فرایض (معاصر) 1 کت اب فرایض (معاصر) مؤلف: مولوی محمد گل حقدوست د ه شکری (حفظه الله ) استاد دارالعلوم عالی جامع شریف هرات، افغانستان. تماس با مؤلف : ۹۷۸۸۷۸۸۹۷ - ۰۰۷۹ فرایض (معاصر) 2 فهرست مطالب عنوان صفحه 1 - تقاریظ علما ء ............ ....... ........... ....................... ................. 1۰ 2 - مقدمه .......... .... ...................................... .. .. ..................... 1۹ ۹ - فصل اول ............................................ .............................. 1۹ ۴ - رد شب ه ۀ ظلم ب ر زن در میراث....... ... ...... ......... ......................... 1۹ ۹ - تعریف فرای ض ............................ ..... ....... ........... ... .............. 2۰ ۸ - مبادی این علم ............. ........................... .................... .. ..... .. 2۰ ۹ - مهمترین اصطلاحات فرای ض... ...................... .. ...... ...... ..... .... ... 21 ۸ - ارکان ارث ........ ............................ ............. ............... .... .... 22 ۷ - شروط ارث ............................. ............................ ........... .... 22 1۰ - اسباب ارث ........ ......................... ........................... ....... ... 22 11 - موانع ارث .................................... ........................... ...... .. 22 12 - حقوقیکه به تر کۀ میت تعلق میگیرد............ ........................... .. .. 2۹ 1۹ - مستحقین میراث (مراتب ورثه) .................................. .......................... 2۸ 1۴ - وارثین از مردان غیر از ذوی الارحام .... ................................... 2۹ 1۹ - وارثین از زنان غیر از ذ وی الارحام ......................................... 2۸ 1۸ - شنا خ ت فروض .......... .............................................. .. .. .... 2۷ 1۹ - بیان اصطلاحات تضعیف وتنصیف ...... .. ................................ .. 2۷ 1۸ - تفاوت میان جد صحیح وجد ۀ صحیحه .... ..................................... ۹۰ فرایض (معاصر) ۹ 1۷ - فصل دوم.... .................................... ................................ ۹1 2۰ - میراث پدر .................................. ..................................... ۹1 21 - میراث جد صحیح .. ....................... ...................................... ۹۹ 22 - میراث اولاد ام (برادر و خواهر اخیافی) .................................... ۹۸ 2۹ - میراث شوهر ................ .................................................... ۹۹ 2۴ - میراث زوجه .... ........................... ..... .. .............................. ۹۷ 2۹ - میراث دختر ..... ........................... ... ... ............................... ۴۰ 2۸ - میراث دختر پسر ........................... ..................................... ۴1 2۹ - میراث خواهر اعیانی ..... ................ ...................................... ۴۹ 2۸ - میراث خواهر علاتی ....................... .................................... ۴۹ 2۷ - میراث مادر ................................. ..................................... ۴۸ ۹۰ - میراث جده ...................................... .......................... .... ۴۷ ۹1 - بیان سهام ذوی الفروض برروش دیگر .. ..................................... ۹۹ ۹2 - اصناف وارثین که نصف می برند وشرائ ...........................................................آن ط ۹۹ ۹۹ - اصناف وارثینکه ثلث می برند با شرائط ..............................آن .............................. ۹۴ ۹۴ - اصناف وارثینکه ثلثان می برند........... ........ ....................................................... ۹۹ ۹۹ - وارثینکه مستحق ربع وثمن اند ......................... ....... ............................. ... .... ۹۹ - ۹۸ ۹۸ - وارثینکه مستحق سدس می باشند......... ................................................................ ۹۸ ۹۹ - فصل ........................................................................سوم ۸1 ۹۸ - عصبات ............................................ .............................. ۸1 ۹۷ - عصبه بنفسه ................................. .................................... ۸1 ۴۰ - عصبه بغیره ............................... .. .......................... .... ..... ۸2 فرایض (معاصر) 4 ۴1 - عصبه مع غیره و آخرین عصبات ............. .... ... .. ... .... .... ... ........ .. ۸2 ۴2 - فصل چهارم.... ............................................. .................... ۸۴ ۴۹ - مبحث ح جب ....................................... ..................... ......... ۸۴ ۴۴ - تفاوت میان ح جب به اوصاف و ح جب به اشخاص ..................................... ۸۴ ۴۹ - انواع ح جب به اشخاص ..... ........ ...... ...... ............................... ۸۸ ۴۸ - قواعد ح جب حرمان ........................ ..................................... ۸۸ ۴۹ - حکم وصیة واجبة ................. ........ ..... ................................. ۸۸ ۴۸ - حاصل باب ح جب .......................... ..................................... ۸۷ ۴۷ - اصول مسائل ............................... ..... ................................ ۹۰ ۹۰ - مبحث عول .................................. .. .................................. ۹۴ ۹1 - نسبتهای چهارگانه: (تماثل، تداخل، توافق، و تباین بین اعداد)....... ....... ۹۷ ۹2 - مبحث تصحیح ................................................................... ۸۰ ۹۹ - اصولیکه بین سهام و رؤس است ......... ................. ............................................. ۸1 ۹۴ - اصل اول ............................................ ..... ........................................... ...... ۸1 ۹۹ - اصل دوم ........................................... ......... .............................................. ۸2 ۹۸ - اصل سوم .................................... ........ ....... ..................................... .... ...... ۸۴ ۹۹ - اصولیکه بین رؤس ورؤس است .......................... ....................................... ... .... ۸۸ ۹۸ - اصل اول ........................................... ............ ....................................... .. ۸۸ ۹۷ - اصل دوم ............................................ ... ...................................... ......... ... ۸۸ ۸۰ - اصل سوم ............................... ........... ....... .............. ................................ .. ۸۷ ۸1 - اصل چهارم .................... ... ............................................... .................. ..... .. ۷1 ۸2 - مثالها ی دیگر وتطبیقات.......................... .............................. ۷۹ ۸۹ - کیفیت تشخیص سهام ورثه از تصحیح ...................................... ۷۹ فرایض (معاصر) 5 ۸۴ - مبحث تخارج ... .................... ............................................ ۷۹ ۸۹ - فصل پنجم .............................................................. .... ..... ۷۹ ۸۸ - تقسیم ترک ه بین ورث ه ( اعم از اینکه ترکه از معدودات ونقود باشد یا اینکه زمین ، د کان، ب و ستان وباغ باشد ) .. ۷۹ ۸۹ - کیفیت تقسیم ترکه بر قرض خواهان............. ............................ 1۰۹ ۸۸ - مبحث رد وشروط آن ... ............ ............ .............................. 1۰۴ ۸۷ - اصناف اهل رد ........................ .......... .............................. 1۰۹ ۹۰ - مسائل باب رد مثالها وتطب یقات... .......................................... .. 1۰۹ ۹1 - .........................................................فصل ششم .... ......... 11۹ ۹2 - حکم میراث جد همراه برادران وخواهران اعیانی و علاتی .... ...................... 11۹ ۹۹ - نحوۀ ارث جد همراه برادران و خواهران اعیانی و علاتی در نزد کسانیکه قائل به آن اند در عدم موجودیت ذی سهم ................................................ .......................................... 11۹ ۹۴ - تفسیرمقاسمة وبیان اینکه افضلیت برای جد در مقاسمه به پنج صورت منحصر میشود... .... .. ... 11۸ ۹۹ - مساله ها ی که ثلث تمامی مال نسبت به مقاسمة برای جد بهتر است .. ... ................. ......... 11۹ ۹۸ - مساله های که ثلث تمامی مال و مقاسمة برابر است ..... ......... ............... ....... ..... ....... 11۷ ۹۹ - نحوۀ ارث جد همراه برادران وخواهران اعیانی و علاتی با وجود ذی سهم .... .................. 11۷ ۹۸ - اصحاب فروض یکه امکان اجتماع آنها همراه جد، برادران و خواهران اعیانی و علاتی می باشد. 11۷ ۹۷ - مقاسمۀ جد با برادران وخواهران اعیانی وعلاتی باوجود ذی سهم ............. ....... .. ... ...... 12۰ ۸۰ - ثلث باق ی مال برای جد با وجود ذی سهم..... ............ .. ..................................... .... 12۰ ۸1 - سد س تمامی مال برای جد باوجود ذی ...........سهم .... ............................................. 121 ۸2 - برابر می باش د مقاسمة وثلث باقی در مثل................................ ............................. 121 ۸۹ - برابر است مقاسمة ، ثلث باقی و سدس تمامی مال در مثل............. ............................. 121 ۸۴ - مسائل معادّه. .................. ........................................... ... 122 ۸۹ - مسألۀ اکدریه ........... ............................................ ......... 12۴ فرایض (معاصر) 6 ۸۸ - فصل هفتم ......................................... ............................. 12۸ ۸۹ - مناسخات .... .......... ............................................. ........... 12۸ ۸۸ - طرق اجرای مناسخه ....... ............................................. ... 12۸ ۸۷ - حالت اول مناسخه ... ............................................. ........ 12۹ ۷۰ - حالت دوم مناسخه وتطبیقات آن .......... ......................................... 12۸ ۷1 - حا لت سوم مناسخه وصورت های آن ................. ............................... 1۹۴ ۷2 - مثالها وتطبیقات ................................. ............................ 1۹۹ ۷۹ - فصل هشتم ........................................ ............................. 1۴۹ ۷۴ - میراث ذوی الارحام ......... .......................................... ... .. 1۴۹ ۷۹ - شروط ود لائل ارث ذوی الارحام ............................................. 1۴۹ ۷۸ - کسانیکه اطلاق ذوی الارحام بر آنان می شود واصناف آن ....................... 1۴۸ ۷۹ - صنف اول ذوی الارحام وحالات آن .................................................. 1۴۸ ۷۸ - حالت اول .... .......... ............................................ ........... 1۴۸ ۷۷ - حالت دوم .............. ........................................... ........... 1۴۹ 1۰۰ - حالت سوم ... ......... .......................................... ........... 1۴۹ 1۰1 - حالت چهارم ........ ...... .......................................... ..... 1۴۷ 1۰2 - حالت پنجم ............... ..................................................... 1۹۴ 1۰۹ - حالت ششم ... ....... ........ ........................................ .... 1۹۹ 1۰۴ - صنف دوم ذوی الارحام وحالات آن ............................................... 1۹۸ 1۰۹ - حالت اول .... ..... ...... .......................................... .. ....... 1۹۸ 1۰۸ - حالت دوم ........ .... ...................................... ... .... ........ 1۹۸ فرایض (معاصر) ۹ 1۰۹ - حالت سوم ... ...... ........................................... ........... 1۹۷ 1۰۸ - حالت چهارم ..... ........ ................................................... 1۹۸ 1۰۷ - حالت ....................................................................پنجم 1۸۰ 11۰ - صنف سوم ذوی الارحام وحالات آن ............... ........................... 1۸1 111 - حالت اول ... ...... .... ..................................... ............ 