Instytut Studiów Regionalnych październik 2026 Mikroprzedsiębiorczość na Pomorzu Zachodnim: dużo podmiotów, niewielka skala, wyzwani e na przyszło ś ć 2 Mikroprzedsiębiorczość na Pomorzu Zachodnim: dużo podmiotów, niewielka skala, wyzwanie na przyszłość. Sławomir Doburzyński, Instytut Studiów Regionalnych październik 2026 3 Pomorze Zachodnie nie potrzebuje przede wszystkim większej liczby przedsiębiorców, lecz większej zdolności już istniejących firm do tworzenia wyższej wartości, zwiększania skali działania i trwałego uczestnictwa w silniejszych łańcuchach gospodarczych regionu. - Pomorze Zachodnie nie ma problemu z liczbą mikroprzedsiębiorstw – ma problem z ekonomiczną skalą ich działalności. - Liczba mikroprzedsiębiorstw w relacji do mieszkańców praktycznie odpowiada średniej krajowej, ale przeciętny przychód firmy jest o ponad jedną czwartą niższy od średniej dla Polski. - Zachodniopomorskie jest jednym z nielicznych przypadków, w których relatywnie wysoka intensywność przedsiębiorczości podmiotowej współwystępuje z wyraźnie niską skalą ekonomiczną przeciętnej firmy. - Słabszego wyniku regionu nie można wyjaśnić „efektem Mazowsza”, ponieważ także wobec mediany wojewódzkiej przeciętne przychody zachodniopomorskich mikrofirm pozostają około 10 proc. niższe. - Pomorze Zachodnie skupia około 4,32 proc. krajowej liczby mikroprzedsiębiorstw, ale generuje jedynie około 3,23 proc. ich przychodów, co ujawnia wyraźne niedopasowanie między potencjałem podmiotowym a jego ekonomiczną materializacją. - Problemem nie jest przede wszystkim zbyt mała liczba osób pracujących w przedsiębiorstwach, ponieważ różnica wobec kraju pod względem obsady firmy jest niewielka, podczas gdy luka w przychodach na osobę pracującą przekracza 23 proc. - Mała skala organizacyjna nie musi oznaczać słabości ekonomicznej, czego dowodzą województwa, w których jeszcze mniejsza liczba pracujących na firmę współwystępuje z wyraźnie wyższymi przychodami. - Zachodniopomorskie mikroprzedsiębiorstwa działają przy relatywnie niskiej skali kosztów, dlatego ich niewielkich obrotów nie można automatycznie utożsamiać ze złą bieżącą kondycją ekonomiczną. - Relatywnie korzystna relacja kosztów do przychodów może być jednak częściowo efektem modelu opartego na pracy właściciela, której ekonomiczna wartość nie zawsze występuje w rachunku przedsiębiorstwa jako koszt wynagrodzenia. - Fundusz wynagrodzeń zachodniopomorskich mikrofirm jest znacznie bliższy poziomowi krajowemu niż ich przychody, co oznacza narastającą presję na zwiększanie wartości sprzedaży generowanej przez pracę. - Dane z lat 2023–2025 wskazują, że problem nie jest wyłącznie statyczny: przychody sektora w regionie malały w okresie, w którym w skali kraju wyraźnie rosły. - W latach 2023–2025 Pomorze Zachodnie traciło udział zarówno w krajowej liczbie mikroprzedsiębiorstw, jak i jeszcze szybciej w ich przychodach, co wskazuje na pogłębianie się luki skali. - Nowe inwestycje w porty, offshore, energetykę, logistykę i przemysł nie przełożą się automatycznie na rozwój regionalnych mikrofirm, jeśli te nie będą zdolne wejść do drugiego i trzeciego kręgu lokalnych łańcuchów dostaw. - Jedna średnia wojewódzka obejmuje bardzo różne modele mikroprzedsiębiorczości – metropolitalny, nadmorsko-turystyczny, portowo-energetyczny i lokalno-peryferyjny – dlatego dalsza diagnoza powinna łączyć wymiar branżowy z terytorialnym. - Największą rezerwą rozwojową regionu nie jest dalsze zwiększanie liczby mikroprzedsiębiorstw, lecz przejście od przedsiębiorczości licznej do przedsiębiorczości bardziej produktywnej, technologicznie sprawniejszej, lepiej zarządzanej i silniej obecnej na rynkach ponadlokalnych. 