέρικης Ψυχής (The Diary of an Old Soul, 1880), ηχεί και μ ια νότα βαθύτερης σκέψης και βαθύτερης πίστης 2 of 172 11/5/2002 12:55 ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ - ΛΙΛΙΘ file:///C|/My Documents/Lilith/Lillith.html Από την ε μ φάνιση του στο λογοτεχνικό στερέω μ α της πατρίδας του και σχεδόν μ έχρι το θάνατο του , ο Μακντόναλντ παρέ μ εινε μ ια έντονη παρουσία , προκαλώντας πάντα την προσοχή και το ενδιαφέρον κριτικών και κοινού Πάντως , η πρώτη πραγ μ ατική επιτυχία του ήρθε μ ε τρία μ υθιστορή μ ατα , των οποίων το υλικό είχε αντληθεί από τη ζωή των σκοτσέζων αγροτών Η φύση και οι άνθρωποι που την κατοικούν και τη βιώνουν έχουν σχεδιαστεί μ ε δεξιοτεχνία , και ο βαθύτερος ψυχισ μ ός των προσώπων που , κατά κάποιον τρόπο , αποκρυπτογραφούσε την εσωτερική διάσταση των σκοτσέζων συ μ πατριωτών του , μ ίλησαν κατευθείαν στην καρδιά τους Στα έργα αυτά είδαν τον εαυτό τους , εσωτερικό και εξωτερικό , καθώς επίσης και τη στάση τους απέναντι σε μ ια φύση μ υστηριώδη αλλά και σαγηνευτική Τα μ υθιστορή μ ατα αυτά είναι τα : Ντέιβιντ Έλτζιν μ προντ (David Elginbrod, 1862), A λεκ Φορ μ πς ( Α lec Forbes, 1865), και Ρό μ περτ Φάλκονερ (Robert Falconer, 1868). To 1868, έχοντας συνεχίσει παράλληλα τις σπουδές του , παίρνει το δίπλω μ α του καθηγητή Φιλολογίας Η λογοτεχνική του φή μ η αυτή την περίοδο , προκαλεί την προσοχή της Λαίδης Μπάιρον η γνωρι μ ία τους θα εξελιχθεί σε βαθιά φιλία Στον κύκλο των γνωρι μ ιών του πρέπει επίσης να προστεθούν ο Ράσκιν , ο A ρνολντ , ο Καρλάιλ , ο Τένισον , κ α Μια περιοδεία που έκανε στην Α μ ερική , το 1872, για να δώσει διαλέξεις μ εγάλωσε τον αριθ μ ό των πνευ μ ατικών φίλων του , στους οποίους συ μ περιλα μ βανόταν και ο πολύς Έ μ ερσον Ο Μακντόναλντ έκανε διαλέξεις κυρίως για τον Μπερνς Του δόθηκε επίσης ένα ση μ αντικό ποσόν που συγκεντρώθηκε ύστερα από έρανο , προκει μ ένου να αποζη μ ιωθεί , όταν διαπιστώθηκε ότι πολλά από τα έργα του , αν όχι όλα , είχαν κυκλοφορήσει στην Α μ ερική χωρίς να του πληρώσουν τα νό μ ι μ α συγγραφικά δικαιώ μ ατα Ωστόσο , παρ ' όλες αυτές τις οικονο μ ικές ενισχύσεις , την επιτυχία των μ υθιστορη μ άτων του και των χαριτω μ ένων παιδικών βιβλίων του , τα έσοδα του δεν έφταναν για να καλύψουν τις ανάγκες της οικογένειάς του - το ζεύγος Μακντόναλντ είχε έξι αγόρια και πέντε κορίτσια Ένας από τους γιους του μ άλιστα , ο Γκρέβιλ Μακντόναλντ , έγινε αργότερα κι αυτός συγγραφέας μ ε κύριο έργο του τη βιογραφία του διάση μ ου πατέρα του Τα οικονο μ ικά τους βελτιώθηκαν κάπως , όταν μ ε τη βοήθεια της βασίλισσας Βικτόριας ο Μακντόναλντ συνταξιοδοτήθηκε το 1877. Η λι μ οκτονία ήταν κάτι που το απόφευγε κυριολεκτικά την τελευταία στιγ μ ή , από τις διάφορες πρόσκαιρες , όπως ήδη ειπώθηκε , παροχές οι αγνωστικιστές το αποδίδουν στην τύχη και οι χριστιανοί στη θεία Πρόνοια Είχε ό μ ως , παρ ' όλ ' αυτά , μ ια θαυ μ άσια ψυχική ηρε μ ία Και η παραίτησή του στη φτώχεια ήταν το εντελώς αντίθετο της στωικής παραίτησης , γιατί υπήρξε ένας χαρωπός και παιγνιώδης άνθρωπος , που εκτι μ ούσε βαθύτατα όλα τα ωραία και λεπτά πράγ μ ατα που μ πορεί ν ' αγοράσει κανείς μ ε το χρή μ α , δίχως αυτό να τον ε μ ποδίζει να κάνει και χωρίς αυτά Είναι ίσως ση μ αντικό - και ασφαλώς συγκινητικό - ότι η μ όνη γνωστή αδυνα μ ία του ήταν τα κοσ μ ή μ ατα και ότι σ ' όλη του τη ζωή υπήρξε φιλόξενος όσο μ ονάχα οι φτωχοί μ πορούν να είναι Ο Τζορτζ Μακντόναλντ ήταν φιλάσθενος άνθρωπος · είχε πάντα προβλή μ ατα μ ε την υγεία του και πάντα σ ' όλη τη μ ακροχρόνια ζωή του ήταν υποχρεω μ ένος να τη φροντίζει και να την προσέχει ∆ιάφορα προβλή μ ατα μ ε την υγεία τους είχαν και τα παιδιά του Μια από τις κόρες του χρειάστηκε να πάει στην Ιταλία το 1877 για τέτοιους λόγους · το ταξίδι της , ό μ ως , τελείωσε μ ε το θάνατο της , αλλά ο Μακντόναλντ διαπίστωσε ότι το κλί μ α της Ιταλίας έκανε πάρα πολύ καλό στον ίδιο , κι έτσι αποφάσισε να περνά τη μ εγαλύτερη περίοδο κάθε χρόνου , από το 1881 και μ έχρι το 1901, στην Μπορντιγκέρα Εκεί , μ ε τη συνδρο μ ή και τη βοήθεια των φίλων του , έχτισε ένα σπίτι που το ονό μ ασε συ μ βολικά Κάζα Κοράτζιο ( Σπίτι Κουράγιο ). Στη σύζυγο του Λουίζα δόθηκε η θέση της μ ουσικού στην Καθολική Εκκλησία της περιοχής και πολύ συχνά στο σπίτι τους έδιναν κονσέρτα εκκλησιαστικού αρ μ ονίου για να ενισχύσουν τη μ ικρή ενορία τους Στην Μπορντιγκέρα η οικογένεια Μακντόναλντ έζησε για ένα διάστη μ α μ ια ευτυχισ μ ένη ζωή , γιατί ο Μακντόναλντ , παρόλο που είχε μ έσα του μ ια φλέβα κέλτικης μ ελαγχολίας , ήταν βασικά ένας εύθυ μ ος άνθρωπος που δη μ ιουργούσε εύκολα φιλίες , γι ' αυτό και στο σπίτι