1۸۹ 112 - حالت دوم .... .......... ........................................... ...... 1۸۴ 11۹ - حالت سوم ... ..... .......................................... .............. 1۸۴ 11۴ - حالت چهارم ..... ..... ........................................... .... ....... 1۸۴ 11۹ - حالت پنجم ... ..... ............................................................ 1۸۹ 11۸ - حالت ششم ... .... ....... ..................................................... 1۸۹ 11۹ - حالت هفتم ................... ................................................. 1۸۹ 11۸ - حالت هشتم .. ................. .................................... ....... .. 1۸۸ 11۷ - حالت نهم ............. ........................................... ...... 1۸۸ 12۰ - حالت دهم .... .......... ............................................. ..... 1۸۸ 121 - حالت یازدهم ... ............................................ ............. 1۸۹ 122 - حالت دوازدهم ............. ............................................ .. 1۸۸ 12۹ - حالت سیزدهم ..... ............................................ ......... 1۸۷ 12۴ - حالت ............................. چهاردهم .............. .... ............... 1۸۷ 12۹ - حالت ............................... پانزدهم ................... ... .......... 1۸۷ 12۸ - صنف چه ارم ذوی الارحام وحالات آن ................ ................... 1۹2 12۹ - حالت اول .... ......... .................................... .......... ........ 1۹2 فرایض (معاصر) ۸ 12۸ - حالت دوم .... ........ ................................... ..... ............. 1۹۹ 12۷ - میراث ذوی القرابتین از صنف چهارم ................................... 1۹۸ 1۹۰ - میراث اولاد صنف چهارم وحالات آنها .................................. 1۸1 1۹1 - حالت اول ... ..... ..... ................................... ..... ...... 1۸1 1۹2 - حالت دوم .... ........ ................................... ................... 1۸2 1۹۹ - حالت سوم ... .... .................................. ...................... 1۸۴ 1۹۴ - حالت چهارم ......... .................................. ................. 1۸۹ 1۹۹ - حالت پنجم .......... .... ................................. ................... 1۸۹ 1۹۸ - حالت ششم ............. ................................ ......... .......... 1۸۹ 1۹۹ - حالت هفتم ... ...... ................................ ..................... 1۸۹ 1۹۸ - حالت هشتم .. ..... ................................. ........................ 1۸۹ 1۹۷ - فصل نهم ..................................................................... 1۸۷ 1۴۰ - مبحث خنثی وطریق توریث آن ............ .... ..................... .... 1۸۷ 1۴1 - بیان مسایل و تطبیقات در ارث خنثی...... ......... .................. 1۷۰ 1۴2 - میراث حمل ................ ................................. ........... 1۷۸ 1۴۹ - تقدیرات چهار گانۀ حمل ...... ................................. ......... 1۷۷ 1۴۴ - میراث مفقود ... ......... ................................. ................ 2۰۹ 1۴۹ - احوال سه گانۀ وارث همراه مفقود .................................. .. 2۰۸ 1۴۸ - چگونگی حل مسائل مفقود ......... ................................... 2۰۸ 1۴۹ - سهام وارثین بر تقدیر حیات مفقود ................................... 212 1۴۸ - سهام وارثین بر تقدیر موت مفقود ...................................... 212 فرایض (معاصر) ۷ 1۴۷ - میراث کسانیکه بطور دسته جمعی کشته میشوند..... .... ............... 21۹ 1۹۰ - مبحث ارث مرتد ... ... ........ .......................... ................ 21۹ 1۹1 - فصل دهم ....................................... .............................. 21۸ 1۹2 - میراث کسی که از دو جهت قرابت داشته باشد .. ...................... 21۸ 1۹۹ - میراث ولد لعان ......... ................................... ............ 