qarTuli samarTlis mimoxilva 10/2007-1 14 samarTlebrivi tendenciebi keTilsindisiereba saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis mixedviT – abstraqcia Tu moqmedi samarTali giorgi vaSakiZe * samarTlebrivi urTierTobis monawileni valdebulni arian, keTilsindisierad ganaxorcielon TavianTi ufleba-movaleobani. saqarTvelos samoqalaqo kodeqsi, me-8 III muxli 25.11.1997 axali samoqalaqo kodeqsis miReba damoukidebeli saqarTvelos arsebobis istoriaSi erT-erTi umniSvnelovanesi movlena iyo, rac samarTlebrivi saxelmwifosa da Tavisu- fali sabazro ekonomikis ganviTarebis aucilebeli winapiroba iyo. mis momzadebaSi didi Sroma Cades qarTvelma mecnierebma, romelTac erovnuli samarTlebrivi kulturis deficitis pirobebSi faqtobrivad tabula rasa - ze muSaoba mouwiaT. 1 isini gansakuTrebuli mxardaWeriT germaneli kolegebis mxridan sargeblobdnen. komisiis gadawyvetilebiT, saqarTvelos samoqalaqo kodeqsi pandeqtur sistemaze aigo, rac am sistemis logikuri dasrulebulobiT aixsneboda. 2 Sesabamisad, kodeqsze muSaobis procesSi ZiriTadad germanuli samarTlis mdidari gamocdileba iqna gaTvaliswine- buli, Tumca masSi zomierad saerTaSoriso unificirebuli aqtebisa 3 da franguli, Sveicariuli da holandiuri kodifikaciebis miRwevebic gamoixata. 4 ra Tqma unda, SeuZlebeli iyo marto erovnuli Teoriuli da istoriuli gamocdilebis safuZvelze axali kodeqsis Seqmna, rac sxva kodeqsebidan arcTu mcireodeni normatiuli masalis `dasesxebaSi~ gamovlinda, magram es procesi ar yofila meqanizebuli da `sarkiseburi~. 5 evropuli samarTlis recefcia saqarTveloSi xangrZlivi SedarebiTsamarTlebrivi kvlevisa da analizis Sedegad ganxorcielda, riTac saukuneebis manZilze evropul kulturasTan Catexili xidi aRdga. 6 am gziT Cven sakmaod maRali donis Tanamedrove samoqalaqo kodeqsi miviReT, rasac ucxoeli eqspertebic xSirad aRniSnavdnen. 7 Tumca * maqs plankis SedarebiTi da saerTaSoriso kerZo samarTlis institutis stipendiati, germania. 1 zoiZe, qarTuli samoqalaqo kodeqsis Seqmnis istoriidan, qarTuli samarTlis mimoxilva, 6/2003-1, 86, 87. 2 jorbenaZe, saqarTvelos respublikis momavali samoqalaqo kodeqsis ZiriTadi problemebi, jorbenaZe/kniperi/Wanturia (red.), samarTlis reforma saqarTveloSi, Tbilisi, 1994, 142. 3 Chanturia, Das neue Zivilgesetzbuch Georgiens: Verhältnis zum deutschen Bürgerlichen Gesetzbuch, in: Aufbruch nach Europa, 75 Jahre Max-Planck Institut, Hamburg, 2002, 900. 4 Zoidze , The System and Principles of the Law of Obligations of Georgia, in: Aufbruch nach Europa, 75 Jahre Max-Planck Institut, Hamburg, 2002, 1102. 5 zoiZe, evropuli kerZo samarTlis recefcia saqarTveloSi, Tbilisi, 2005, 6; aseve, jorbenaZe, saqarTvelos respublikis momavali samoqalaqo kodeqsis ZiriTadi problemebi, jorbenaZe/kniperi/Wanturia (red.), samarTlis reforma saqarTveloSi, Tbilisi, 1994, 139. 6 zoiZe, evropuli kerZo samarTlis recefcia saqarTveloSi, Tbilisi, 2005, 38-56. 7 Wanturia, Sesavali saqarTvelos samoqalaqo samarTlis zogad nawilSi, Tbilisi, 2000; Muth , Neues Recht zwischen Tradition und Systemwechsel, Baden-Baden (Nomos), 2004, 53. qarTuli samarTlis mimoxilva 10/2007-1 16 samarTlebrivi tendenciebi samoqalaqo kodeqsis arseboba samoqalaqo sazogadoebis Camoyalibebis winapirobaa da ara misi arsebobis dasturi da samarTlebrivi kulturis ganviTarebisaTvis ar kmara mxolod `Tanamedrove~ kanonebis arseboba. samarTlis Seqmnis procesi normatiuli aqtebis `sakanonmdeblo macneSi~ gamoqveynebiT sulac ar mTavrdeba, piriqiT, swored iq iwyeba `kanonis cxovreba~. Sesabamisad, arc samoqalaqo kodeqsis kodifikaciiT dasrulebula samarTlebrivi saxelmwifosa da samoqalaqo sazogadoebis aRmSeneb- lobis procesi. aucilebelia, siRrmiseulad gamovikvlioT da gavecnoT Cvens samoqalaqo kodeqss, Tanabrad veZioT masSi dadebiTi da uaryofiTi mxareebi da amiT samarTlis erovnuli kultura obieqturi niSniT ganvaviTaroT. 8 Cvens samoqalaqo kodeqsSi mravalia iseTi muxli, romelTa mniSvnelobac jer bolomde gaazrebuli ar aris da, Sesabamisad, arc sasamarTlo praqtikaSi momxdara maTi saTanado realizeba. aRniSnuli naSromis mizania, ramdenime aseT muxls miapyros mkiTxvelis yuradReba da maTi efeqturi gamoyenebis Teoriuli da praqtikuli aspeqtebi warmoaCinos. keTilsindisierebis principis istoriuli da Teoriuli safuZvlebi keTilsindisierebis principi romis samarTlidan iRebs saTaves. principi bona fides (keTilsindisiereba) mniSvnelovan adgils ikavebda ius civile - sa da romaul samarTlebriv azrovnebaSi. bona fides (fides) terminis saqmian urTierTobebSi gamoyeneba niSnavda, rom mxareebi TavianT pirobas da micemul sityvas daicavdnen ( bona fides negotia), winaaRmdeg SemTxvevaSi dazaralebul mxares ufleba hqonda, waredgina ex fide bona pretenzia da kontrahentisagan valdebulebis iZulebiT aRsruleba exceptio doli (generalis ) - sarCelis safuZvelze moeTxova. 9 glosatorTa da postglosatorTa epoqaSi (me-11-me-12 saukuneebi) keTilsindisierebis principis mniSvneloba kidev ufro gaizarda da igi mosamarTleebis mier xelSekrulebaTa ganmartebis da kanonTa koreqtirebis mizniTac gamoiyeneboda ( iuris civilis corrigenda causa). 