του ταχτικά έδιναν ερασιτεχνικές θεατρικές παραστάσεις ή οργάνωναν φιλολογικές συγκεντρώσεις όπου διαβάζονταν διάφορα έργα Τα παιδιά του Μακντόναλντ ρουφούσαν κυριολεκτικά , μ πορεί να πει κανείς , τις ιστορίες του Λιούις Κάρολ που ήταν φίλος του πατέρα τους · κι αυτό το ενδιαφέρον των παιδιώνήταν ουσιαστικά που ώθησε τον Λιούις να δη μ οσιεύσει το αθάνατο έργο του Η Αλίκη στη Χώρα των θαυ μ άτων , όπως και άλλα έργα του Η γυναίκα του πέθανε ένα χρόνο μ ετά τη χρυσή επέτειο των γά μ ων τους , το 1902. Ο Μακντόναλντ την ακολούθησε τρία χρόνια αργότερα Πέθανε , ύστερα από χρόνια ασθένεια , στο A στεντ της Αγγλίας , στις 18 Σεπτε μ βρίου του 1905. Η σορός του αποτεφρώθηκε και η στάχτη του θάφτηκε στην Μπορντιγκέρα , εκεί 3 of 172 11/5/2002 12:55 ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ - ΛΙΛΙΘ file:///C|/My Documents/Lilith/Lillith.html που ήταν ενταφιασ μ ένη και η σύζυγος του Ο Τζορτζ Μακντόναλντ δη μ οσίευσε περισσότερα από πενήντα βιβλία ποίηση , μ υθιστορή μ ατα , διηγή μ ατα , παιδικές φανταστικές ιστορίες , παρα μ ύθια , ο μ ιλίες , κηρύγ μ ατα και διάφορα άλλα Στην πεζογραφία του πολλές φορές ενδίδει στις ανεξάντλητες εκρήξεις της φαντασίας , κι ένα ση μ αντικό μ έρος της εργασίας του « πάσχει » από βερ μ παλισ μ ό Υπάρχουν βέβαια και μ έρη , όπου η σοφία και - θα τολ μ ούσα μ ε να πού μ ε - η αγιοσύνη που ενυπάρχουν μ έσα του , εξουδετερώνουν εντελώς τα πιο αδύνα μ α στοιχεία του ύφους του : η έκφραση τότε γίνεται ακριβής , αποκτά βαρύτητα , οικονο μ ία και αιχ μ ηρότητα Και μ πορεί ίσως να μ ην ανήκει στις λογοτεχνικές ιδιοφυΐες , αλλά διαθέτει αυτό που λέ μ ε θείο χάρισ μ α , πνοή και ένα κάποιο αγγελικό ρίγος που προέρχεται από άλλες , ύψιστες σφαίρες Τα παιδικά του έργα συγκαταλέγονται ανά μ εσα στα κλασικά της παγκόσ μ ιας νεανικής λογοτεχνίας ( Αρχή ) Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΛΙΛΙΘ Τα περισσότερα αλλά και τα βασικότερα στοιχεία της καταγωγής του μ υθολογικού συ μ βόλου της Αίλιθ βρίσκονται στο Ζοχάρ , τη Βίβλο της Λα μ πρότητας , ένα παλιό εβραϊκό καβαλιστικό έργο του δέκατου τρίτου αιώνα Ωστόσο , μ ε τα αρχέγονα χαρακτηριστικά του , τα χαρακτηριστικά δηλαδή του θηλυκού ό μ ορφου δαί μ ονα μ ε τα μ ακριά μ αύρα μ αλλιά , ενυπάρχει , έστω και εν σπέρ μ ατι , στη σου μ εριακή , βαβυλωνιακή , ασσυριακή , περσική , αραβική , τευτονική και , φυσικά , εβραϊκή μ υθολογία Στη Σου μ ερία , γύρω στην τρίτη χιλιετηρίδα π Χ ., αναφέρεται ως Λιλ , πνεύ μ α του αγέρα αλλά και καταστροφικός άνε μ ος Στους Ση μ ίτες της Μεσοποτα μ ίας κατονο μ άζεται σαφώς ως Λίλιθ Αργότερα η ονο μ ασία αυτή θα συνενωθεί μ ε την εβραϊκή λέξη Layil ( Λαγίλ ), που ση μ αίνει νύχτα , και θ ' αποκτήσει τα οριστικά πλέον χαρακτηριστικά της Γίνεται ο συγκεκρι μ ένος προαναφερθείς θηλυκός δαί μ ονας της νύχτας , ο οποίος υποδουλώνει άντρες και γυναίκες που κοι μ ούνται μ όνοι τους τους προκαλεί σεξουαλικά όνειρα , νυχτερινούς οργασ μ ούς και βασανιστικές ονειρώξεις Στη Συρία , τον όγδοο αιώνα π Χ περίπου , η Λίλιθ , που εδώ ονο μ άζεται σούκου μ πους - θηλυκός δαί μ ονας πάντα , το αρσενικό του ονο μ άζεται ίνκου μ πους - ταυτίζεται μ ε μ ια βρεφοκτόνο μ άγισσα αποκτώντας και αυτό το χαρακτηριστικό Ο βασικός μ ύθος ωστόσο της Λίλιθ ξεκινά από τη Γραφή Στη Γένεση Α 27 αναφέρεται : Καί έποίησεν ό θεός τον άνθρωπον , κατ ' εικόνα θεού έποίησεν αυτόν , άρρεν καί θήλυ έποίησεν αυτούς Όπως διαπιστώνει εύκολα κανείς , ο Αδά μ ή A νθρωπος , αλλά και ο θεός επίσης , παρουσιάζονται εδώ ως ανδρόγυνοι Γι ' αυτό και οι καβαλιστές υποστηρίζουν πως την ώρα που ο Ευλογη μ ένος δη μ ιούργησε - έπλασε τον Αδά μ, τον πρώτο άνθρωπο , τον έπλασε ανδρόγυνο Το πλάσ μ α αυτό είχε δύο φύλα και δύο όψεις , μ ία προς κάθε κατεύθυνση Αργότερα ο Ευλογη μ ένος διαχώρισε τον Αδά μ σε δύο όντα , δίνοντας στο καθένα από μ ία πλάτη Η Λίλιθ , είναι λοιπόν , το θηλυκό μ έρος του Αδά μ ή Αδα μ άχ , η θηλυκή εβραϊκή λέξη για τη γη και το χώ μ α , μ ια και το αρχικό αυτό πλάσ μ α φτιάχτηκε απ ' αυτά τα υλικά Ο διαχωρισ μ ός του ανδρόγυνου Αδά μ έγινε για να του δοθεί μ ία σύντροφος , γιατί η ε μ πειρία του από την ενστικτώδη συ μ περιφορά των ζώων του Παραδείσου , δηλαδή τη συνεύρεση του καθενός μ ε το ταίρι του , τον έκαναν να συνειδητοποιήσει τη μ οναξιά του Έτσι , ο θεός απέσπασε από τον Αδά μ το θηλυκό μ έρος του για να του γίνει η σύντροφος του Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας , και αφού είχε πραγ μ ατοποιηθεί ο διαχωρισ μ ός , το ατελές προς ώρας πλάσ μ α Λίλιθ δέχτηκε την εωσφορική , δαι μ ονική επίδραση του Σατανά , μ ε αποτέλεσ μ α τα όντα που γεννούσε