21۹ 1۹۴ - ارث مط ل ق ه .. ...... .................................. .................... 21۸ 1۹۹ - حکم ارث از د یة ........................................................ 21۷ 1۹۸ - سخن آخر .... .. ........... ................................. ................ 22۰ 1۹۹ - منابع ........... ..................................................... .......................... 222 فرایض (معاصر) 1۰ تقری ظ: فرایض (معاصر) 11 فرایض (معاصر) 12 تقریظ : بسم الله الرحمن الرحیم الحمدلله والصلو ة والسلام علی رسول الله وعلی آله وصحبه ومن تبعهم باحسان إلی یوم الدین. پس از حمد و سپاس ذات منان ودرود بی پایان بر محمد مصطفی صلوات الله وسلامه علیه آن برگزیده ی خدا وبرترین فرد روی زمین ؛ باید گفت : علم فرائض (میراث) علمی است بسیار حائز اهمیت وحیاتی که می بایست بطور دقیق آموخته شود. ولی متأسفانه منابع موجود در این زمینه ، بیشتر به زبا ن عربی وبا اسلوبی سخت ودشوار نگاشته شده که عموما برای خوانند گان سخت جلوه میکند ، اکنون که نویسنده محترم مولوی محمد گل ح قدوست دهشکری حفظه الله - استاد دارالعلوم عالی جامع شریف هرات ، دست به تألیف این کتاب شیو ا وبه زبان دری زده اند و مطالب کت اب را به زبانی سا ده و آسان برای عموم فارسی دانان ارائه کردند ، جای دارد که از این کوشش نویسنده، تقدیر به عمل آید ، الله عزوجل به وی توفیق مزید و مقبولیت زیاد عنایت فرماید ، کتابی که پیشروی خوانندگان گرامی قرار دارد ، در و اقع کتابی است مفید وآموزنده در باب علم و دانش میراث ، از آنجاییکه علم میراث در حدیث رسول اکرم صلی الله علیه وسلم به عنوان نصف علوم خوانده شده می بایست با آموختن آن بس شتاب کرده ودر تعل م ویاد گیری این علم مهم کوشش نمائیم. نگارنده ای ای ن سطور، پس از مطالعۀ فهرست عناوین ، مقدمه ی نو ی سنده ، مطالب ابتدائي كتاب ونظر کلی بر مواضع مختلف درون این اثر ؛ آنرا مف ید یافتم ، مجددا برای نویسنده آرزوی توفیق مزید کر ده ، از بارگاه خداوند کریم خواستاریم تا این کتاب را سبب مغفرت وی ومنفعت عموم قرار دهد ، وما ذالک علی الله بعزیز. مفتی محمد سرور رسولی مدیریت ( محترم ) دارالعلوم هرات - ۱ ذوالحجه ۱۴۴۱ ه ق فرایض (معاصر) 1۹ تقریظ : فرایض (معاصر) 14 تقریظ : بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله رب العالمین والصلا ة والسلام علی سید الانبیاء والمر سلین بدون شک میراث در میان علوم شرعی علم شریف وارجمندی میباشد، که الله متعال در ق ر آن کریم سهم صاحبان فرض را بطور مفصل بیان داشته است، پیامبرصلی الله علیه وسلم آنرا نیز نصف علم خوانده اند ، صحابۀ کرام ( رضی الله تعالی عنهم ) وعلما در هر عصر وزم ان به آن توجه شایانی نموده اند. من قسمت های از کتاب برادر محترم مولوی محمدگل حقدوست را که تحت عنوان (فرایض معاصر) به رشتۀ تحر یر در آورده است ، مطالعه نموده ام ، موصوف به اندازۀ توان خویش کوشیده ؛ تا مسایل وموضوعات علم میراث را به ش کل خوب وبا استفاد ه از کتب معتبر علمی قدیم وجدید برای دانشجویان علم میراث به شکل عملی بی ان نماید. اینجانب ، مطالعۀ کتاب مذکورا برای اهل علم و د انش پژوهان مفید دانسته وتوصیه مینمایم و برای محترم مولوی صاحب نیز ازدرگاه رب العالمین موفقیت وطول عمر آرزو مینمایم بااحترام پوهنوال عنایت الله صدیقیار استاد پوهنحی شرعیات پوهنتون هرات 2۴ \ ۹ \ 1۴۰۰ فرایض (معاصر) 15 مقدمه : ب هحْمَن ه الر للَّ سْم ا هحيم الر للَّ فلا للَّ من شرور أنفسنا، ومن سيئات أعمالنا، من یهده ا للَّ، نحمده، ونستعينه، ونستغفره، ونعوذ با ه الحمد إن ه محمدا ً عبده ورسوله. للَّ وحده لا شریك له، وأشهد أن مُضل له، ومن یُضلل فلا هادي له، وأشهد أن ْ لا إله إلا ا {یَا أَی ُّهَا الهذین َ آمَنُوا ه إلاه وَأَن ْتُم ْ مُسْلمُون َ ( ه ت ُقَاته وَلا َ تَمُوتُن ه َ حَق للَّ اتهقُوا ا ۲۰۱ ُ ) } [آل عمران] . {یَا أَی ُّهَا النهاس َ ه منْهُمَا رجَالا ً كَثيرا ً و اتهقُوا رَبهكُم ُ الهذي خَلَقَكُم ْ من ْ ن َفْس ٍ وَاحدَة ٍ وَخَلَق َ منْهَا زَوْجَهَا وَبَث ن ً ً سَا ه َ الهذي للَّ وَاتهقُوا ا ه َ كَان َ عَلَيْكُم ْ رَقيبا ً ( للَّ ه ا تَسَا ًَلُون َ به وَا لْْ َرْحَام َ إن ۲ ه َ وَقُولُوا ق َوْلا ً سَدید للَّ ) } [النسا ً] . {یَا أَی ُّهَا الهذین َ آمَنُوا اتهقُوا ا ً ا ( ۰۰ ُ ) یُصْلح ْ لَكُم ْ أَعْمَالَكُم ْ وَی َغْفر ْ لَكُم ْ ذُنُوبَك َ ه َ وَرَسُولَه ُ ف َقَد ْ فَاز َ ف َوْزا ً ع للَّ م ْ وَمَن ْ یُطع ا ظِيما ً ( ۰۲ ) } [الْحزاب] للَّ الذي جعل الفر الحمد ائض من أعظِم القربات وأحبها إليه فقال على لسان نبيه صلی ا للَّ عل يه وسلم : ... وما تقرب إلى ّ عبدي بشى ً أحب إلى ّ مما افترضته عليه ... اخرجه البخاری فی صحيحه ا للَّ عز وجل در حدیث قدسی فرموده است : ... بنده ام به هيچ عملی که نزدم محبوب تر از انجام دادن فرایض باشد، به من تقرب نجسته است) أما بعد : فرای ض علم شریف قرآنی است که به آن اشتغال نمی ورزد مگرطالب وعالم رب انی زیرا: هنگامیکه زید پسر ثابت رضی الله عنه وفات نمود ، عبدالله پسر عباس رضی الله ع نهما - گفت : ربانی این امت وفات کرد کسی که پیامبر - صلی الله علیه وسلم - آنرا آ گاه ت رین فرد این امت ، به علم فرای ض معرفی نمودند الله علیم وحکیم ، مواریث را به حسب علم وحکمت خود فرض گردانید . تکفل، ضمانت ب یان و ایضاح آنرا به کاملترین وجه عهده دار شد ودر بین اهل آن ، بهترین وبا انصاف ترین تقسیم را نمود بر تقدیری که تجاوز ونقص از آن را حلال نگردان یده بلکه ظلم ، عدوان وتعدی معرف ی نموده است وعدۀ جنات داده ش ده برای کسی که الله متعال را در این حدود ، فرمان برداری نماید و هشدار به عذاب داده شده برای کسی که از حدود وی ، تعدی وتجاوز نماید. از مدتی میشود که تدری س ( فرای ض ) در دارالعلوم عالی جامع شریف هرات ، بمن بندۀ ضعیف محول شده است طالبان علوم دین پیوسته ا ز این بندۀ ضعیف خواستار ترتیب کتاب ممد درس ی شدند ولی عوائق ومشاغل من ، مانع بر آورده شدن مأمول شان می گردید ، تا اینکه به توفیق الله متعال به سال - 1۴۴2 ه ق - این کتاب به نام فرائض (معاصر) ترتیب شد در این کتاب، مس ائل میراث به صورت ع م لی و واضح حل شده است ، قوا عد شرح گردیده ومثالهای زیادی در هر بابی که توضیح آن بیشتر متوقع باشد ، ذکر گردیده است رد شبهۀ منحرفین درمو رد میراث زن به وجه اقناعی بیان شده است در محدود مسائلی که اجتهادی است، قول راجح ذکر شده است فرایض (معاصر) 16 ً بناء از الله منان میخواهم که : قرار دهد این کتاب را نافع برای عموم مسلمانان ؛ ً خصوصا برای طالبان تذکره برای عالمان، ازمنابع برای مفتیان و قضات مؤمنان تابع دار ا ن شری عت الله سبحان، اعراض کنند گان از قوانین وضعی ا لحادي صل ی بیان وهمچنان بگرداند برای نویسنده از باقیات ال صالحات واجر بی پایان والله به آنچه بخواهد توانا است وبه اجابت س زاوار. م ن بندۀ ضعیف به عجزمعترف، به خطا، تقصیر، نسیان ونقصان متصف می باشم ؛ آن چه دراین کتاب حق باشد از جانب الله رحمان است وآنچه سهو، خطا ونقصان باشد از نفس من وشیطان است شری عت الله منان ازآن مبراء ودرامان است وماتوفیقي الا باالله علیه توكلت والیه ان یب. نویسنده : مولوی محم د گل حقدوست د ه شکری (حفظه الله) فرزند ملا جمعه گل د هقان د ه شکر ی (حفظه الله) متولد در قریۀ د ه شکرولسوالی پشتون زرغون ولایت هرات ، فارغ التحصیل پوه ن حی ش رعیات وعلوم اسلامی پوهنتون هرات درسال 1۹۸۸ ، مؤلف هنگام تحریراین کتاب ، ّ سرمدر س دارالعلوم عالي جامع شریف هرات ، امام و خطیب مسجد جامع خاتم الانبیاء واقع ناحی ۀ چهارم ، هرات – افغانستان ، میباشد 1۰ رجب 1۴۴2 ه ق فرایض (معاصر) 1۹ فصل اول مباحث این فصل ، عبارت ا ست از : رد شب ه ۀ ظلم بر زن در میراث ، بیان تعریف فرای ض ، مبادی این علم ، م همترین اصطلاحات آ ن ، ارکان ارث ، شروط ارث ، اسباب ارث ، موا نع ارث ، حقوقیکه بر ترکۀ میت تعلق میگیرد ، مستحقین میراث ، وارثین ازمردان وزنان غیر از ذوی الارحام ، شناخت فروض و مستحقین آن ، توضیح اصطلاحات تضعیف وتنصیف ، وذكر ت فاوت بین جد صحیح وجدۀ صحیحه رد شبهۀ ظلم بر زن درمیراث الله متعال فرایض را تعیین نموده و الله متعال از ظلم منزه است الله متعال ، تعادل را د رآ یات تشریعي ، انفسي وآفاقي برشیوۀ برقرارنموده است كه ازآن بجزازجاهل ومعاند دیگر كس ي انكا ر ً نمي كند وقطعا موردي براي انكار و شبهه باقي گذاشته نشده است، الله متعال مرد وزن را آ فریده ، درخلقت میان شان تفاوت قرارداده است ، در