10 Sua saukuneebSi keTilsindisierebis principi erTian evropul samarTalSi ( ius commune) wminda materialur-samarTlebriv normad gardaiqmna da samarTlianobisa da Tanasworobis cnebaSi (aequitas) gaerTianda, riTac ufro farTo mniSvneloba moi pova11 am epoqaSi bona fides / aequitas ZiriTadad savaWro davaTa ganxilvis procesSi realizdeboda da Suasaukunovani lex mercatoria -s fundamentur principad iqca. 12 samarTlianobis Tezisi ( aequitas ) aRiqmeboda rogorc mater iustitiae (graciani) da 8 Tanamedrove evropuli samarTlebrivi sistemebi erTgvarovan normatiul prinipebzea agebuli da saerTo Rirebulebebs icavs, Sesabamisad, Cven vxvdebiT sxvadasxva kodifikaciaSi struqturulad gansxvavebul, magram Sinaarsobrivad msgavs normebs, rac imiT aixsneba, rom evropuli kodeqsebis STagonebis saerTo wyaro evropuli ius commune da kanonikuri samarTali iyo. miuxedavad amisa, sxvadasxva qveynis samarTalwarmoebaSi es normebi sxvadasxvanairad gamoiyeneba, xSirad ganyenebuladac ki xdeba maTi praqtikaSi dakonkreteba, rac gamoxatavs kidec erovnuli samarTlis TviTmyofadobas da ayalibebs erovnul samarTlebriv kulturas ( Domestication of Law ). 9 Zimmermann , The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition, Oxford (Univ. Press), 2005, 667. 10 Staudinger/Looschelders/Olzen-Looschelders, Kommentar zum BGB, Einleitung zum Schuldrecht, Treu und Glauben, Sellier-de Gruyter, Berlin, 2005, §241, Rn.10-11; Zimmermmann/Whittaker (ed) , The Good Faith in European Contract Law, Cambridge (University Press), 2000, 26. 11 Merz , N 10, ZGB 2, Zürich (Juris), 2005. 12 Meyer , Bona fides und lex mercatoria in der europäischen Rechtstradition, Göttingen (Wallstein), 1994, 61, 80-82. qarTuli samarTlis mimoxilva 10/2007-1 18 samarTlebrivi tendenciebi samarTliani marTlmsajulebis miznebidan gamomdinare, xSirad kanonis sityvasit- yviTi gagebis Tavidan acilebis dasasabuTeblad gamoiyeneboda. Tanasworobisa da samarTlianobis principTa erTianoba kanonikuri samarTlebrivi azrovnebis eTikur fundaments qmnida, ris safuZvelzec kanonis imperatiuli nebisagan (ius strictum ) gadaxveva samarTlianobis maRaleTikuri da moraluri interesebis ( ius aequum ) gaTvaliswinebis aucileblobiT sabuTdeboda da xdeboda kidec. 13 kodifikaciebis epoqaSi keTilsindisierebis principma SeinarCuna Tavisi mniSvneloba, rac bunebiTi samarTlis skolis damsaxurebaa. man Tavisi gamoxatuleba frangul code civil - Si , avstriis (AGBGB), holandiis (BW), germaniisa (BGB) da Sveicariis (ZGB) samoqalaqo kodeqsebSi pova. maT Soris yvelaze didi gavlena bona fide -m germaniis samosamarTlo azrovnebis Camoyalibebasa da samarTalganviTarebis procesze moaxdina bone fide - s prototipi germanul samarTalSi aris Treue und Glauben 14 (§242 BGB), romelze dayrdnobiTac germaniis sasamarTloebma precedentTa mTeli tomebi Seqmnes, rac droTa ganmavlobaSi axali samarTlebrivi Rirebulebebisa da normebis Camoyalibebis safuZveli gaxda da didi gavlena moaxdina evropul kodifikaciebSi keTilsindisierebis doqtrinis ganviTarebaze. aqve unda aRiniSnos, rom am process umtkivneulod ar Cauvlia da aTwleulebis manZilze germaniis samoqalaqo kodeqsis 242-e paragrafi pozitivistTa, samarTlis Tavisufali skolis Teoriisa da interesTa iurisprudenciis mimdevarTa mecnieruli disputis ucvleli obieqti iyo. 15 keTilsindisiereba normatiuli kategoriaa, misi koncefcia imiT gamoixateba, rom igi ara ubralod eTikuri da moraluri principia, romelsac yvela met-naklebad ganviTarebuli samarTlebrivi sistema Tavis TavSi aRiarebs, aramed samarTlebrivi doqtrinaa, romlis safuZvelzec mxareebs yovel konkretul SemTxvevaSi SeiZleba, warmoeSvaT uflebebi da valdebulebebi, an uari eTqvaT uflebis dacvaze. keTilsindisierebis principis praqtikaSi gamoyeneba imdenadve sariskoa, ramdenadac efeqturi. 16 efeqturia, radgan igi icavs mxareTa samarTlian molodins da maT Soris urTierTndobaze ( Vertrauensprinzip) damyarebul TanamSromlobas ayalibebs, xels uwyobs adamianuri da socialuri elementebis wina planze wamowevas. es mxareTa urTierTobebs ufro araformalursa da ekonomiurs xdis, radgan isini aRar arian iZulebuli, yoveli detali gaiTvaliswinon TavianT xelSekrulebaSi. meore mxriv, am principis arasworma interpretirebam SeiZleba safrTxe Seuqmnas mxareTa samarTlebriv usafrTxoebas. obieqturi TvalsazrisiT , bona fide samarTliani da mxareTa interesebze orientirebuli moZRvrebaa, magram igi metad zogadi da abstraqtulia, ris gamoc yovel konkretul SemTxvevaSi aucilebeli xdeba mosamarTlis mier misi dakonkreteba. es, Tavis mxriv, did yuradRebas moiTxovs, raTa mosamarTlis mier subieqturad gagebulma samarTlianobam da keTilsindisierebam mxareTa samarTlebrivi interesebi ar xelyos. meore problema, rac keTilsindisierebis institutis praqtikaSi realizebasTan aris dakavSirebuli, mis samarTlebriv bunebas ukavSirdeba. magaliTad, ssk-is me-8 muxlis 13 Staudinger/Looschelders/Olzen-Looschelders, Kommentar zum BGB, Einleitung zum Schuldrecht, Treu und Glauben, Berlin (Sellier-de Gruyter), 2005, §242, Rn.12-13. 14 sityvasityviT, erTguleba da rwmena. 15 Zimmermann/Whittaker , Good Faith in European Contract Law, Cambridge (Univ. Press), 2000, 20. 