4 Mikroprzedsiębiorstwa stanowią najbardziej liczebną, a zarazem najbardziej rozproszoną terytorialnie część gospodarki. Ich znaczenia nie można sprowadzać wyłącznie do liczby zarejestrowanych podmiotów ani traktować ich jako wstępnego etapu prowadzącego docelowo do powstania większych firm. W wielu branżach mikroprzedsiębiorstwo jest trwałym i racjonalnym modelem organizacji działalności gospodarczej, szczególnie w usługach, handlu, budownictwie, turystyce, działalnościach profesjonalnych, rzemiośle czy części gospodarki związanej z obsługą lokalnego rynku. Jednocześnie właśnie w tym segmencie szczególnie dobrze widoczne są podstawowe cechy gospodarki regionalnej: skłonność mieszkańców do aktywności ekonomicznej, dostępność lokalnych rynków, struktura popytu, możliwości zatrudnienia, stopień produktywności, zdolność przedsiębiorstw do zwiększania skali działalności oraz ich pozycja w szerszych łańcuchach wartości. Analiza mikroprzedsiębiorczości pozwala zatem spojrzeć na gospodarkę województwa nie tylko przez pryzmat największych inwestorów i najbardziej dynamicznych sektorów, ale również poprzez szeroką bazę podmiotów tworzących codzienną tkankę ekonomiczną regionu. Ma to szczególne znaczenie w przypadku województwa zachodniopomorskiego. Regionalna gospodarka od lat charakteryzuje się dużym udziałem małych podmiotów, znaczeniem samozatrudnienia i działalności usługowej oraz stosunkowo ograniczoną – na tle części innych województw – liczbą dużych przedsiębiorstw posiadających centrale i zasadniczą część łańcucha wartości ulokowaną w regionie. Jednocześnie Pomorze Zachodnie wchodzi obecnie w okres głębokiej zmiany gospodarczej. Rozwój portów, morskiej energetyki wiatrowej, energetyki i infrastruktury przesyłowej, logistyki, nowych przedsięwzięć przemysłowych oraz poprawa dostępności transportowej tworzą warunki do zwiększenia skali aktywności ekonomicznej. Z punktu widzenia rozwoju regionalnego istotne jest jednak nie tylko pojawienie się dużych inwestycji, lecz także odpowiedź na pytanie, w jakim stopniu ich efekty zostaną przejęte przez istniejącą gospodarkę regionalną. Liczebna i zdolna do rozwoju populacja mikroprzedsiębiorstw może stać się jednym z podstawowych kanałów rozprzestrzeniania nowych impulsów gospodarczych; jeśli jednak pozostanie słabo powiązana z nowymi sektorami, znaczna część tworzonej wartości może omijać lokalne łańcuchy dostaw. Analiza przeprowadzona na podstawie danych za 2025 rok opublikowanych przez Główny Urząd Statystyczny pozwala spojrzeć na ten problem z kilku uzupełniających się perspektyw. Obejmuje liczbę mikroprzedsiębiorstw, liczbę osób w nich pracujących, przychody, koszty oraz wynagrodzenia brutto. Ich zestawienie umożliwia przejście od prostego pomiaru liczby firm do oceny ekonomicznej intensywności mikroprzedsiębiorczości. Istotne staje się nie tylko to, ile podmiotów funkcjonuje w regionie, lecz również jak duże obroty generuje przeciętna firma, ilu pracujących skupia, jaka jest skala ponoszonych kosztów oraz jak kształtuje się fundusz wynagrodzeń. Dopiero połączenie tych informacji pozwala odpowiedzieć, czy wysoka liczba przedsiębiorstw przekłada się na odpowiednio silny potencjał gospodarczy. To rozróżnienie jest szczególnie istotne dla