στη συνέχεια η Λίλιθ , μ ετά την ένωση της μ ε τον Αδά μ, να είναι διαβολικά - τερατό μ ορφα Στο Ζοχάρ πάντα ο ραβίνος Συ μ εών δηλώνει : « Βρήκα γρα μμ ένο σ ' ένα παλιό βιβλίο πως αυτό το θηλυκό δεν ήταν άλλο από την αρχική Λίλιθ που έ μ εινε μ αζί του και συνέλαβε απ ' αυτόν ». ( Ζοχάρ I, 34B) Στη συνέχεια , κάποια στιγ μ ή η Λίλιθ εγκατέλειψε τον Αδά μ και κατέφυγε στις ερη μ ιές της Ερυθράς θάλασσας κι εκεί παντρεύτηκε μ ε το ∆ιάβολο Και τότε ο Ιεχωβά δη μ ιούργησε , μ ε το γνωστό τρόπο , δηλαδή απ ' την πλευρά του Αδά μ, τη δεύτερη σύζυγο του , την υποτακτική Εύα . « Ή Λίλιθ , για να εκδικηθεί την ανθρώπινη σύζυγο του Αδά μ, παρότρυνε την Εύα να δοκι μ άσει τον απαγορευ μ ένο καρπό και να συλλάβει τον Κάιν , αδερφό και φονιά του A βελ », ση μ ειώνει ο Μπόρχες Ο θεός την τι μ ώρησε για την εξαπάτηση της αθώας Εύας κόβοντας τα πόδια του ερπετού , τη μ ορφή του οποίου είχε πάρει Γι ' αυτό , κατά μ ία εκδοχή , η Λίλιθ δεν έχει χέρια και πόδια για περιπτύξεις και εναγκαλισ μ ούς 4 of 172 11/5/2002 12:55 ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ - ΛΙΛΙΘ file:///C|/My Documents/Lilith/Lillith.html Μετά το αρχέγονο μ υθολογικό της σχή μ α , η μ ορφή της ποικίλλει Μια πρώτη εκδοχή την παρουσιάζει μ ε σώ μ α ερεθιστικά ό μ ορφης γυναίκας από το κεφάλι μ έχρι τη μ έση , αλλά από κει και κάτω είναι πύρινη φλόγα Μια άλλη εκδοχή , η συνηθέστερη , τη θέλει από τη μ έση και πάνω πάντα σαγηνευτική , προκλητική και ακατα μ άχητη γυναίκα και από τη μ έση και κάτω ερπετό Στο Μεσαίωνα θα συναντηθεί ως Λίλι ή Λίλου δεν είναι πλέον φίδι αλλά φάντασ μ α της νύχτας ή τέρας ή δαί μ ονας « που ρίχνεται σ ' αυτούς που κοι μ ούνται μ ονάχοι ή περπατούν στους έρη μ ους δρό μ ους ». Η πιο διαδεδο μ ένη παραλλαγή της είναι της γυναίκας μ ε την υπνωτιστική ο μ ορφιά , της οποίας ό μ ως τα πόδια , παρόλο που είναι καλλίγρα μμ α , σκεπάζονται μ ε πυκνές , σκληρές τρίχες , ιδιο μ ορφία για την οποία ντρέπεται ιδιαιτέρως Γι ' αυτό και δεν τα εκθέτει ποτέ σε κοινή θέα Όταν , ό μ ως , κάποιος άντρας τα δει κατά τύχη , είναι πλέον πολύ αργά γι ' αυτόν Όπως διαφαίνεται , ουσιαστικά η Λίλιθ είναι το πρωταρχικό , αρχέγονο πρότυπο του μ ετέπειτα βρικόλακα , του οποίου το μ ολυσ μ ένο θανατηφόρο δάγκω μ α ταξιδεύει ανά μ εσα στους αιώνες Εκτός από την επιθυ μ ία του αί μ ατος , η Λίλιθ έχει ακό μ η την αρρωστη μ ένη , ανίερη συνήθεια να παρακολουθεί αόρατη ζευγάρια που συνευρίσκονται κατά τη διάρκεια της νύχτας , μ ε την πρόθεση να κλέψει σπέρ μ α απ ' αυτά προκει μ ένου να δη μ ιουργήσει νέους δαί μ ονες Μισεί βαθύτατα τα παιδιά των ανθρώπων και τις μ ητέρες τους , επειδή τα δικά της είναι αποκρουστικά και τερατό μ ορφα , γι ' αυτό και προσπαθεί μ ε κάθε τρόπο να επέ μ βει στο μ έλλον τους ή ακό μ η να τα καταστρέψει Ο εβραϊκός μ ύθος της Λίλιθ παραπέ μ πει στον αρχαιοελληνικό μ ύθο του ανδρόγυνου · επίσης δεν είναι ίσως και άσχετος μ ε το δαί μ ονα ’ λην των Ελλήνων της Καπαδοκίας ή μ ε τις πανάρχαιες εκείνες δοξασίες που θεωρούν γενικά τον ερ μ αφροδιτισ μ ό ως πρώτη μ ορφή του ανθρώπου Μεταγενέστερες ιουδαϊκές παραδόσεις ονο μ άζουν Λίλιν δαί μ ονες της νύχτας , πλάσ μ ατα αντίστοιχα μ ε την ελληνική στρίγκλα , λά μ ια , μ ορ μ ώ , αελλώ και άλλα ανάλογα σκοτεινά μ υθικά όντα Πλήθος μ ελετητών , συγγραφέων και ποιητών έχουν ε μ πνευστεί από το θρύλο της Λίλιθ Ενδεικτικά αξίζει ν ' αναφερθούν : Τζον Έρσκιν (1508-1591), που έγραψε το Αδά μ και Εύα (Adam and Eve), ο Ρό μ περτ Μπράουνινγκ (1812-1889), το Αδά μ, Λίλιθ και Εύα (Adam, Lilith and Eve), ο Ντάντε Γκά μ πριελ Ροσέτι (1828-1882), που έγραψε το ποίη μ α Το Μπουντουάρ της Εύας (Eden Bower), σύ μ φωνα μ ε το οποίο η Λίλιθ - Φίδι , γέννησε στον Αδά μ, Όντα που κουλουριάζονταν σε δάση και νερά Γιους που αστραποβολούν , κόρες που φωσφορίζουν , ο Ανατόλ Φρανς (1844-1924), το Η Κόρη της Λίλιθ (The Daughter of Lilith), o Τζορτζ Μπέρναρντ Σο (1856-1950), το Επιστροφή στο Μαθουσάλα (Back to Methuselah), η Μαρία Κορέλι (1864-1924), το Η Ψυχή της Λίλιθ (The Soul of Lilith). ( Αρχή ) ΚΑΙ TO ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ TOY ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ Ο Τζορτζ Μακντόναλντ προσεγγίζει τη δική του Λίλιθ μ έσα από το αρχέγονο σχή μ α της Είναι ωραία και ελκυστική , σαγηνευτική και επικίνδυνη Είναι η αι μ οπότρα βασίλισσα της νύχτας , η ε μ περιέχουσα ωστόσο το θεϊκό σπέρ μ α μ ια και προέρχεται από το αρχικό θεϊκό πλάσ μ α που έπλασε ο ∆η μ ιουργός Στοιχειώνει το σύ μ παν και σφραγίζει τη ζωή και τη μ οίρα του ήρωα για να χαθεί στο τέλος μ έσα στο μ ύθο που τη γέννησε Οι προοπτικές ό μ ως της επανε μ φάνισής της , παρ ' όλη την επιφανειακή της λύτρωση , παρα μ ένουν Ο αρχαίος Όφις μ ε τη μ ορφή του φόβου συνεχίζει να κατοικεί μ έσα της , διότι ο Παράδεισος είναι ένα φευγαλέο όνειρο , ενώ η γήινη Κόλαση μ ια απτή πραγ μ ατικότητα Και η Κόλαση είναι κατοικη μ ένη μ όνο από τη Λίλιθ Σ ' αυτή την Κόλαση θα προσπαθήσει να μ ην ξαναεισέλθει ο ήρωας , κι ας έχει μ ετα μ ορφωθεί σε Κήπο της Εδέ μ, γιατί ξέρει ότι υπάρχει πάντα η πιθανότητα της μ οιραίας συνάντησης , στην οποία θα ενδώσει Έτσι , παρα μ ένει στη βιβλιοθήκη του σε ανα μ ονή , περι μ ένοντας ίσως να ξανακούσει το κάλεσ μ α Πράγ μ α που συνέβη όταν , έχοντας κληρονο μ ήσει το αρχαίο σπίτι , ανακαλύπτει σ ' αυτό τη λαβυρινθώδη βιβλιοθήκη , της οποίας μ ια πόρτα - είσοδος τον καλεί σ ' έναν άλλο κόσ μ ο Αυτή η Είσοδος - Πύλη , που είναι και η είσοδος του αναγνώστη στο μ υθιστόρη μ α , μ ας προδιαθέτει , όσο απροσδιόριστο κι αν φαίνεται στην αρχή , για το επερχό μ ενο « Κάτι », για το « Μεγάλο Συ μ βάν » που πρόκειται να επακολουθήσει ∆ιότι η Βιβλιοθήκη στην οποία εισερχό μ εθα , προεικάζει , τουλάχιστον σαν χώρος , το απρόοπτο -μ ια βιβλιοθήκη , έτσι κι αλλιώς , ε μ περιέχει την αποκάλυψη Έτσι , και η αναφερό μ ενη 5 of 172 11/5/2002 12:55 ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ - ΛΙΛΙΘ file:///C|/My Documents/Lilith/Lillith.html εδώ , μ ε τη διαρρύθ μ ιση της και μ όνο προκαλεί , ερεθίζει και προετοι μ άζει για τον επό μ ενο χώρο - σύ μ παν : « Η κύρια αίθουσά της ήταν μ εγάλη και οι τοίχοι της είχαν καλυφθεί σχεδόν ως το ταβάνι μ ε βιβλία · τα δω μ άτια στα οποία είχε επεκταθεί ήταν διαφόρων σχη μ άτων και μ εγεθών και επικοινωνούσαν μ ε εξίσου διάφορους τρόπους -μ ε πόρτες , μ ε ανοιχτές αψίδες , μ ε στενά περάσ μ ατα , μ ε σκαλοπάτια που οδηγούσαν απάνω και μ ε σκαλοπάτια που οδηγούσαν κάτω ». Και ήδη η ανησυχητική υποψία επαληθεύεται · το φάντασ μ α ενός ψιλόλιγνου γέροντα κάνει την ε μ φάνιση του Το στοιχείο αυτό διαφοροποιεί το χώρο , υπονο μ εύει την πραγ μ ατικότητα και προαναγγέλλει το « ρήγ μ α »: η πραγ μ ατικότητα δεν είναι αυτή που φαίνεται Πίσω και κάτω από την επιφάνεια ανοίγεται το άπειρο μ έσα στο οποίο τα πάντα είναι πιθανά Έτσι , οι γνώσεις για τον κόσ μ ο και το σύ μ παν είναι σχετικές , κι όσο το μ υστήριο της δη μ ιουργίας αρχίζει να ε μ φανίζεται , τόσο και πιο βαθύ παρουσιάζεται Ζού μ ε σ ' έναν ακατανόητο κόσ μ ο , του οποίου ακό μ η και τα απλά , υλικά αντικεί μ ενα μ πορούν κάποια στιγ μ ή να συ μ περιφερθούν « αφύσικα », διότι ε μ περιέχουν το μ υστήριο της καταγωγής του , η οποία πάντα και αιωνίως θα μ ας διαφεύγει Απόδειξη : Ένας καθρέφτης γίνεται ξαφνικά η πύλη - πέρασ μ α σε μ ια άλλη διάσταση Ο Κάρολ Λιούις μ ε τον Καθρέφτη της Αλίκης του και ο Έντγκαρ ' Αλαν Πόε μ ε το Κοράκι του συνεπικουρούν στην επαναδη μ ιουργία του κόσ μ ου στις διαστάσεις της φαντασίας Από δω και πέρα τίποτε δεν μ πορεί να προβλεφθεί , και είναι αυτό ακριβώς το στοιχείο που θα καλλιεργήσει τη συναρπαστικότητα του έργου Ο συγγραφέας έχει παγιδέψει τον αναγνώστη του Κι αυτός ο τελευταίος θ ' ακολουθήσει τον ήρωα και , θα μ πορούσα να πω , θα ταυτιστεί μ αζί του συνοδοιπορώντας και συ μ πάσχοντας Η πρώτη υπαρξιακή αγωνία του - ο κόσ μ ος δεν είναι αυτός που φαίνεται , άρα κι εγώ δεν εί μ αι - γίνεται δική του αγωνία ' και δε θ ' απαλλαχτεί απ ' αυτήν ούτε μ ετά το « τέλος » του βιβλίου Αντίθετα , τότε , ίσως , θ ' αρχίσει να τον απασχολεί περισσότερο ∆ιότι οι ασύλληπτες πραγ μ ατικότητες οι οποίες έχουν εκπορθήσει οριστικά το τρωτό κάστρο του ορθολογισ μ ού του υπάρχουν εκεί , δυο βή μ ατα μ προς ή πάνω ή κάτω ή πέρα απ ' το χέρι του ∆εν μ πορεί πλέον να τις αγνοήσει , και , έχοντας ήδη γευτεί μ ια πρώτη επαφή μ αζί τους , ξέρει πια , έχει βεβαιωθεί ότι οφείλει να είναι προετοι μ ασ μ ένος για την οποιαδήποτε « επίσκεψη ». Με αυτές τις προδιαγραφές , ολόκληρο το έργο λειτουργεί σαν ένας εφιάλτης μ ε φιλοσοφικό υπόστρω μ α και προεκτάσεις Το κοσ μ ικό μ υστήριο που περιβάλλει τον άνθρωπο και που στη συνέχεια θα διαπιστώσει ότι ενυπάρχει και μ έσα του , παρουσιάζεται και εκδηλώνεται μ ε τη μ ορφή σκοτεινών τεράτων , σκελετών , φαντασ μ άτων , φοβερών ερπετών , άνυδρων εκτάσεων , σιωπηλών στοιχειω μ ένων δασών , ξερα μ ένων ποτα μ ών , εκτάσεων απόλυτου σκότους . ( Στοιχεία - σύ μ βολα που αργότερα θα αποτελέσουν το υλικό πάνω στο οποίο θα στηριχτεί η φανταστική λογοτεχνία πολλά δε απ ' αυτά θα χρησι μ οποιηθούν « βελτιω μ ένα » και πιο εξελιγ μ ένα από διάφορους συγγραφείς του είδους - κυρίως απ ' τον Λάβκραφτ , η καταγωγή του εφιαλτικού Κθούλου του μ πορεί να αναζητηθεί