16 Staudinger/Looschelders/Olzen-Looschelders, Kommentar zum BGB, Einleitung zum Schuldrecht, Treu und Glauben, Berlin (Sellier-de Gruyter), 2005, §242, Rn.1, Rn.104. qarTuli samarTlis mimoxilva 10/2007-1 20 samarTlebrivi tendenciebi mesame nawilSi mocemuli keTilsindisierebis doqtrinisaTvis naklebad aris damaxasiaTebeli normaTa klasikuri konstruqcia. gansxvavebiT samarTlis Cveulebrivi normisagan, romlis deskrifciul (aRwerilobiT) da normatiul nawilebs Soris Sinaarsobrivi kavSiri am normis subsumirebis winapirobasa da Sesabamis samarTlebriv Sedegebs adgens, igi, faqtobrivad, saerTod ar Seicavs iuridiuli Sedegis ganmsazRvrel elementebs ( leges imperfectae). amasTanave, masSi ganmtkicebuli faqtobrivi Semadgen- lobac erTob zogadia da yovel konkretul SemTxvevaSi dakonkretebas moiTxovs ( Konkretisierungsbed ü rftig ). 17 am garemoebaze dayrdnobiT, me-8 muxlis me-3 nawilSi mocemuli debuleba SeiZleba Ria normadac CavTvaloT, 18 magram amis saSualebas samarTalaSi keTilsindisierebis principis mniSvneloba da misi praqtikuli datvirTva ar iZleva. keTilsindisierebis formulam imaze meti roli Seasrula samarTalganvi- Tarebis procesSi, vidre sxva romelime principma da sasamarTloebs araerTxel mouxdeniaT masTan konkretuli urTierTobis Sefardeba. aqedan gamomdinare, mizanSewonili iqneba, gavmijnoT keTilsindisieri qcevis moTxovna, miuxedavad misi Ria normatiuli bunebisa, samarTlis principebisagan, romlebic, rogorc wesi, mxolod modelur rols asruleben samarTalSi. 19 am TvalsazrisiT, saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis me-8 muxlis mesame nawilSi mocemulia zogadi norma da ara zogadi principi. moyvanili sirTuleebis Tavidan asacileblad ramdenime gza arsebobs: pirveli gza sakanonmdeblo teqnikas ukavSirdeba, rac calkeul pozitiur normebSi keTilsindisierebis zepozitiuri idealis gaarsebiTebas isaxavs miznad. am procesSi mTavar rols pozitiuri normebi asrulebs. es imiT gamoixateba, rom samoqalaqo brunvis interesebis gaTvaliswinebiT, kanonmdebeli upiratesobas mxareTa nebas ( Privatautonomie) aniWebs da dispoziciuri normebis arsebobis pirobebSi maT saSualebas aZlevs, TavianTi Sexedulebisamebr gansazRvron sakuTari ufleba- movaleobani, kanoni mxolod gamonaklis SemTxvevebSi awesebs SezRudvebs imperatiuli normebis saxiT, rac sajaro interesebidan ( ordre public) gamomdinareobs. bunebaSi ar arsebobs srulyofili xelSekruleba, romelic mxareTa urTierTobis yvela detals moawesrigebda, es Tavad mxareebmac ician da moelian, rom xarvezis SemTxvevaSi maTi xelSekruleba dispoziciuri normebiT Seivseba. amasTanave, mxareebi moelian, rom es normebi maTi problemis samarTlian da gonivrul gadawyvetilebas Seicavs da Tavs mSvidad andoben kanons. Sesabamisad, dispoziciuri normebi mxolod aucileblobis SemTxvevaSi subsidiurad aregulirebs mxareTa urTierTobebs da maT mier gauTvalis- winebeli garemoebebis dasakonkreteblad gamoiyeneba. miuxedavad imisa, rom dispoziciuri normebi dakonkretebis mizans emsaxureba, zogadi xasiaTidan gamomdinare, xSirad isini Tavad saWiroeben dazustebas. meore gza swored dazustebis problemasa da mosamarTlis saqmianobas ukavSirdeba. samarTalSemfardebeli valdebulia, kanoni ise ganmartos da gamoiyenos, rogorc amas keTilsindisiereba moiTxovs da rogorc amas kanonmdebeli gaakeTebda, aRniSnuli SemTxveva rom gaeTvaliswinebina, an norma rom daezustebina. swored amitom, arcTu iSviaTad, keTilsindisierebis doqtrina 17 Sveicariis samoqalaqo kodeqsSi keTilsindisierebis principTan mimarTebiT ix.: Zeller, Treu und Glauben und Rechtsmissbrauchsverbot, Zürich (Schulthess) 1981, 24; kritikulad am mosazrebis mimarT: BaslerKomm zum ZGB, 3. Auflage, Helbing & Lichtenhahn, 2006, Art.2, Rn.3. 18 Zeller, Treu und Glauben und Rechtsmissbrauchsverbot, Zûrich (Schulthess), 1981, 176 ; kritikulad am mosazrebis mimarT: BaslerKomm zum ZGB, 3. Auflage, Helbing & Lichtenhahn, 2006, Art.2, Rn.3. 19 Sesabamisad, mocemul naSromSi principis cnebas keTilsindisierebis institutisadmi mxolod pirobiTad viyenebT, mis zogad mniSvnelobaze misaTiTeblad. qarTuli samarTlis mimoxilva 10/2007-1 22 samarTlebrivi tendenciebi nebis avtonomiis principsa da kanonis sityvasityviT nebas upirispirdeba 20 da zRudavs mas. es SeiZleba maSin moxdes, roca ar arsebobs konkretuli urTierTobis maregulirebeli norma da aucilebelia mouwesrigebeli samarTlebrivi urTierTobis daregulireba, saxelSekrulebo xarvezebis Sevseba, masSi mocemuli araerTgvarovani da urTierTgamom- ricxveli gamonaTqvamebis ganmarteba da yvela im SemTxvevaSi, roca dasadgenia mxareTa neba da igi keTilsindisierebisa da Tanasworobis principze dayrdnobiT unda dadgindes. am dros mosamarTle mxedvelobaSi iRebs ara imdenad xelSekrulebis TiToeuli gamonaTqvamis sityvasityviT mniSvnelobas, aramed, upirveles yovlisa, iTvaliswinebs meore mxaris SesaZleblobas, Tu rogor SeeZlo mas am gamonaTqvamis aRqma ( Empf ä ngerhorizont) 21 mosamarTlis mier warmoebuli Sefasebis es procesi sakmaod kompleqsuria da did dakvirvebas moiTxovs, radgan keTilsindisierebis moTxovnas ar gaaCnia absoluturi upiratesoba saxelSekrulebo Tavisuflebis mimarT da dauSvebelia yoveli gadawyve- tilebis dasabuTeba abstraqtuli principebis safuZvelze. 