oceny sytuacji województwa zachodniopomorskiego. Dane pokazują region o dobrze rozwiniętej ilościowo bazie mikroprzedsiębiorczości. Liczba mikrofirm w odniesieniu do populacji nie wskazuje na niedostatek aktywności gospodarczej mieszkańców i pozostaje na poziomie zbliżonym do średniej krajowej, sytuując województwo stosunkowo wysoko na tle większości regionów. Taki obraz mógłby prowadzić do wniosku o relatywnie korzystnej kondycji przedsiębiorczości. Dopiero uwzględnienie przychodów, zatrudnienia i innych parametrów ekonomicznych pokazuje, że problem jest bardziej złożony. Województwo zachodniopomorskie łączy stosunkowo dużą liczbę podmiotów z wyraźnie mniejszą przeciętną skalą prowadzonej działalności. Powstaje przez to charakterystyczna dysproporcja 5 pomiędzy liczebnością przedsiębiorczości a jej potencjałem ekonomicznym. Nie należy jej interpretować automatycznie jako dowodu słabej kondycji mikroprzedsiębiorstw. Mała firma generująca relatywnie niewielkie przychody może być stabilna, efektywna i zapewniać właścicielowi oraz zatrudnionym satysfakcjonujące źródło utrzymania. Struktura kosztowa zachodniopomorskich mikroprzedsiębiorstw wskazuje zresztą, że niższej skali obrotów towarzyszy również niższa skala wydatków. Z punktu widzenia całej gospodarki województwa ważniejszy jest jednak inny problem: czy szeroka baza mikrofirm posiada zdolność do zwiększania produktywności, inwestowania, wdrażania technologii, wychodzenia poza rynki lokalne oraz zajmowania silniejszej pozycji w łańcuchach wartości? Innymi słowy, analiza nie powinna służyć ocenie, czy w regionie jest „dużo” albo „mało” przedsiębiorczości. Powinna pozwolić zrozumieć jej strukturę, jakość oraz zdolność do generowania kolejnego etapu rozwoju gospodarczego. Znaczenie tego zagadnienia będzie rosło wraz ze zmianami demograficznymi. W warunkach ograniczania zasobów pracy regionalna gospodarka nie może w nieskończoność zwiększać produkcji i dochodów przede wszystkim poprzez wzrost liczby pracujących. Coraz większego znaczenia nabiera produktywność – zdolność do wytwarzania większej wartości przy wykorzystaniu ograniczonych zasobów ludzkich. Jest to szczególnie ważne dla najmniejszych przedsiębiorstw, które konkurują o tych samych pracowników co przemysł, logistyka, sektor publiczny, duże inwestycje energetyczne czy rynek pracy pobliskich Niemiec. Jeżeli wzrost kosztów zatrudnienia nie będzie równoważony wzrostem przychodów i produktywności, część modeli biznesowych opartych na niskiej skali działalności będzie znajdowała się pod coraz większą presją ekonomiczną. Analiza przywoływanych danych powinna być więc czytana również jako element szerszej refleksji nad kierunkiem polityki gospodarczej województwa. Przez wiele lat jednym z naturalnych celów polityki przedsiębiorczości było zwiększanie liczby podmiotów, wspieranie samozatrudnienia i ułatwianie rozpoczynania działalności. Współczesne uwarunkowania sugerują potrzebę stopniowego przesunięcia akcentu. Przy istniejącej już szerokiej bazie przedsiębiorstw coraz większego znaczenia nabiera wzrost firm istniejących: zwiększanie ich przychodów, produktywności, zdolności inwestycyjnych i eksportowych, profesjonalizacja zarządzania, cyfryzacja i automatyzacja, wykorzystanie technologii oraz tworzenie warunków do przechodzenia części podmiotów z kategorii mikro do grupy przedsiębiorstw małych i średnich. Nie każda firma powinna oczywiście rosnąć – w wielu przypadkach mała skala jest