حاجات ونیازمندی های ایشان نیزتفاوت وجود دارد، الله متعال علیم، حکیم وسنجیده کاراست ، هرح کمی را که نموده ، منفعت ومصلحت بشر درآن نهفته اس ت ، بعضی از اسرار احکام را عقول درک کرده می تواند ولی عقول بشر ازدرک برخی از اسرار احکام ، قاصر می باشد الله متعال در تشریع خود ، زن را وارث قرار داد ، در حالیکه درجاهلیت برای زن میراث داده نمی شد ، بلکه زن میراث برده میشد. وقتی بین تشریع الله متعال وبین غیرآن از قوانین وضعیه ، مقارنه صورت گیرد ، ف ساد قوا نین وضعی بشری آشکار میگردد، این جریا ناتی که به ز عم خود ، مساوات را بین زن ومرد برقرار می کنند ، مرد ایشان بر دختر خود نفقه نمی کند ، هنگامیکه به سن 1۸ سالگی رسید آنرا از خانه بیرون می کند ، یا اینکه در خانۀ پدر اگر ساکن شود باید برای پدر کرایه بپر دازد ، حتما ً باید همراه با شوهر در نفقه کار کند ، برادر با خواهر درنواحی مالی ونفقات علاقۀ ن دارد ، برای مادر حق مالی بر ا ولاد آن نیست اگر چه گرسنه بمیرد و... ولی اسلام درتشریع میراث ، زن را صاحب حق معرفی نموده و طور عادلانه سهام آن را در ً نصوص صراحتا تعین نموده است، زن بطور مطلق نصف میراث مرد را نمی برد ، بلکه در پنج حالت برای زن نصف میراث مرد داده میشود و در باقی حالات زن مساوی با مرد یا بیشتراز مرد میراث میبرد. حالات پنج گانۀ که مرد دو برابر حصۀ زن میراث می برد : 1 - در وقت وجود اولاد ذکور. 2 - میراث زوج از زوجه. فرایض (معاصر) 1۸ ۹ - پدر دوچند حصۀ مادر را می برد در وقتی که ولد ایشان فوت کند ووارث دیگر غیراز پدر ومادر نباشد. ۴ - میراث برادران وخواهران از برادر ایشان. ۹ - پدر دو چند حصۀ مادر را می برد وقتی ولد شان فوت کند واز وی یک دختر باقی مانده باشد. حالات ی که زن همراه مرد مساویانه میراث می برد: 1 - میراث برادران وخواهران اخیافی. 2 - مادر وپدر، هنگامیکه ازمیت پسر باقی مانده باشد. ۹ - پدر ومادر ، هنگامیکه از میت، اولاد اناث بیشتر از یک نفر باقی مانده باشد. ۴ - هنگامیکه ورث ه ، شوهر وخواهر اعیانی یا خواهر علاتی باش ن د ، برای شوهر نصف ــ برای خواهر نیزنصف داده می شود. ۹ - در صورتیکه از شخص متوفی ویا متوفیه دو دختر ویک برادر باقی مانده باش د. حالات ی که زن بیشتر از مرد میراث می برد این حقیق ت وجود دارد وَ هم و ادعاء نیست : 1 - شخصی فوت نمود ا ز آن دختر، مادر وپدر باقی ماند، برای دختر نصف ، برای مادر سدس وپدر عصبه است ، در این صورت : دختر بیشتر از پدر میراث می برد. 2 - در صورتیکه زنی فوت نمود از وی دختر، شوهر وپدرباقی ماند برای دختر نصف ، برای شوهر ربع وباقی برای پدر داده میشود ، دراین مثال : دختر از پدر وشوهر بیشتر میراث میبرد. ۹ - شخصی فوت نمود از وی زوجه ، دختر و برادر باقی ماند ، برای زوج ه ثمن ، برای دختر نصف ، باقی برای برادر داده میشود ، سهام دختر از برادر بیشتر می باشد. و ... حالاتی وجود دارد که زن میراث می برد ومرد میراث نمی برد. شخصی فوت نمود از وی دختر، خواهر اعیانی وبرادر علاتی باقی ماند ، نصف مال وی برای دختر ونصف برای خواهر اعیانی داده میشود ، برای برادر علاتی چیزی داده نمیشود و موارد دیگر... ً بناء : اسلام همیشه ودر تمام حالات بین مرد وزن در قسمت میراث فرق نمی گذارد ، بلکه تقسیم عادلانه است ، برا بری در ارث میان شان قرار می دهد وقتی تسویه عدل باشد وفرق می گذارد هنگامیکه تسوی ه ظلم باشد. بین پدر و مادر تسوی ه قرار داد هنگامیکه تسوی ه عدل است. برای م ادر داد آنچه برای پدر داد وقتی اولاد موجود بود که پدر را کمک ک ند وفرق گذاشت میان پدر ومادر هنگامیکه تسوی ه ظلم باشد. وقتی اولادی موجود نبود که پدر را به تحمل نفقات ومسکن کمک کند ، برای مادر ثلث را داد تمامی نفقات را از وی ساقط نمود، برای پدرثلثین را داد ونفقات را بر وی حمل نمود. درمیان برادر وخو ا هر تسوی ه نمود هنگام یکه فرایض (معاصر) 1۷ تسوی ه عدل باشد برای خواهر اخیافی سدس را داد چنانچه برای برادر اخیافی سدس را داد ، زیرا : ابتدا ً ء نفقات بر ذمۀ شان نیست. وف رق گذاشت بین میراث دختران وپسران هنگامیکه تسوی ه ظلم باشد برای دختر یک سهم قرار داد نفق ه را از وی ساقط کرد ، برای پسر دوسهم را داد، نفقه را بر وی واجب نمود ، علاوه برنفقه ومشقت کار ، پرداخت مهریۀ زن برایش ، و ت هی