22 aucilebelia, yoveli konkretuli SemTxvevis specifikurobis gaTvaliswineba. keTilsindisierebis principi, arc meti arc naklebi, saSualebaa mouwesrigebeli cxovrebiseuli sferoebis axali eTikuri da socialuri standartebis Sesabamisad mowesrigebisaTvis da misi funqcia samarTlebrivi urTierTobebis moralizebiT gamoixateba. es aris keTilsindisierebis principis moqmedebis pozitiuri aspeqti, winaaRmdeg SemTxvevaSi gardauvali iqneba konfliqti samarTlianobasa ( Gerechtigkeit, justice) da samarTlebriv usafrTxoebas ( Rechtssicherheit, certainty of law) Soris. mosamarTlem Tavs ar unda moaxvios mxareebs Tavisi warmodgenebi moralis Sesaxeb da ar unda aqcios keTilsindisiereba politikur gadawyvetilebaTa argumentad. 23 keTilsindisierebis principis adgili da mniSvneloba evropul kodifikaciebSi ( civil law) da saerTo samarTlis sistemaSi ( common law) keTilsindisierebis princips icnobs rogorc germanuli, aseve romanuli da saerTo samarTlis ojaxebi, Tumca maTi damokidebuleba am principisadmi araerTgvarovania civil law - is qveynebSi bona fides - s xangrZlivi tradiacia aqvs, gansxvavebiT saerTo samarTlisagan, sadac istoriulad kanonikuri samarTlis gavlena iuridiul 20 Wanturia, saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis komentari, Tbilisi (samarTali), 2001, mux. 317, 51; mecnierTa garkveuli nawilis azriT ( kereseliZe, samoqalaqo kodeqsis zogadi debulebani, qarTuli samarTlis mimoxilva, 7/2004, 1, 32) keTilsindisierebis principis sruli realizeba SeuZlebelia ssk-is me-4 muxlis pirobebSi. vfiqrob, rom samoqalaqo kodeqsis me-4 muxli am meTodis gamoyenebaSi arc qarTvel mosamarTleebs ar aferxebs, radgan kanonis gamoyeneba ar niSnavs, rom mosamarTle SezRudulia mis progresul ganmartebaSi (eqstenzia/reduqcia), anda analogiis gamoyenebaSi (ganvrcoba per analogiam ) Tavadve kanonis farglebSi da misi miznidan ( telos) gamomdinare. ar SeiZleba, mosamarTles mieces kanonis ignorirebis ufleba da arc keTilsindisierebis princips ara aqvs absoluturi upiratesobis pretenzia kanonis calsaxa nebis winaSe, radgan keTilsindisiereba obieqturi kriteriumia, romelsac brunvis CveulebebTan erTad kanonic akonkretebs, da ara marto piriqiT. iseT SemTxvevaSi ki, Tu kanoni aSkarad usamarTlo da arakonstituciuria, SeiZleba, am safuZvliT saqmis ganmxilvelma sasamarTlom sakonstitucio sasamarTlos mimarTos wardginebiT da kanonis konstituciurobis gadamowmeba moiTxovos, magram Tavad mosamarTle, Tundac `samarTlianobis droSiT~ xelSi, ver dadgeba kanonze maRla. es ukve misi mxridan TviTneboba iqneba. 21 Simm , Good Faith in CISG, Pace Law School Data Base to CISG, 2005. 22 Schlechtriem , Good Faith in English Law and Int. uniform Laws, SAGGI, Conferenze Seminari, Centro di studi e ricerchedi diritto comparato e straniero. 23 Powell , Good Faith in Contracts, London (Stevens), 1956, 22; Hedemann , die Flucht in die Generalklauseln, Tübingen (Mohr), 1933, 20-150. qarTuli samarTlis mimoxilva 10/2007-1 24 samarTlebrivi tendenciebi azrovnebaze naklebad aisaxa. 24 common law yovelTvis ufro pragmatul gzas irCevda im TvalsazrisiT, rom gadawyvetilebebs ara imdenad moralur, ramdenadac merkantilur Rirebulebebze afuZnebda. 25 swored amitom, roca saerTo samarTlis mosamarTlis winaSe idga dilema – samarTlianoba ( justice) Tu kanonis sityvasityviTi neba da sizuste ( certainty of law), igi uyoymanod am ukanasknels aniWebda upiratesobas. 26 misgan gansxvavebiT, kontinentur samarTalSi istoriulad gadamwyveti iyo ara mxareTa ekonomikuri interesebi da maTi nebis garegnuli gamoxatvis forma, aramed urTierTobis arsi, ara gamoxatuli, aramed aRqmadi, ara formaluri, aramed samarTliani neba. amiT kontinenturi samarTali cdilobda, moexdina urTierTndobisa da keTilsindisierebis dogmatikis evolucia samarTlebriv urTierTobebSi. 27 germanuli samarTlis sistemaSi bona fide formalizmis antiTezisad Camoyalibda da sagrZnobi gavlena iqonia ara marto valdebulebiT samarTalze, aramed mTel samarTlebriv sistemaze. 28 germaniis samoqalaqo kodeqsis (SemdgomSi – gsk) 242-e paragrafis mixedviT, `mxareebma saxelSekrulebo valdebuleba unda Sesrulon samoqalaqo brunvis interesebis ( Verkehrssitte) gaTvaliswinebiT ise, rogorc amas keTilsindisiereba ( Treu und Glauben) moiTxovs~. miuxedavad imisa, rom am muxlis formaluri Semadgenloba mxolod saxelSekrulebo valdebulebas moicavs, igi valdebulebiTi samarTlis reformamde 29 sasamarTlo praqtikaSi teleologiuri eqstenziiT (anu ganvrcobiTi ganmartebiT) arasaxelSekrulebo valdebulebaTa mimarTac gamoiyeneboda (es aucilebloba, faqtobrivad, dResac saxezea). 30 amasTanave, keTilsindisieri damokidebuleba moeTxoveba ara marto movales, aramed kreditorsac, romelic SeiZleba Tavis uflebebSi SeizRudos da uari eTqvas maT dacvaze, Tu igi am uflebebis borotad gamoyenebas Seecdeba. 31 am normas germanul doqtrinaSi `mefur muxls~ uwodeben. 32 Treu und Glauben saukunovani samarTalganviTarebis Sedegad axali valdebule- biTsamarTlebrivi institutebis Camoyalibebis safuZveli gaxda, maT Soris aRsaniSnavia: mxareTa urTierTdaxmarebis valdebuleba ( Mitwirkungspflicht) , mesame 24 Simm , Good Faith in CISG, Pace Law School Data Base to CISG, Good, The Concept of “Good Faith” in English Law, Rome: Centro di Studi e Richerche di Diritto Comparato e Straniero, 1993, http://www.cnr.it/ CRDCS/nicholas.htm. 25 Good , The Concept of “Good Faith” in English Law, Rome: Centro di Studi e Richerche di Diritto Comparato e Straniero, 1992, 2; Nicholas , Pre-contractual Obligation to Disclose Information, in: Harris/Talon (eds.), A Contract Law Today: Anglo-French Comparisons, Oxford, 1991, 187; Bridge , Does Anglo-Canadian Contract Law Need a Doctrine of Good Faith? Canadian Business Law J., 1984, 426. 26 Nicholas , The United Kingdom and the Vienna Sales Convention: Another Case of Splendid Isolation?, Rome: Centro di Studi e Richerche di Diritto Comparato e Straniero, 1993, http://www.cnr.it/CRDCS/nicholas.htm. Interfoto Picture Library Ltd v. Stiletto Visual Programmes Ltd., 1989, QB 433, 439 (per Bingham LJ). aRniSnuli gadawyvetileba moyvanilia: Cartwright , Unequal Bargaining, 1993 Oxford; Carter/Furmston , Good Faith and Fairness in the Negotiation of Contracts, 1994-95, Journal of Contract Law, 93 (2 parts). 27 Simm , Good Faith in CISG, Pace Law School Data Base to CISG, 2005. 28 BaslerKomm zum ZGB, 3. Auflage, Helbing & Lichtenhahn, 2006, Art. 2, Rn. 3. 29 Schhuldrechtsmodernisierungsgesetz v. 26.11.2001. 30 Staudinger/Looschelders/Olzen-Looschelders , Kommentar zum BGB, Einleitung zum Schuldrecht, Treu und Glauben, Berlin (Sellier-de Gruyter), 2005, 242, Rn. 102, 103. 31 242-e paragrafis ganvrcoba uflebis borotad gamoyenebis SemTxvevebze imiT aris nakarnaxevi, rom gsk ar Seicavs calke muxls, romelic SezRudavda arakeTilsindiser mxares uflebiT borotad sargeblobaSi. 32 Fuchs , Verhältnis der Freiheitslehre zum deutschen und auslaendischen Rechtsgedanken, die Justiz 1 (1925/260), 349; von Bar/Zimmerman , Grundregeln des Europäischen Vertragsrechts, Teil I, Kom. zum Art. 201.1, European Law Publishers, 2002. qarTuli samarTlis mimoxilva 10/2007-1 26 samarTlebrivi tendenciebi pirebTan urTierTobaSi kontrahentis interesTa dacvis ( Schutzpflicht) da informaciis miwodebis ( Auskunftspflicht) valdebulebebi. CamoTvlili institutebi nagulisxmev ( Implied Terms, Nebenpflichten) valdebulebaTa kategorias miekuTvnebian, anu, keTilsindisierebis principidan da garigebis xasiaTidan gamomdinare, mxareebi am valdebulebas mainc atareben, imisda miuxedavad, pirdapir gaiTvaliswineben Tu ara maT xelSekrulebaSi. Sesabamisad, maTi darRveva (pozitiuri valdebulebis darRveva) iwvevs imave samarTlebriv Sedegebs, rac ZiriTad valdebulebaTa darRvevisaTvis aris gaTvaliswinebuli. keTilsindisierebis principis ganvrcobis Sedegad dainerga aseve valdebulebiTi samarTlis sxva institutebi. maT Soris gansakuTrebiT mniSvnelovania: – xelSekrulebis misadageba Secvlili garemoebebisadmi ( Vertragsanpassung), qarTuli analogi – ssk-is 398-e muxli; grZelvadiani valdebulebiTi urTierTo- bis Sewyveta axalgamovlenili garemoebebis Sedegad misi Sesrulebis SeuZleb- lobis gamo ( Wegfall der Gesch ä ftsgrundlage) 33 – qarTuli analogi – ssk-is 399-e muxli. – uflebis ganxorcielebis SezRudva an sasamarTlos mier mis dacvaze uaris Tqma, am uflebis borotad gamoyenebis gamo (ssk-is 155-e muxli); es instituti SeiZleba Semdeg SemTxvevebSi amoqmeddes: kreditors ar SeuZlia moiTxovos im valdebulebis Sesruleba, romelic man SesrulebisTanave Tavad unda Seasrulos (analogi – ssk-is 405-e, me-2, d muxli); pirs ar SeuZlia ganaxorcielos ufleba, romlis ganxor- cielebaSic mas aranairi sxva sapatio interesi ara aqvs, garda imisa, rom ziani miayenos sxvas 34 (ssk-is 155-e muxli); mxarem ar unda gamoiyenos Tavisi ufleba, Tu misi moqmedebebidan aSkara iyo, rom igi am uflebas ar gamoiyenebda da, Sesabamisad, movale Tavis qcevaSi am garemoebas keTilsindisierad da ndobiT eyrdnoboda 35 ( venire contra factum proprium) da uflebis faqtobrivi xandazmuloba misi xangrZlivi droiT gamouyeneblobis gamo ( Verwirkung) , 36 romelTa analogic Cvens samoqalaqo kodeqsSi, samwuxarod, ar moiZebneba. – mniSvnelovani mizezis arsebobis SemTxvevaSi dasaSvebia grZelvadian valdebu- lebiT urTierTobaTa vadamde Sewyveta (ssk-is 399-e 1-li muxli), im SemTxvevaSic ki, Tu amas kanoni an xelSekruleba pirdapir ar iTvaliswinebs. es ufleba SeiZleba xelSekrulebiT SeizRudos, magram dauSvebelia misi gamoricxva. 37 rogorc vxedavT, keTilsindisierebis institutma udidesi roli Seasrula germanuli valdebulebiTi samarTlis modernizaciis procesSi da igi liberaluri da samarTliani elementebiT Seavso. miuxedavad amisa, Treu und Glauben ar aZlevs mosamarTles TviTnebobis uflebas da mis SesaZleblobebs kanonisa da mxareTa saxelSekrulebo Tavisuflebis farglebSi aqcevs. mosamarTle ganmartavs kanons iq, 33 valdebulebiTi samarTlis reformis Semdeg es norma gsk-is 313 - e paragrafSi daregulirda. 34 Staudinger/Looschelders/Olzen-Looschelders, Kommentar zum BGB, Einleitung zum Schuldrecht, Treu und Glauben, Berlin (Sellier-de Gruyter) 2005, §242, Rn. 260; Palandt/Heinrichs , 65. Auflage , München (Beck), 2006, §242, Rn.50; MünchKomm /Roth , Band 2a, 4. Auflage, München (Beck), 2003, §242, Rn. 385. 35 MünchKomm /Roth , Band 2a, 4. Auflage, München (Beck), 2003, §242, Rn.329; Palandt/Heinrichs , Auflage , München (Beck), 2006, §242, Rn. 87. 36 MünchKomm /Roth , Band 2a, 4. Auflage, München (Beck), 2003, §242, Rn. 296. 37 Von Bar/Zimmerman, Grundregeln des Europäischen Vertragsrechts, Teil I, III, European Law Publishers, Sellier, 2002, Kom. zum Art. 201.1; BGH 1973, BB 1973, 819. qarTuli samarTlis mimoxilva 10/2007-1 28 samarTlebrivi tendenciebi sadac es saWiroa, xolo kanonmdeblis nebas, romelic pirdapir da imperatiulad aris formulirebuli samarTliani marTlmsajulebis ganxorcielebis motiviT, igi gverds ver auvlis. Tavisi gadawyvetilebiT mosamarTle verc im Sedegebs Secvlis, romliskenac mxareTa garigebaa mimarTuli, Tu isini aSkarad usamarTlo da kanonsawinaaRmdego debulebebs ar Seicaven. 38 yvelaferTan erTad, mosamarTlis subieqturi Sefasebis areals Tavad kanonis miTiTeba zRudavs, roca keTilsindisieri qcevis Sefasebis masStabis gansazRvrisaTvis brunvis wes-Cveulebebis gaTvaliswinebis aucileblobaze miuTiTebs ( R ü cksicht auf Verkehrssitte ). keTilsindisierebis principi gansxvavebuli verbaluri da Sinaarsobrivi koniunqturiT Cadebulia aseve evrokavSiris yvela wevri saxelmwifos samoqalaqo Tu savaWro kodeqsebSi, maT Soris, holandiis samoqalaqo kodeqsis ( BW) 6: me-2 da 6: 248-e, italiis samoqalaqo kodeqsis ( codice civile) 1375-e, 1175-e, saberZneTis samoqalaqo kodeqsis 288-e, safrangeTis, belgiisa da luqsemburgis samoqalaqo kodeqsebis ( code civil) 1134-e, espaneTis samoqalaqo kodeqsis ( codigo civil) me-7 da savaWro kodeqsis 57-e muxlebSi. avstriuli doqtrinisa da sasamarTlo praqtikis mixedviT, Treu und Glauben , iseve rogorc germaniaSi, valdebulebiT urTierTobaSi monawile mxareTa qcevis ganmsazRvreli zogadi masStabia (OGH vom 29 April, 1965, SZ38 / 72 ). samarTlianobis zogadi principebi ( die allgemeinen Grunds ä tze der Gerechtigkeit) avstriis zogadi samoqalaqo kodeqsis safuZvlad jer kidev 1811 wels misi SemuSavebisa da miRebis dros iqna aRiarebuli. 39 cneba Treu und Glauben -Tan avstriuli kodeqsi 863-e (garigebaTa ganmarteba) da 914-e (xelSekrulebaTa ganmarteba) muxlebSi aseve wesierebis ( Redligkeit ) cnebas iyenebs da mis dasakonkreteblad, iseve rogorc gsk, samoqalaqo brunvis Cveulebebis ( die im redlichen Verkehr geltenednen Gewohnheiten) gaTvaliswinebis aucileblobazec miuTiTebs. 40 holandiis samoqalaqo kodeqsis 6:2:1-e muxli mxareebs sTxovs ara marto erTmaneTis mimarT keTilsindisier damokidebulebas ( redelijkheid en billijkheid ), aramed mesame pirTa mimarTac. amave muxlis meore punqtis mixedviT, `ar gamoiyeneba is wesi, romelic kanoniT, savaWro Cveulebebisa da mxareTa garigebis Tanaxmad, unda gamoyenebuliyo, Tu misi gamoyeneba mocemul SemTxvevaSi keTilsindisierebis moTxovnebs ewinaaRmdegeba~. msgavsi antipozitivisturi muxlis arseboba holandiis samoqalaqo kodeqsSi mosamarTlis institutisadmi gansakuTrebul ndobaze miuTiTebs. mniSvnelovani adgili ukavia keTilsindisierebis princips ( buono fede) italiis samoqalaqo kodeqsSic. sadac igi ramdenime muxlSi aris warmodgenili da mxareTa winasaxelSekrulebo valdebulebaTa gansazRvris (mux. 1337-e Cc), xelSekrulebis debulebaTa ganmartebis (mux. 1366 Cc) da valdebulebaTa Sesrulebis (mux. 1375 Cc) eTikur masStabebs gansazRvravs. kodeqsis 1175-e muxli ki adgens mTeli valdebu- lebiTi samarTlisaTvis zogad princips, romlis mixedviTac mxareebi valdebulni arian, erTmaneTTan urTierTobaSi daicvan wesierebis ( correttezza) moTxovnebi. doqtrinis mixedviT, aRniSnuli miTiTebebi wesierebasa da keTilsindisierebaze 38 MünchKomm/ Roth , Band 2a, 4. Auflage, München (Beck), 2003, §242, Rn. 130. 39 Kundgebungspatent für AGBGB, 1812. 40 Schwimann , AGBGB Praxiskommentar, 3. Auflage, Art.863, Rn.1-3; Dittrich/Tades , AGBGB Komm, 12. Auflage, Art. 863, Art. 914, Wien (Manz), 2005. qarTuli samarTlis mimoxilva 10/2007-1 30 samarTlebrivi tendenciebi obieqturi da gonivruli standartebis gaTvaliswinebiT unda dakonkretdes. aqedan gamomdinare, `wesierad~(keTilsindisierad) moqmedebs is, vinc saqmiani urTierTo- bebis wesebs icavs. 41 safrangeTis, belgiisa da luqsemburgiis samoqalaqo kodeqsebis ( code civil) 1134-e muxlebis mixedviT, mxareebi valdebulni arian, TavianTi saxelSekrulebo valdebulebani keTilsindisierad ( bonne foi ) Seasrulon. Tumca unda aRiniSnos, rom istoriulad frangi mosamarTleebi naklebad eyrdnobodnen am princips gadwyvetilebaTa miRebisas, rac code civil - is bunebiTi samarTlis tradiciebidan gamomdinareobs. xelisuflebis danawilebis principis mxardamWeri franguli bunebiTi samarTlis skolis mimdevrebi Tvlidnen, rom mosamarTles ar hqonda ufleba, kanonmdeblis uflebamosilebani mieTvisebina da mxareTaTvis Tavisi warmodgenebi samarTlianobaze keTilsindisierebis zogadi klauzulis meSveobiT Tavs moexvia. 42 amasTanve, franguli kodeqsi imTaviTve Seicavda ramdenime specialur instituts, romelTa gamoyenebis SemTxvevaSi keTilsindisierebis zogadi normis CarTva aucilebeli aRar iyo. franguli code civil - i s calke muxliT aregulirebs uflebis borotad gamoyenebis SemTxvevebs ( abus de droit ) , maSin, roca germanuli sasamarTlo doqtrina msgavs SemTxvevebSi keTilsindisierebis principis ganvrcobiT icavda mxares. miuxedavad amisa, bolo periodSi bonne foi - s roli SedarebiT gaizarda frangul samarTalSi. 