właściwa dla charakteru działalności – lecz system regionalny powinien umożliwiać wzrost tym podmiotom, które posiadają odpowiedni potencjał. Porównanie z innymi województwami jest w tym kontekście szczególnie użyteczne. Pozwala odróżnić cechy właściwe całemu polskiemu sektorowi mikroprzedsiębiorstw od specyfiki Pomorza Zachodniego, a także zestawić region z województwami posiadającymi podobne uwarunkowania lub wyższą zdolność ekonomicznego wykorzystania przedsiębiorczości. Interesujące są zwłaszcza różnice wobec województwa pomorskiego, wielkopolskiego czy dolnośląskiego – regionów, w których duża liczba podmiotów w większym stopniu współwystępuje z wysoką skalą obrotów i obecnością silniejszych ekosystemów gospodarczych. Takie porównanie nie służy tworzeniu prostego rankingu województw. Pozwala natomiast identyfikować strukturalne mechanizmy, dzięki którym podobna liczba przedsiębiorstw może przekładać się na bardzo różną wartość aktywności gospodarczej. Trzeba jednocześnie zachować ostrożność interpretacyjną. Dane zagregowane dla całego województwa nie pokazują zróżnicowania branżowego ani przestrzennego. Nie pozwalają bezpośrednio ustalić, na ile obserwowane wartości wynikają z dużego udziału turystyki i działalności sezonowej, struktury usług, liczby jednoosobowych działalności gospodarczych, specyfiki budownictwa, handlu czy gospodarki morskiej. Nie pokazują również różnic pomiędzy Szczecinem i jego obszarem funkcjonalnym, pasem nadmorskim, Koszalinem, Świnoujściem oraz wschodnią i południową częścią województwa. Z tego względu przedstawione wskaźniki należy traktować jako diagnozę struktury regionalnej, która pozwala sformułować istotne hipotezy rozwojowe, ale w części przypadków wymaga ich dalszej weryfikacji na poziomie sektorów, podregionów i poszczególnych typów przedsiębiorstw. 6 Zasadnicza wartość danych polega jednak na tym, że pozwalają przesunąć dyskusję o mikroprzedsiębiorczości na Pomorzu Zachodnim z kwestii samej liczby podmiotów w stronę zdolności szerokiej bazy przedsiębiorstw do tworzenia wartości. Z perspektywy rozwoju regionu jest to zmiana bardzo istotna. W kolejnych latach o sile zachodniopomorskiej gospodarki w coraz mniejszym stopniu będzie decydowało to, czy uda się utworzyć kolejne tysiące niewielkich działalności, a w coraz większym – czy istniejące firmy będą potrafiły wykorzystać nowe inwestycje, technologie, infrastrukturę i dostęp do rynków do podniesienia swojej produktywności oraz skali ekonomicznej. Przywołane dane tworzą w tym zakresie obraz regionu posiadającego szeroką bazę przedsiębiorczości, ale jednocześnie znaczną niewykorzystaną rezerwę jej ekonomicznego wzmocnienia. Podstawą analizy są dane Głównego Urzędu Statystycznego dotyczące działalności przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób w 2025 roku, pochodzące z badania SP-3. Używane w opracowaniu określenie „mikroprzedsiębiorstwo” należy zatem rozumieć zgodnie z zakresem tego badania – jako przedsiębiorstwo, w którym liczba pracujących nie przekracza dziewięciu osób – a nie jako pełną definicję mikroprzedsiębiorcy stosowaną w prawie gospodarczym lub regulacjach unijnych, uwzględniającą obok zatrudnienia również kryteria finansowe. Ma to znaczenie dla prawidłowej interpretacji prezentowanych wskaźników. Kategoria „pracujący ogółem” nie jest tożsama z liczbą pracowników najemnych. Obejmuje ona zarówno zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, jak również właścicieli