εδώ .) Μέσα σ ' αυτό το εξωκοσ μ ικό , τρο μ αχτικό τοπίο , ο άνθρωπος αναζητά τον εαυτό του , τρόπους να ξεπεράσει και να νικήσει τους τρό μ ους του , μ ια χαρα μ άδα που θα τον οδηγήσει σε κάποιο φως , λυτρώνοντάς τον από μ ια ακατανόητη κόλαση και μ ια ανεξήγητη πορεία στα σπλάχνα ενός κοσ μ ικού τέρατος , στο τέλος της οποίας καραδοκεί , όχι ακριβώς το « τέλος » ή η λύτρωση αλλά μ ια άλλη « είσοδος », προς ένα άλλο ακατανόητο σύ μ παν Βέβαια η « κόλαση » αυτή δεν είναι ένα εγκεφαλικό κατασκεύασ μ α , είναι σαφώς « οι άλλοι », όπως θα ' λεγε και ο Σαρτρ , δηλαδή η ανθρωπότητα , ιδω μ ένη μ εσ ' από έναν συ μ βολικά παρα μ ορφωτικό καθρέφτη , που επιστρέφει την πραγ μ ατικότητα μ ε σύ μ βολα και παραβολές - ο ιερέας - συγγραφέας δεν μ πορεί εύκολα ν ' απαλλαγεί από τον « επαγγελ μ ατία » εαυτό του - που σκοπό έχουν να την αποκρυπτογραφήσουν , να την κριτικάρουν και να της υποδείξουν το σωστό δρό μ ο που πρέπει να ακολουθήσει Τα αθώα , αγγελό μ ορφα Μικρά Παιδιά , οι υπερφίαλοι , ζωώδεις Γίγαντες ( που θ ' αποτελέσουν τα πρότυπα των Ελοϊ και Μόρλοκ , του Χ Τζ Ουέλς ), ο χορός των σκελετών ( που θυ μ ίζουν τη σαρκαστική φρίκη των έργων του Μινχ και τη Μάσκα του Κόκκινου θανάτου , του Πόε ), οι άνυδρες εκτάσεις , βουνά , λαγκάδια , ξερα μ ένες κοίτες ποτα μ ών , γυ μ νά όρη , σιωπηλοί ουρανοί , πλάσ μ ατα της νύχτας και της η μ έρας , όλα είναι παρα μ ορφω μ ένες αντανακλάσεις μ ιας πραγ μ ατικότητας που κοιτάζει περίτρο μ η τον διαστρεβλω μ ένο και κατακερ μ ατισ μ ένο εαυτό της σ ' ένα απρόβλεπτο , τρο μ αχτικό κάτοπτρο Η ύπαρξη της Λίλιθ μ ε τα αρχέγονα χαρακτηριστικά της είναι , επο μ ένως , φυσική σ ' έναν τέτοιο κόσ μ ο Ο Παράδεισος δεν υπάρχει πια , ούτε και η ανά μ νησή του , και το καινούριο περιβάλλον μ ε τους ατελείς κατοίκους του δη μ ιουργεί όλες τις προϋποθέσεις συντήρησης και επαναβίωσής της Έτσι , η Λίλιθ , σύ μ βολο του άλλου εαυτού , ο θηλυκός κύριος Χάιντ , αναδύεται μ έσα από το θρύλο της , φαντασίωση και υλική , απτή πραγ μ ατικότητα , επιθυ μ ητή και απωθητική , άγγελος και δαί μ ονας , ωραία και τέρας , για να διεκδικήσει τον 6 of 172 11/5/2002 12:55 ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ - ΛΙΛΙΘ file:///C|/My Documents/Lilith/Lillith.html εαυτό της και τη θέση της στη ζωή Και για να το κατορθώσει αυτό πρέπει , είναι υποχρεω μ ένη , να αντλήσει ζωή απ ' τη ζωή , δηλαδή να τραφεί μ ε το κύριο συστατικό της , δηλαδή το αί μ α Έτσι η Λίλιθ είναι ο πρώτος βρικόλακας - αυτός ο άλλος εαυτός για να επικρατήσει , επιβιώσει , υπάρξει , ζήσει , πρέπει να ρουφήξει τον πρώτο , να τον καταβροχθίσει κυριολεκτικά , ειδαλλιώς είναι καταδικασ μ ένος να χαθεί , να σβήσει , να πάψει να υφίσταται - που η συνειδητοποίηση του εαυτού του τον οδηγεί μ οιραία και αναπόφευκτα στην πράξη Έτσι η Λίλιθ είναι πάντα σύ μ φωνη μ ε τον εαυτό της Και σύ μ φωνο μ' αυτόν τον τρο μ αχτικό εαυτό είναι και το σκηνικό μ έσα στο οποίο θα κινηθεί Το δηλώνει απερίφραστα έχοντας επίγνωση της δη μ ιουργίας της « Όχι , δε θα πάψω », απάντησε εκείνη , « θα εί μ αι ο εαυτός μ ου και όχι κάποιος άλλος ». Αυτή η επίγνωση , ωστόσο , αυτή η αποδοχή της πραγ μ ατικής , της δοσ μ ένης ή δη μ ιουργη μ ένης φύσης , δεν την απαλλάσσει από το βάσανο της αυτογνωσίας . « Το μ αρτύριο της είναι ότι είναι αυτή που είναι ». Απ αυτή την άποψη η Λίλιθ είναι ο σύγχρονος , συνειδησιακά υπαρξιακός άνθρωπος , του οποίου η αγωνιώδης κραυγή προσπαθεί να εκπορθήσει το μ υστήριο και το ακατανόητο της δη μ ιουργίας της : « Γιατί Εκείνος να μ ε πλάσει έτσι ;» Και α μ έσως κάνει τις πικρές , τραγικές διαπιστώσεις της , « Συνειδησιακά μ ε έπλασε έτσι που να το ξέρω και να εί μ αι δυστυχισ μ ένη ». Και είναι δυστυχισ μ ένη - ο άνθρωπος είναι δυστυχισ μ ένος , κι όσο πιο ευτυχισ μ ένος φαντάζεται πως είναι , τόσο πιο δυστυχισ μ ένος είναι στο βάθος - γιατί ξέρει ότι δεν υπάρχει λύτρωση , δεν υπάρχει έλεος , δεν υπάρχει τίποτε άλλο εκτός από αυτό που είναι · θα παρα μ είνει στον αιώνα τον άπαντα ο δη μ ιουργη μ ένος εαυτός του , χώ μ α και νερό , που θα ξαναγυρίσουν και τα δύο σε μ ια ακατανόητη Γη . « ∆εν ξαναπλάθο μ αι εγώ !» κραυγάζει μ άταια συνειδητοποιώντας το τρωτό , φθαρτό που τον χαρακτηρίζει , την απέραντη δυστυχία του , διότι πρέπει « να βιώνει το θάνατο ως την αιωνιότητα ». Στη συνέχεια , βέβαια , του έργου , το αγγελικό σύ μ παν που ορα μ ατίζεται ο χριστιανός Μακντόναλντ και που έχει κάτι απ ' την εκ του ά μ βωνος ο μ ιλία , μ ε σχεδόν παραληρη μ ατικές εικόνες , καταφεύγοντας στη θεϊκή « αγάπη » και συγνώ μ η , δεν είναι τίποτε παραπάνω από το όνειρο ενός ονείρου που το γεννά ο