ۀ مسکن را نیز برعهدۀ مرد قرارداد، درحالیکه تکا لیف فوق بر عهدۀ زن نیست، وزن مالک مهریۀ خود ش میباشد ، خلاص ه اینکه درچنی ن حالت مرد می دهد وزن میگیرد ، بین دهنده وگیرنده فرق است. به پ یمانۀ که اسلام حق زن را در مال مورث آن به تفصیل وانصاف بیان داشته در دنیا قانونی وجود ندارد که به این شکل عد الت وانصاف را رعایت نموده باشد. وقتی حالات زن در مبحث میراث برسی می شود ، تحقق ق عدالت اجتماعی که اساس تحدید نصیب زن است ، واضح می گردد ، قضیۀ توریث زن تنها بر قاعدۀ ( للذکر مثل حظ الأنثیین ) استوار نیست ، بلکه مسأل ه ، مسألۀ حساب است ، نه مسألۀ عواطف وادعاء ، عدالت میطلبد که برای هر شخص ، حسب حاجت آن داده شود ، مثالهای ذکر شده این حقیقت را به اثبات می رساند. دشمنان اسلام درنشریات ، تلویزیون ها ، جرائد ودیگر و سائل اعلان ، از این ناحی ه میخواهند تا در جامعۀ اسلامی تردید، شک وبی ارزشی نسبت به احکام دین مقدس اسلام ایجاد کنند تا از یک طرف به جای آن قوانین وضعی الحادی بشر ی را جایگزین نمایند واز طرف دیگر ، پرده بر روی ستم ها ، کشتارها ، اشغالگری ها وجنایات خود که درسرزمینهای اسلامی مرتکب میشوند ، بیفگنند وبه نحوی افکارو باور های دینی مردم را در سر زمین های که اشغال نظامی ویا فکری نمودند ، به الحاد وبی دینی سوق دهند، این افراد وجریانات، یک رو ز به حجاب اسلامی تمسخر می کنند، روزی بر تطبیق حدود شرعی انتقاد میکنند وروزی می گویند : اسلام در نظام میراث خود ، بر زن ظلم نموده است و عدۀ دین فروش نیز زبانشان شده با کنار گذاشتن حیاء ، برای باد ا ران خود با زار یابی می کنند ، با بیان رد این شب ه ه به وجه اقناعی، جای برای انتقاد این ملحدین باقی نمی ماند ، اهل ایمان ونصرت دهندگان دین الله متعال وظیفه دارند تا به هر و سیلۀ ممکن ، از شریعت الله مت عال دفاع و حراست نمایند وبرای تطبیق کامل وانتشار آن ، گام ه ای عملی بردارند ، و از هیچ نوع قربانی دریغ نورزند. قال الله تعالي : ( َ یُریدُون َ ليُطْفئُوا نُور ْ ه ب ََف ْوَاههم للَّ ا َ ه ُ مُتم ُّ نُوره وَلَو ْ كَره َ الْكَافرُون للَّ وَا ) ( میخواهند با دهانهاي خود نور الله را خاموش ك ن ند والله كامل كنندۀ نورخود است هر چند کافران خوش نداشته باشند ) سورۀ صف آیۀ ( ۸ ) قال الله تعالي: ( یَاأَی ُّهَا ْ ْكُم ْ وَی ُثَبّت ْ أَقْدَامَكُم ه َ ی َنْصُر للَّ الهذین َ آمَنُوا إن ْ ت َنْصُرُوا ا ) ( اي كساني كه ایمان آ ورده ا ید، اگردین الله را یاری ومددکنید ، الله هم شما را یاری ومدد می کند وگام هایتان را ثابت واستوار میدارد ) سور ۀ محمد آیۀ ( ۹ ) فرایض (معاصر) 2۰ تعریف فرایض فرا ی ض : جمع فریضه به معن ای مفروضه ، یعنی : تعین شده و مقر ر شده میباشد ، اطلاق آن در شرع ، به آنچه بر دلیل قطعی ثابت شده باشد ، میگردد. این نوع از فقه را فرای ض می نامند ، زیرا : سهام ي است که تعین ، تبیین وتفصیل آ ن برمبنای دلای ل قطعی صورت گرفت ه است ویا ً اینکه الله متعال مستقیما به نفس خود آ نرا تقدیر والزام نموده است اساس نصف ، ربع، ثمن، ثلثان، ثلث وسدس را با صاحبان آ ن گذاشته است ، در حالیکه این تقدیروتفصیل در قرآن ک ریم نسبت به د یگر فرایض مثل : نماز ، حج ، زکات و... متفاوت است. شاید این نام از آیۀ مب ارکۀ ( ۹ )سور ۀ نساء گرفته شده باشد که درآن ( ً نصیبا ً مفروضا ) ذکرگردیده است، ویا اینک ه ازارشاد رسول الله صلی الله علیه وسلم اقتباس شده باشد، چنانچه فرمودند : أ لحقوا الفرائض باهل ها ... ( فرای ض را به اهل آن ملحق سازید )... روایت ازصحیح البخاری وصحیح مسلم. مبادی این علم : 1 - تعریف آن : علم به فقه مواریث با ضمیمۀ علم حساب 2 - موضوع آن : ترکات است ۹ - ثمر ۀ آن : رسانیدن حقوق به مستحقین آن میباشد ۴ - نسبت آن بسوی غیرآن از علو م: از علوم شرعی است ۹ - فضل آ ن: آ نچه وارد شده از ترغیب در تعلیم وتعلم آن ، چنانچه در سنن ابن ماجه شمارۀ حدیث : ( 2۹1۷ ) فرای ض ، نصف علم معرفی شده است و بیان گردیده که این اولین چیزی است که از میان این امت کشیده میشود ۸ - واضع آن : الله متعال است ۹ - اسم آن : علم فرا ی ض است ۸ - مرجع آن : کتاب، سنت واجماع می باشد ومحدود مسايلي اجتها دی است. ۷ - حکم آن : فرض کف ای ه است 1۰ - مسا ی ل آن : آنچه ذکر می شود در هر باب