i współwłaścicieli pracujących w przedsiębiorstwie, wspólników wykonujących pracę bez umowy o pracę oraz bezpłatnie pomagających członków rodzin; nie obejmuje natomiast osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia. Właściciel prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą jest więc ujmowany jako osoba pracująca, mimo że nie musi występować jako osoba otrzymująca wynagrodzenie. Ma to szczególne znaczenie wobec struktury badanego sektora: w 2025 roku przedsiębiorstwa posiadające do jednej osoby pracującej stanowiły aż 77,9 proc. wszystkich mikroprzedsiębiorstw w Polsce. W konsekwencji pojęć „pracujący” i „zatrudniony” nie należy w analizie używać zamiennie. Analogicznej ostrożności wymaga interpretacja wynagrodzeń. Prezentowana przez GUS kwota wynagrodzeń brutto dotyczy wynagrodzeń wypłacanych zatrudnionym, przede wszystkim osobom pracującym na podstawie umowy o pracę, i nie obejmuje dochodu właściciela wynikającego z prowadzenia działalności gospodarczej, o ile nie występuje on jednocześnie jako pracownik przedsiębiorstwa. Dlatego wartość wynagrodzeń przypadająca na jedno mikroprzedsiębiorstwo nie jest przeciętną płacą ani nawet przeciętnym funduszem dochodów osób pracujących w firmie. Jest wskaźnikiem pokazującym znaczenie wynagrodzeń pracowniczych w modelu ekonomicznym sektora. Podobnie przychody i koszty są rocznymi kategoriami ekonomicznymi wykazywanymi w badaniu SP-3, natomiast liczba pracujących przedstawiana jest według stanu na 31 grudnia. Zestawianie przychodów lub kosztów z liczbą pracujących pozwala więc tworzyć użyteczne wskaźniki porównawcze, ale nie powinno być utożsamiane z precyzyjnym pomiarem produktywności pracy. Przychód nie jest bowiem wartością dodaną, a relacja przychodów i kosztów nie może być bez dodatkowych informacji interpretowana jako pełna miara rentowności czy dochodu przedsiębiorcy. Szczególnie w przedsiębiorstwach opartych na pracy właściciela część ekonomicznego nakładu pracy nie występuje w postaci wynagrodzenia pracowniczego. Należy również pamiętać, że zestawienia regionalne przyporządkowują przedsiębiorstwo do województwa według jego siedziby, co nie musi w każdym przypadku odpowiadać przestrzennemu rozmieszczeniu całej prowadzonej działalności. Te ograniczenia nie podważają porównawczej wartości danych, ale wyznaczają zakres wniosków, które można na ich podstawie formułować. 7 Między przedsiębiorczością a niewielką skalą działalności ekonomicznej Województwo zachodniopomorskie jest regionem o stosunkowo wysokim nasyceniu mikroprzedsiębiorczością, ale jednocześnie o wyraźnie niższej od krajowej przeciętnej skali ekonomicznej pojedynczego podmiotu. To rozróżnienie jest najważniejsze dla interpretacji uwzględnianych w analizie danych. Problemem Pomorza Zachodniego nie jest bowiem niedostatek mikroprzedsiębiorstw, pod względem ich liczby w relacji do wielkości populacji region znajduje się dokładnie w pobliżu średniej krajowej i wyżej niż większość województw. Słabszym elementem jest natomiast zdolność tych licznych przedsiębiorstw do generowania odpowiednio wysokich przychodów, zwiększania skali działalności i – pośrednio – budowania produktywności gospodarki regionalnej. Dane wskazują więc na gospodarkę przedsiębiorczą ilościowo, lecz w znacznej części pozostającą na relatywnie niewielkiej skali operacyjnej. W 2025 roku w województwie zachodniopomorskim funkcjonowało 106,4 tys. mikroprzedsiębiorstw, w których pracowało łącznie 192,1 