43 sainteresoa code civil- i s kidev erTi muxli, romelic espaneTis samoqalaqo kodeqsSic ( art. 1258 Codigo civil) gvxvdeba: `garda xelSekrulebidan pirdapir gamomdinare valdebulebebisa, xelSemkvrel mxareebs ekisrebaT sxva valdebulebebic, romlebic, sagnis bunebidan, keTilsindisierebis principidan, wes- Cveulebebidan da kanonidan gamomdinare, xelSekrulebasTan mWidro kavSirSi arian~. Sveicariis samoqalaqo kodeqsi gamonaklisia evropul kodifikaciebSi, radgan keTilsindisierebis principi ( Treu und Glauben – Art. 2:I ) mis zogad nawilSi zogadi normis 44 saxiTaa daculi, riTac xazgasmulia misi zogadi mniSvneloba yvela kerZosamarTlebrivi urTierTobisaTvis, upirveles yovlisa ki, garigebebSi calkeuli nebis gamovlenis, moqmedebis ganmartebisa da SevsebisaTvis. 45 am kodeqsis umniSvnelovanesi Tavisebureba isicaa, rom, franguli doqtrinisagan gansxvavebiT, pirveli muxlis meore nawili mosamarTles pirdapir aZlevs uflebas, kanonis xarvezis SemTxvevaSi gadawyvetileba miiRos CveulebiTi samarTlis safuZvelze, xolo misi ararsebobis SemTxvevaSi, dava gadawyvitos im wesis safuZvelze, romelsac igi daadgenda, kanonmdebeli rom yofiliyo~. keTilsindisierebis princips, rogorc zogad klauzulas, ar icnobs dsT-is arcerTi samoqalaqo kodeqsi. 46 es imiTac aixsneba, rom dsT-is modeluri samoqalaqo kodeqsi am princips Tavis zogad nawilSi saerTod ar iTvaliswinebda. ruseTis federaciis samoqalaqo kodeqsSi (rfsk) keTilsindisierebis principi ara marto zogad nawilSia uyuradRebod datovebuli, aramed specialur muxlebSic naklebad SeimCneva misi realizebis survili, mag., rfsk-is 408-e muxlis pirveli nawilis Tanaxmad, 41 Von Bar/Zimmerman, Die Grundregeln des europäischen Vertragsrechts, Teil I, III, European Law Publish- ers, Sellier, 2002, Kom. zum Art. 201.1. 42 rogorc monteskie ambobda: mosamarTle aris kanonis piri ( la busch de la loi ) , misi funqcia aris kanonis gamoyeneba da ara misi ganmarteba; ix. aseve Zweigert/Kötz , Einführung in die Rechtsvergleichung, 3. Aufl., Tübingen (Mohr), 1996, 98. 43 Ranieri, Europäisches Obligationsrecht, Wien (Springer), 1999, 248, 249. 44 BaslerKomm zum ZGB, 3. Auflage, Helbing & Lichtenhahn, 2006, Art. 2, Rn.3. 45 BaslerKomm zum ZGB, 3. Auflage, Helbing & Lichtenhahn, 2006, Art. 2, Rn. 11. 46 garda saqarTvelos, azerbaijanisa (ask, mux. 5:3) da TurqmeneTis samoqalaqo kodeqsebisa. qarTuli samarTlis mimoxilva 10/2007-1 32 samarTlebrivi tendenciebi `valdebuleba wydeba jerovani SesrulebiT~. jerovneba literaturaSi ganmartebulia rogorc valdebulebis Sesruleba SeTanxmebul drosa da adgilas, ise rogorc es kanoniTa da xelSekrulebiTaa gansazRvruli. 47 Tumca rusi mecnierebi jerovnebasTan erTad valdebulebis Sesrulebis aucilebel winapirobad mxareTa loialurobasa da keTilsindisierebas miiCneven, magram kanoni amas pirdapir ar ganamtkicebs. 48 am naklis gamosworebas igive rusi mecnierebi rfsk-is me-10 muxlze miTiTebiT cdiloben. 49 es muxli krZalavs uflebis borotad gamoyenebasa da arakeTilsindisier konkurencias, xolo misi mesame nawilis mixedviT, `samoqalaqo urTierTobis monawileTa keTilsindisiereba igulisxmeba im SemTxvevebSi, roca kanoniT samoqalaqo uflebaTa dacva imazea damokidebuli ramdenad gonivrulad da keTilsindisierad xorcielde- boda es ufleba~ (keTilsindiserebis prezumfcia). marTalia, es muxli krZalavs uflebis borotad gamoyenebasa da arakeTilsindisier konkurencias, magram namdvilad ver ganamtkicebs ufleba-movaleobaTa keTilsindisierad Sesrulebis sayovelTao princips (maT Soris valdebulebiT samarTalSi) da mxolod ori elementis dasaxelebiT Semoifargleba. amasTanave, rfsk-is me-10 muxlis arsidan gamomdinare, keTilsindisierebis prezumfcia moqmedebs mxolod im SemTxvevebSi, roca kanoni garkveuli faqtis arsebobas an uflebis ganxorcielebis dasaSvebobas mxareTa keTilsindisierebas ukavSirebs. es imas niSnavs, rom mxareebs keTilsindisierad qceva ekisrebaT mxolod maSin, roca kanoni amas im casu pirdapir iTxovs, sxva SemTxvevaSi keTilsindiserebis varaudi, da Sesabamisad, keTilsindisieri qcevac saxeze ar aris. rac Seexeba saerTo samarTlis sistemas, aq poziciebi gayofilia, magaliTad inglisisa da irlandiis sakanonmdeblo da sasamarTlo praqtika saerTod ar cnobs keTilsindisierebis princips, rogorc aseTs ( good faith ) da arc Sesabamisi doqtrina gaaCnia, 50 radgan misTvis mTavaria, samarTali darCes bolomde ganWvretadi ( predictable) da Tavisufali iyos moulodnelobebisagan, rac gansakuTrebiT komersantTa interesebs daayenebda riskis qveS ( Businessmen should know where they stand). 51 formalizmis moyvaruli pragmatuli inglisuri samarTlis sistema Tvlis, rom xelSekruleba iTvleba Sesrulebulad, Tu mxareebi asruleben masSi gaTvaliswinebul pirobebs ( terms of contract). 52 amasTanave, xelSekrulebis mxare ar izRudeba Tavisi uflebis gamoyenebaSi, romelic mas aqvs xelSekrulebidan Tu sxva garemoebebidan gamomdinare, miuxedavad imisa, iyenebs Tu ara igi am uflebas boroti an keTili ganzraxviT, an saerTod yovelgvari ganzraxvis gareSe. 