εφιάλτης της προαναφερθείσας πραγ μ ατικότητας Ωστόσο , και ανεξάρτητα από την ηθικολογία ή χριστιανολογία του Μακντόναλντ , εκείνο που έχει ση μ ασία είναι ο μ ύθος και τα σύ μ βολα που τον εκθέτουν , δη μ ιουργώντας ένα συναρπαστικό , περιπετειώδες ταξίδι μ ύησης , κι απ ' αυτή την άποψη η Λίλιθ του είναι ένα μ οναδικό μ υθιστόρη μ α που συγγενεύει μ ε την Ε Φ ., μ ια Ε Φ που διανθίζεται μ ε στοιχεία τρό μ ου , φάνταζι και ηρωικής φαντασίας Βασίζεται , όπως ίσως διαφάνηκε , στην παραδοχή ότι ένας άπειρος αριθ μ ός τρισδιάστατων συ μ πάντων μ πορεί να υπάρξει σ ' ένα τρισδιάστατο πλαίσιο Αντλεί πληροφορίες και γενικά στοιχεία από το εβραϊκό Ταλ μ ούδ για να συγκροτήσει την αινιγ μ ατική του ιστορία και να περιγράψει την αναζήτηση του « Εγώ - Εαυτού ». Κι αυτό το κάνει μ' ένα λα μ περό μ ύθο , γε μ άτο πλούσιες περιγραφές , γνήσιο αίσθη μ α και πραγ μ ατική συγκίνηση Ο Τζορτζ Μακντόναλντ σίγουρα δε βρίσκεται στην πρώτη γρα μμ ή της αγγλικής λογοτεχνικής παράδοσης , διότι η γραφή του ενίοτε είναι κάπως συγκεχυ μ ένη , όπως ση μ ειώνει και ο Κλάιβ Στέιπς Λιούις · δεν αποφεύγει το κήρυγ μ α - φυσικό είναι - ούτε τη φλυαρία , την περίτεχνη φράση ή μ ια υπερβολική γλυκερότητα που εκπηγάζει απ ' τον Νοβάλις Η εκρηκτική του φαντασία , ό μ ως , που κινείται ανά μ εσα στην αλληγορία και το μ υθοποιητικό , αποζη μ ιώνει πλήρως τον αναγνώστη του . « Οι περισσότεροι μ ύθοι », συνεχίζει ο Λιούις , " δη μ ιουργήθηκαν σε προϊστορικούς καιρούς και , υποθέτει κανείς , όχι συνειδητά Συ μ βαίνει , ό μ ως , πότε πότε να ε μ φανίζεται στο σύγχρονο κόσ μ ο μ ας μ ια ιδιοφυΐα - ένας Κάφκα ή ένας Νοβάλις - που μ πορούν να πλάθουν μ ια τέτοια ιστορία Κι απ ' αυτή την άποψη , ο Μακντόναλντ ανήκει πράγ μ ατι στην πρώτη γρα μμ ή αυτού του είδους τέχνης ». Η τέχνη αυτή δη μ ιουργεί έργα που χαρίζουν τόση γοητεία και τόση σοφία και δύνα μ η όσο και τα έργα των μ εγαλύτερων ποιητών . ( Σ ' αυτήν ανα μ φισβήτητα συγκαταλέγεται και ο Τζορτζ Μακντόναλντ .) Αυτή η μ ορφή λογοτεχνίας , κατά κάποιον τρόπο , συγγενεύει περισσότερο μ ε τη μ ουσική παρά μ ε την ποίηση , γι ' αυτό και ο λόγος του Μακντόναλντ ρέει και εκτυλίσσεται - κυλάει μ ουσικά , στοιχείο που τονίζεται μ ε γοητευτική έ μ φαση στην ε μ πνευσ μ ένη μ ετάφραση του Φώντα Κονδύλη Ειπώθηκε λίγο πριν ότι ο Μακντόναλντ δε διεκδικεί μ ια πρώτη θέση στην αγγλική λογοτεχνία , ωστόσο η συ μ βολή του και η επιρροή του υπήρξαν καθοριστικές στην πορεία της φανταστικής λογοτεχνίας Ο Μπρα μ Στόουκερ του οφείλει πολλά , ο Σέρινταν Λε Φανού επίσης , το ίδιο και ο Φραντς Κάφκα , κυρίως ό μ ως ο Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ , κι από τους νεότερους ο επίσης σπουδαίος Μπόρχες - οι λαβυρινθώδεις βιβλιοθήκες του από δω ξεκινούν Το έργο του μ πορεί να μ ην υπήρξε σταθ μ ός αλλά , κατά ένα μ αγικό τρόπο , ενυπάρχει μ ε τα σύ μ βολα του μ έσω άλλων μ έχρι σή μ ερα Κι αυτό , ίσως , είναι η καλύτερη δικαίωση για ένα συγγραφέα Μάκης Πανώριος 7 of 172 11/5/2002 12:55 ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ - ΛΙΛΙΘ file:///C|/My Documents/Lilith/Lillith.html ( Αρχή ) ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ 1. ΚΑΙ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΕΞΩ (Within and Without, 1855) 2. ΠΟΙΗΜΑΤΑ (Poems, 1857) 3. ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ (Fantasies, 1858) 4. ΝΤΕΙΒΙΝΤ ΕΛΤΖΙΝΜΠΡΟΝΤ (David Elginbrod, 1862) 5. ΑΛΕΚ ΦΟΡΜΠΣ (Alee Forbes, 1865) 6. ΡΟΜΠΕΡΤ ΦΑΛΚΟΝΕΡ (Robert Falconer, 1868) 7. ΑΝΤΕΛΑ ΚΑΘΚΑΡΤ (Adela Cathcart, 1864) 8. O ΟΙΩΝΟΣ (The Portent, 1864) 9. ΣΥΝΤΡΟΦΙΑ ΜΕ ΤΙΣ ΝΕΡΑΙ∆ΕΣ (Dealings with the Fairies, 1867) 10. ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΚΑΙ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ , 10 τό μ οι (Works of Fancy and Imagination, 1871) 11. 12. Η ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ ΚΑΙ ΤΟ ΞΩΤΙΚΟ (The Princess and the Goblin, 1872) 13. Η ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ ΚΑΙ Ο ΣΓΟΥΡΟΜΑΛΛΗΣ (The Princess and Curdi, 1873) 14. Η ΣΟΦΗ ΓΥΝΑΙΚΑ - ΜΙΑ ∆ΙΠΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑ : Η ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ ΡΟΖΑ - ΜΟΥΝ∆Η - Η ΧΑΜΕΝΗ ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ (The Wise Woman - A Double Story: Princess Rosamund - The Lost Princess, 1875) 15. ΜΑΛΚΟΛΜ (Malcolm, 1875) 16. Ο ΜΑΡΚΗΣΙΟΣ ΤΗΣ ΛΟΣΙ (The Marquis of Lossie, 1877) 17. ΣΕΡ ΓΚΙΜΠΙ (Sir Gibbie, 1879) 18. TO ΚΑΣΤΡΟ ΤΟΥ ΓΟΥΟΡΛΟΚ (Castle Warlock, 1882) 19. ΠΟΙΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑ (Poetical Works, 1893) 20. ΛΙΛΙΘ (Lilith, 1895) 