tys. osób (dane za informacją sygnalną GUS pt. „Działalność przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób w 2025 r.”). Skala tego segmentu gospodarki jest więc znacząca zarówno z punktu widzenia liczby aktywnych podmiotów, jak i liczby osób, dla których mikroprzedsiębiorstwa stanowią miejsce pracy lub prowadzenia własnej działalności. Podmioty te uzyskały w ciągu roku 72,3 mld zł przychodów, poniosły 54,8 mld zł kosztów, a łączna wartość wynagrodzeń brutto przekroczyła 4,0 mld zł. Już same wartości bezwzględne pokazują, że mikroprzedsiębiorczość nie jest na Pomorzu Zachodnim marginalnym uzupełnieniem aktywności większych przedsiębiorstw, lecz rozległą częścią regionalnego systemu gospodarczego, obejmującą bardzo dużą liczbę indywidualnych decyzji ekonomicznych, lokalnych miejsc pracy i relacji rynkowych. Szczególnie istotne jest jednak zestawienie liczby przedsiębiorstw z potencjałem ludnościowym regionu. Województwo zachodniopomorskie skupiało 4,32 proc. wszystkich mikroprzedsiębiorstw działających w Polsce, a więc praktycznie dokładnie taki sam odsetek, jaki stanowiła ludność regionu w populacji kraju – również około 4,32 proc. Zbieżność obu udziałów tworzy ważny punkt odniesienia dla dalszej oceny sytuacji. Oznacza bowiem, że z czysto ilościowej perspektywy zasób mikroprzedsiębiorstw w regionie pozostaje proporcjonalny do jego skali demograficznej. Województwo nie wykazuje ani wyraźnego niedoboru podmiotów gospodarczych w stosunku do liczby mieszkańców, ani takiej nadreprezentacji przedsiębiorstw, która sama w sobie świadczyłaby o ponadprzeciętnej intensywności przedsiębiorczości. Innymi słowy, podstawowa baza podmiotowa regionalnej gospodarki jest rozwinięta na poziomie odpowiadającym znaczeniu demograficznemu Pomorza Zachodniego w kraju. Ma to istotne znaczenie interpretacyjne, ponieważ pozwala oddzielić problem samej obecności i liczebności mikroprzedsiębiorstw od późniejszej oceny ich charakteru ekonomicznego. Punkt wyjścia nie wskazuje na deficyt przedsiębiorczości rozumianej jako gotowość do prowadzenia działalności gospodarczej. Przeciwnie, potwierdza istnienie szerokiej i proporcjonalnej do wielkości regionu bazy mikrofirm, która stanowi trwały element zachodniopomorskiej gospodarki i istotny zasób dla jej dalszego rozwoju. Potwierdza to wskaźnik liczby mikroprzedsiębiorstw przypadających na 100 tys. mieszkańców. W województwie zachodniopomorskim wyniósł on w 2025 roku 6595 wobec 6591 dla Polski. Różnica jest więc minimalna – zaledwie około 0,06 proc. – co oznacza, że pod względem samej gęstości mikroprzedsiębiorczości region niemal idealnie odtwarza średnią krajową. W układzie wojewódzkim daje to jednak stosunkowo wysoką, szóstą pozycję w kraju. Wyższe wartości odnotowano jedynie w województwie mazowieckim – około 8885 mikroprzedsiębiorstw na 100 tys. mieszkańców, pomorskim – 7502, małopolskim – 7442, wielkopolskim – 7117 i dolnośląskim – 7113. Pomorze Zachodnie lokuje się więc bezpośrednio za grupą regionów o najwyższej intensywności przedsiębiorczości mierzonej liczbą podmiotów w relacji do ludności. Jednocześnie przewaga nad częścią województw jest bardzo wyraźna: wobec śląskiego wynosi około 9 proc., wobec lubuskiego około 16 proc., kujawsko- pomorskiego 24 proc., lubelskiego ponad 26 proc., a wobec warmińsko-mazurskiego ponad 42 proc. Sama skłonność do funkcjonowania w formule mikroprzedsiębiorstwa nie wygląda więc na 8 strukturalną słabość Pomorza