53 rogorc vxedavT, inglisuri samarTlis sistema erideba gadawyvetilebaTa abstraqtul kategoriebze dafuZnebas da misTvis mTavaria namdvili uflebis arseboba (uflebaTa liberaluri koncefcia) 54 da ara 47 Sukhanov (ed.), Civil Law, Moscow, 2005, v.II, section VII, 42 (in Russian). 48 rogorc qvemoT davinaxavT, valdebulebis keTilsindiserad da jerovnad Sesrulebas Soris mcire, magram Teoriuli sxvaoba mainc arsebobs 49 Sukhanov (ed.), Civil Law, Moscow, 2005, v.I, section III, 386 (in Russian). 50 O’Connor , Good Faith in English Law, Dartmouth, Aldershot, 1990; Good, The Concept of Good Faith in English Law, Centro di Studi e Ricerche di Diritto Comparato e Straniero , Roma, 1992, 7; Zimmermann/ Whittaker , Good Faith in European Contract Law, Cambridge (Univ. Press), 2000, 40, 41. 51 Lando , Salient Features of European Contract Law, JURI 103 EN (June 1999), Chapter I, 12, Pace Law Database. 52 James Spenser and Co. Ltd v. Tamey Valley Pedding Co. Ltd (Court of Appeal, 8 April 1998). 53 Chapman v. Honig (1963 ) in: Lando , Salient Features of European Contract Law, JURI 103 EN (June 1999), Chapter I, 12, Pace Law Database. 54 Zimmermann/Whittaker , Good Faith in European contract Law, Cambridge (Univ. Press), 2000, 41. qarTuli samarTlis mimoxilva 10/2007-1 34 samarTlebrivi tendenciebi misi eTikuri mxare. am postulatebs safuZvlad sabazro individualizmis ( market-individual- ism) Teoria udevs, romlis Tanaxmad, kanonis funqcia mxolod konkurentunariani gacvliTi urTierTobebis ( competitive exchange) samarTlebrivi CarCoebis Seqmnaa. am Teorias upirispirdeboda momxmarebelTa keTildReobis Teoria ( consumer-welfarism) , romelic saxelSekrulebo samarTlis rols, upirveles yovlisa, saxelSekrulebo samarTlianobis uzrunvelyofaSi xedavs. am TeoriaTa konfliqts istoriul WrilSi Tu davakvirdebiT, davinaxavT, rom ingliseli mosamarTleebi zogadad ufro pirvel Teorias aniWebdnen upiratesobas, 55 radgan keTildReobis Teoria ingliseli mosamarTleebisaTvis naklebad argumentirebulad gamoiyureba da ver uZlebs individualizmis doqtrinul wnexs. zogadi doqtrinis ararseboba imas ar niSnavs, rom sasamarTlo saerTod ugulebelyofs keTilsindisierebis rols samarTlebriv urTierTobebSi. Tanamedrove britanuli samarTali aviTarebs specialur principebs e.w. nagulisxmev pirobaTa saxiT ( implied terms ), romelTa gamoyenebiTac xSirad igive Sedegi miiRweva, rac keTilsindisierebaze aqcentirebis SemTxvevaSi iqneboda saxeze 56 . magaliTisaTvis: 1. mosamarTle valdebulia, xelSekrulebis debulebani ise ganmartos, rogorc gonieri adamiani SeZlebda maT aRqmas ( interpretation of express contractual Terms as reasonable people would understand them) ; 57 mxareebi valdebulni arian, erTmaneTs miawodon xelSekrulebisaTvis mniSvnelobis mqone informacia ( Disclousure) , gansakuTrebiT iseT SemTxvevebSi, roca msgavs informaciaze mxolod erT-erT mxares miuwvdeba xeli ( contracts- uberrimae fide ) ; valdebulebis xasiaTidan gamomdinare (ZiriTadad satrasto xelSekrulebebSi), pirovnebas SeiZleba ekisrebodes meore mxaris interesebisadmi gansakuTrebuli gulisxmiereba da maTi dacva, Tundac sakuTari interesebis xarjze ( Fiduciarie) ; bazarze gabatonebul mxares ufleba ar aqvs (miT umetes, Tu igi gansazRvravs saxelSekrulebo pirobebs), SesTavazos meore mxares xelSek- rulebis aSkarad araTanabari da usamarTlo pirobebi ( Doctrine of Economic Duress). 58 inglisTan SedarebiT keTilsindisierebis princips meti yuradReba eqceva aSS-is samarTalSi. erTgvarovani savaWro kodeqsi ( uniform commercial code, UCC ), romelic amerikis ormocdaaT StatSi moqmedebs, adgens, rom `yoveli xelSekruleba Tu valdebuleba, romelic am kodeqsis mixedviT warmoiSoba, unda ganxorcieldes keTilsindisierad~ ( obligation of good faith, section I-203) kanonmdebeli erTmaneTisagan mijnavs komersantisa da arakomersantis keTilsindisierebis masStabs, rac gansakuTrebul originalurobas 59 sZens keTilsindisierebis `amerikul~ gagebas. arakomersanti unda moqmedebdes imgvarad patiosnad , rogorc es uSualod urTierTobis xasiaTidan gamomdinareobs (Section-2-201, 19). rac Seexeba komersants, mis mimarT kanonis moTxovna ufro mkacria: garda imisa, rom is unda moiqces patiosnad, man unda gaiTvaliswinos is gonivruli savaWro wes-Cveulebani, romlebic mxareTa Soris keTilsindisieri TanamSromlobis ( fair dealing) wesebs gansazRvraven (Section-2-107). rogorc vxedavT, UCC mijnavs erTmaneTisagan arakomersantis (momxmareblis) da komersantis valdebulebebs: 60 55 Zimmermann/Whittaker , Good Faith in European contract Law, Cambridge (Univ. Press), 2000, 698. 56 Von Bar/Zimmerman, Grundregeln des europäischen Vertragsrechts, Teil I, III, kom. zum Art. 201.1; Nicholas , Rules and Terms, Civil Law and Common Law, Tulane Law Rev., 1974, 946, 950; Lando , Salient Features of European Contract Law, JURI 103 EN (June 1999), Chapter I, 12, Pace Law Database. 57 Pren v. Simmonds (1971) in: Lando , Salient Features of European Contract Law, JURI 103 EN (June 1999), Chapter I, 12, Pace Law Database. 58 Zimmermann/Whittaker , Good Faith in