21. ΠΑΡΑΜΥΘΕΝΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ (Fairy Tales, 1920) 22. Η ΛΑΜΠΕΡΗ ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ (The Light Princess, 1961) 23. EBENOP (Evenor, 1972) ( Αρχή ) ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ 1. Stanley J Kumtz - Howard Haycraft BRITISH AUTHORS OF THE NINE TEENTH CENTURY, New York 1936 2. Brian Aldiss Billion Years Spree, London 1973 3. Franz Rottensteiner The Science Fiction Book, London 1975 4. Franz Rottensteiner The Fantasy Book, New York 1978 5. Science Fiction Encyclopedia, Canada 1979 6. Michael Page - Robert Ingpen Encyclopedia of Things that never were, New York 1985 7. Barbara Black Koltur " Λιλιθ Η σκοτεινή θηλυκή αρχη » (The Book of Lilith, 1986), μ τφ Θεόδωρος Σιαφαρικας , ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ , Αθήνα 1991 8. Jorge LUIS Borges "To Βιβλίο των Φανταστικών Όντων " (El libro de los imaginarios, 1957), μ τφ Γιώργος Βεης , LIBRO, Αθήνα 1991 9. ΝΕΩΤΕΡΟΝ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙ∆ΙΚΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ " ΗΛΙΟΥ ", Τό μ ος ΙΒ Αθήνα ( Αρχή ) 1. Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Μόλις είχα τελειώσει τις σπουδές μ ου στην Οξφόρδη και είχα πάρει μ ια σύντο μ η άδεια απ ' την εργασία μ ου πριν αναλάβω οριστικά τη διαχείριση του κτή μ ατος Ο πατέρας μ ου πέθανε όταν ή μ ουν μ ικρός ακό μ η - η μ ητέρα μ ου τον ακολούθησε μ έσα σ ' ένα χρόνο κι ένιωθα τόσο μ όνος όσο δε θα μ πορούσε να βρεθεί άλλος άνθρωπος στον κόσ μ ο 8 of 172 11/5/2002 12:55 ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ - ΛΙΛΙΘ file:///C|/My Documents/Lilith/Lillith.html ∆εν ήξερα πολύ καλά το ιστορικό των προγόνων μ ου Το μ όνο σχεδόν που ήξερα σχετικά μ' αυτούς ήταν ότι ένας ση μ αντικός αριθ μ ός απ ' τους προγόνους μ ου είχε επιδοθεί στις μ ελέτες Είχα κι εγώ κληρονο μ ήσει μ έχρι τώρα την τάση αυτή ώστε ν ' αφιερώσω πάρα πολύ απ ' το χρόνο μ ου στις φυσικές επιστή μ ες , αν και , ο μ ολογώ , μ ε κάποιον ακατάστατο τρόπο Αυτό που προπαντός μ ε τραβούσε ήταν το μ υστήριο που ξυπνούσαν μ έσα μ ου Έβλεπα συνεχώς ότι υπήρχαν , εξωτερικά , παράξενες αναλογίες , όχι μ όνον ανά μ εσα στα δεδο μ ένα διαφορετικών επιστη μ ών της ίδιας κατηγορίας , ή ανά μ εσα σε φυσικά και μ εταφυσικά δεδο μ ένα , αλλά κι ανά μ εσα σε φυσικές υποθέσεις και υπαινιγ μ ούς που αχνοφέγγιζαν απ ' τα μ εταφυσικά όνειρα που έβλεπα συνήθως Ή μ ουν συνά μ α ολόψυχα δοσ μ ένος σε μ ια πρώι μ η παρόρ μ ηση να μ ετατρέπω την υπόθεση σε θεωρία Για τις πνευ μ ατικές ιδιορρυθ μ ίες μ ου δεν υπάρχει λόγος να πω περισσότερα Το σπίτι , καθώς και οι ένοικοί του , ανάγονταν σε κάποια πολύ παλιά εποχή , μ α δε χρειάζεται κα μ ιά περιγραφή του για την κατανόηση της αφήγησης μ ου Είχε μ έσα μ ια υπέροχη βιβλιοθήκη , που άρχισε να στήνεται πριν απ ' την ανακάλυψη της τυπογραφίας και συνέχιζε ως τη δική μ ου εποχή και επηρεαζόταν , φυσικά , σε μ εγάλο βαθ μ ό , από τις αλλαγές στα γούστα και τις τάσεις Τίποτε βέβαια δεν μ πορεί περισσότερο ν ' αποτυπώσει σ ' έναν άνθρωπο το μ εταβατικό χαρακτήρα της κτήσης από τη διαδοχή του σε μ ια παλιά περιουσία ! Όπως ένα κινού μ ενο πανόρα μ α , η δική μ ου έχει περάσει μ προστά από πλείστα όσα μ άτια · κι αυτή τη στιγ μ ή , σιγά σιγά , περνά και φεύγει μ προστά απ ' τα δικά μ ου Η βιβλιοθήκη , αν και καλά διατηρη μ ένη στις πά μ πολλες αλλοιώσεις του σπιτιού και στις προσθήκες που του έγιναν , είχε , εντούτοις , σαν κράτος επεκτατικό , απορροφήσει το ένα δω μ άτιο μ ετά το άλλο ωσότου κατέλαβε το μ εγαλύτερο τ μ ή μ α του ισογείου Η κύρια αίθουσα της ήταν μ εγάλη και οι τοίχοι της είχαν καλυφθεί σχεδόν ως το ταβάνι μ ε βιβλία · τα δω μ άτια στα οποία είχε επεκταθεί ήταν διαφόρων σχη μ άτων και μ εγεθών και επικοινωνούσαν μ ε εξίσου διάφορους τρόπους - μ ε πόρτες , μ ε ανοιχτές αψίδες , μ ε στενά περάσ μ ατα , μ ε σκαλοπάτια που οδηγούσαν απάνω και μ ε σκαλοπάτια που οδηγούσαν κάτω Μες στη μ εγάλη αίθουσα περνούσα τον περισσότερο καιρό μ ου διαβάζοντας επιστη μ ονικά βιβλία , παλιά όσο και καινούρια · γιατί αυτό που κυρίως μ ε ενδιέφερε ήταν η ιστορία του ανθρώπινου πνεύ μ ατος σε σχέση μ ε την υποτιθέ μ ενη γνώση Ο Πτολε μ αίος , ο Ντάντε , οι δύο Μπέικον και ο Μπόιλ ήταν για μ ένα κάτι περισσότερο απ ' τον ∆αρβίνο ή τον Μάξγουελ , μ ιας και ήταν τόσο κοντινότερο το χα μ ένο όχη μ α που διατρυπά το σκοτάδι της άγνοιας Το σούρουπο μ ιας σκυθρωπής αυγουστιάτικης μ έρας καθό μ ουν στη συνηθισ μ ένη μ ου θέση , μ ε την πλάτη σ ' ένα παράθυρο , διαβάζοντας Είχε βρέξει όλο σχεδόν το πρωί και το απόγευ μ α , αλλά την ώρα ακριβώς που έδυε ο ήλιος , τα σύννεφα τραβήχτηκαν και τον άφησαν να φωτίσει άπλετα το δω μ άτιο Σηκώθηκα και κοίταξα έξω απ ' το παράθυρο Στη μ έση της μ εγάλης πρασιάς , η φτερωτή κορυφή της στήλης του συντριβανιού είχε γε μ ίσει μ ε την κόκκινη λά μ ψη του Γύρισα για να ξανακαθίσω στη θέση μ ου , όταν τη μ ατιά μ ου αιχ μ αλώτισε η ίδια λά μ ψη στον ένα και μ οναδικό πίνακα της αίθουσας - ένα πορτρέτο , μ έσα σε κάτι σαν κόγχη ή σαν μ ικρό βω μ ό , κρυ μμ ένο μ έσα στο χώρο μ ε τα ξέχειλα ράφια Το ήξερα σαν την προσωπογραφία ενός προγόνου μ ου , αλλά ποτέ δεν είχα αναρωτηθεί γιατί κρε μ όταν εκεί πέρα μ όνη της και όχι στην πινακοθήκη ή σε ένα απ ' τα μ εγάλα δω μ άτια , ανά μ εσα στα υπόλοιπα οικογενειακά πορτρέτα Ο ήλιος , που έπεφτε κατευθείαν απάνω του , αναδείκνυε εξαίσια τη ζωγραφική · μ ου φαινόταν ότι το αντίκριζα για πρώτη φορά , και για πρώτη φορά ο πίνακας φαινόταν ν ' ανταποκρίνεται στο βλέ μμ α μ ου Με τα μ άτια μ ου γε μ άτα απ ' το φως που αντανακλούσε , άξαφνα κάτι , δεν μ πορώ να πω τι , μ' έκανε να γυρίσω και να ρίξω μ ια μ ατιά στην πέρα άκρη του δω μ ατίου , όταν είδα , ή μ ου φάνηκε πως είδα , μ ια ψιλόλιγνη σιλουέτα να σηκώνει ένα χέρι για να φτάσει κάποιο βιβλίο σ ' ένα ράφι Την επό μ ενη στιγ μ ή , τα μ άτια μ ου , που προσαρ μ όστηκαν καθώς φαίνεται στο σχετικό μ ισοσκόταδο , δεν είδαν κανέναν , κι έβγαλα το συ μ πέρασ μ α ότι τα οπτικά μ ου νεύρα είχαν προς στιγ μ ήν επηρεαστεί " εκ των έσω ". Ξανάρχισα το διάβασ μ α και ανα μ φίβολα θα είχα ξεχάσει την α μ υδρή , φευγαλέα εντύπωση , αν δε συνέβαινε , λίγο μ ετά που θέλησα να συ μ βουλευτώ κάποιο τό μ ο , να βρω ένα κενό στο ράφι όπου θα έπρεπε να υπάρχει · την ίδια στιγ μ ή θη μ ήθηκα ότι εκεί πέρα ακριβώς είχα δει , ή φαντάστηκα πως είχα δει , το γέροντα που έψαχνε να βρει ένα βιβλίο Κοίταξα ολόγυρα σ ' εκείνο το ση μ είο αλλά του κάκου Ωστόσο , την άλλη μ έρα το πρωί , βρισκόταν εκεί ακριβώς που νό μ ιζα πως θα το έβρισκα ! Ήξερα ότι κανένας μ ες στο σπίτι δεν υπήρχε πιθανότητα να ενδιαφέρεται για ένα τέτοιο βιβλίο Μετά από τρεις μ έρες , συνέβη κάτι ακό μ α πιο παράξενο Στον έναν απ ' τους τοίχους βρισκόταν η χα μ ηλή , 9 of 172 11/5/2002 12:55 ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ - ΛΙΛΙΘ file:///C|/My Documents/Lilith/Lillith.html στενή πόρτα ενός μ ικρού δω μ ατίου , όπου υπήρχαν μ ερικά απ ' τα πιο παλιά κι απ ' τα πιο σπάνια βιβλία Ήταν μ ια πολύ χοντρή πόρτα , μ' ένα προτετα μ ένο πλαίσιο , όπου κάποιος πρόγονος είχε τη φαεινή ιδέα να τη διαγρα μμ ίσει μ ε αβαθή ράφια , γε μ άτα μ όνο μ ε ράχες βιβλίων Το αθώο τέχνασ μ α μ πορεί ίσως να εξηγηθεί από το γεγονός ότι οι τίτλοι στις ψεύτικες ράχες ήταν είτε διασκεδαστικά πρωτότυποι είτε δεν υπήρχε κα μ ιά ελπίδα να βρεθούν εκείνα τα βιβλία Η κα μ ουφλαρισ μ ένη πόρτα μ ου προκάλεσε ζωηρή περιέργεια Για να ολοκληρώσει την ψευδαίσθηση της , κάποιος ευφάνταστος εργάτης φαίνεται πως είχε στρι μ ώξει στην κορυφή του ενός από τα ράφια ένα μ έρος από έναν τό μ ο αρκετά λεπτό ώστε να χωρέσει ανά μ εσα σ ' αυτό και στον πάτο του επό μ ενου ραφιού : κόβοντας διαγώνια ένα μ εγάλο κο μμ άτι , είχε στερεώσει το υπόλοιπο μ ε μ ια από τις ανοιχτές γωνίες του να εξέχουν πέρα απ ' τις ράχες των βιβλίων Το δέσι μ ο του ακρωτηριασ μ ένου τό μ ου ήταν από μ αλακό δέρ μ α και θα μ πορούσε κανείς ν ' ανοίξει κά μ ποσο τη γωνία ώστε να δει ότι ήταν χειρόγραφο πάνω σε περγα μ ηνή Καθώς διάβαζα , έτυχε σε μ ια στιγ μ ή να σηκώσω τα μ άτια μ ου απ ' τη σελίδα , και το βλέ μμ α μ ου έπεσε πάνω σ ' αυτή την πόρτα · α μ έσως διαπίστωσα πως το βιβλίο που περιγράψα μ ε παραπάνω , αν μ πορεί κανείς να το πει βιβλίο , είχε γίνει άφαντο Πιο θυ μ ω μ ένος απ ' όσο άξιζε , χτύπησα το κουδούνι και παρουσιάστηκε ο μ πάτλερ Όταν τον ρώτησα αν ήξερε τι είχε απογίνει το βιβλίο , εκείνος χλό μ ιασε και μ ε διαβεβαίωσε πως δε γνώριζε Περισσότερο θα μ πορούσα ν ' α μ φιβάλλω για τα μ άτια μ ου παρά για τα λόγια του , γιατί ο άνθρωπος αυτός είχε περάσει όλη του τη ζωή μ έσα σ ' εκείνο το σπίτι , και δεν υπήρξε ποτέ πιστότερος υπηρέτης απ ' αυτόν Μου άφησε εντούτοις την εντύπωση πως θα μ πορούσε ίσως να μ ου έλεγε κάτι περισσότερο Το απόγευ μ α , βρέθηκα πάλι να διαβάζω στη βιβλιοθήκη και , φτάνοντας σ ' ένα ση μ είο που απαιτούσε σκέψη , χα μ ήλωσα το βιβλίο κι άφησα τα μ άτια μ ου να περιπλανηθούν ολόγυρα Την ίδια στιγ μ ή διέκρινα την πλάτη ενός λιγνού γέροντα , μ' ένα μ ακρύ μ αύρο πανωφόρι , γυαλιστερό γιατ ' ήταν ίσως πολυφορε μ ένο , την ώρα που εξαφανιζόταν καθώς περνούσε μ εσ ' απ ' την κα μ ουφλαρισ μ ένη πόρτα κι έ μ παινε στο ι