Zachodniego. Przeciwnie, dane wskazują na relatywnie szeroką bazę przedsiębiorczości, która pod względem liczebności jest porównywalna z regionami znacznie silniejszymi gospodarczo. Liczba mikroprzedsiębiorstw przypadających na 100 tys. mieszkańców Opracowanie własne na podstawie danych z informacji sygnalnej GUS pt. „Działalność przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób w 2025 r.” To właśnie dlatego szczególnego znaczenia nabiera zestawienie tego wskaźnika z przeciętną skalą ekonomiczną przedsiębiorstwa. W województwie zachodniopomorskim średni przychód mikroprzedsiębiorstwa wyniósł około 680 tys. zł, podczas gdy średnia dla kraju sięgała około 910 tys. zł. Oznacza to różnicę przekraczającą 25 proc. i dopiero trzynastą pozycję regionu w rankingu województw. Niższe wartości odnotowano jedynie w województwie warmińsko-mazurskim, kujawsko- pomorskim i lubuskim. Powstaje więc bardzo wyraźna dysproporcja pomiędzy pozycją regionu pod względem liczby mikroprzedsiębiorstw a pozycją pod względem przychodów przypadających na jeden podmiot. Pomorze Zachodnie jest szóste pod względem nasycenia mikroprzedsiębiorczością, ale dopiero trzynaste pod względem ekonomicznej skali przeciętnej firmy. Różnica siedmiu miejsc należy do największych w kraju i wskazuje, że sama liczebność sektora nie przekłada się proporcjonalnie na jego siłę ekonomiczną. Co istotne, tej dysproporcji nie można wyjaśnić wyłącznie wyjątkową pozycją Mazowsza, które bardzo silnie podnosi średnią krajową. W województwie mazowieckim przeciętny przychód mikroprzedsiębiorstwa wynosił ponad 1,52 mln zł, a region skupiał niemal jedną piątą wszystkich mikroprzedsiębiorstw w Polsce i jednocześnie około jedną trzecią ich łącznych przychodów. To rzeczywiście powoduje, że średnia krajowa jest mocno przesunięta w górę. Po wyłączeniu województwa mazowieckiego przeciętny przychód mikroprzedsiębiorstwa w pozostałej części kraju wynosił jednak nadal około 759 tys. zł, a więc o około 10,4 proc. więcej niż na Pomorzu Zachodnim. Bardzo podobny wynik daje porównanie z medianą wojewódzką, wynoszącą około 757 tys. zł. Także wobec niej województwo zachodniopomorskie pozostaje o około 10 proc. poniżej typowego poziomu dla polskich regionów. Oznacza to, że słabsza skala przychodów nie jest jedynie statystycznym efektem dominacji stołecznego Mazowsza, lecz rzeczywistą cechą struktury regionalnej mikroprzedsiębiorczości. Jeszcze bardziej wymowne jest porównanie z województwami zajmującymi podobne lub wyższe pozycje pod względem liczby podmiotów na mieszkańca. Województwo pomorskie ma o około 12 proc. większą gęstość mikroprzedsiębiorstw niż zachodniopomorskie, ale przeciętny przychód firmy jest tam wyższy o około 14 proc. Wielkopolska posiada o nieco ponad 7 proc. więcej 9 mikroprzedsiębiorstw na 100 tys. mieszkańców, lecz przeciętny przychód przedsiębiorstwa jest wyższy aż o około 19 proc. Na Dolnym Śląsku różnica w gęstości przedsiębiorczości wynosi około 7 proc., a w przychodach na firmę około 10 proc. Małopolska przewyższa Pomorze Zachodnie odpowiednio o około 11 i 12 proc. We wszystkich regionach znajdujących się wyżej w rankingu nasycenia mikroprzedsiębiorczością przeciętna skala ekonomiczna podmiotu jest zarazem większa. Nie oznacza to oczywiście prostego związku przyczynowego, ale pokazuje, że wysoka liczba przedsiębiorstw może współistnieć z wysoką skalą ich działalności i że nie ma strukturalnej konieczności, aby duża liczba mikrofirm oznaczała rozdrobnienie obrotów. Średnie przychody na mikroprzedsiębiorstwo Opracowanie własne na podstawie danych z informacji sygnalnej GUS pt. „Działalność przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób w 2025 r.” Równie istotne jest spojrzenie w przeciwnym kierunku. Niektóre województwa mają mniejszą liczbę mikroprzedsiębiorstw w relacji do ludności niż zachodniopomorskie, a mimo to przeciętna firma osiąga tam wyższe przychody. Na Śląsku nasycenie mikroprzedsiębiorczością jest niższe o około 9 proc., ale przeciętny przychód podmiotu jest wyższy o ponad 13 proc. W województwie łódzkim firm na mieszkańca jest mniej o ponad 8 proc., a przychód na podmiot wyższy o około 12,5 proc. Podobną relację obserwuje się w województwie podlaskim, podkarpackim, lubelskim, opolskim czy Świętokrzyskim. To ważny wniosek, ponieważ pokazuje, że liczba przedsiębiorstw i ekonomiczna skala przedsiębiorczości są dwiema odrębnymi cechami regionalnego systemu gospodarczego. Pomorze Zachodnie wypada dobrze w pierwszej z nich, ale zdecydowanie słabiej w drugiej. Jeszcze wyraźniej ujawnia się to w strukturze udziałów regionu w danych krajowych. Zachodniopomorskie w 2025 roku skupiało 4,32 proc. wszystkich mikroprzedsiębiorstw w Polsce, czyli praktycznie dokładnie tyle, ile wynosił jego udział w ludności kraju, udział w liczbie osób pracujących w mikroprzedsiębiorstwach był tylko nieznacznie niższy i wynosił około 4,21 proc., tymczasem udział w przychodach stanowił zaledwie około 3,23 proc. Ta różnica jest bardzo znacząca. Oznacza, że region uczestniczy w krajowej mikroprzedsiębiorczości w pełni proporcjonalnie pod względem liczby podmiotów i niemal proporcjonalnie pod względem zasobu pracy, ale znacznie słabiej pod względem wartości generowanego obrotu. Relacja udziału w przychodach do udziału w liczbie przedsiębiorstw wynosi około 0,75. Innymi słowy, na każde 1 proc. udziału województwa zachodniopomorskiego w krajowej liczbie mikroprzedsiębiorstw przypada jedynie około 0,75 proc. udziału w ich przychodach. Jest to 10 bardzo syntetyczny obraz podstawowej nierównowagi: potencjał podmiotowy regionu jest większy niż jego ekonomiczna materializacja. Podobny wniosek wynika z przeliczenia przychodów na mieszkańca. Ponieważ liczba mikroprzedsiębiorstw w relacji do ludności jest praktycznie taka sama jak średnio w kraju, różnica w przychodach na jedno przedsiębiorstwo niemal bezpośrednio przekłada się na niższą wartość obrotów sektora mikroprzedsiębiorstw przypadającą na mieszkańca. W województwie zachodniopomorskim było to około 44,8 tys. zł na mieszkańca, podczas gdy dla Polski około 60,0 tys. zł. Luka wynosi więc ponad 25 proc. Oznacza to, że problem nie polega na tym, iż na Pomorzu Zachodnim zbyt mała część populacji funkcjonuje w otoczeniu mikroprzedsiębiorczości. Problem polega na tym, że porównywalna liczba podmiotów generuje wyraźnie mniejszą wartość ekonomiczną. Dane o liczbie pracujących dodatkowo wzmacniają tę interpretację. Na jedno mikroprzedsiębiorstwo przypadało w regionie około 1,81 osoby pracującej, wobec około 1,86 w kraju. Różnica wynosi zaledwie 2,7 proc., a więc jest nieporównanie mniejsza niż 25-procentowa luka w przychodach na firmę. Oznacza to, że niższych przychodów nie można wyjaśnić wyłącznie mniejszą liczbą osób zaangażowanych w działalność przeciętnego przedsiębiorstwa. Przychód przypadający na jedną osobę pracującą wynosił w regionie około 376 tys. zł, wobec około 491 tys. zł w kraju, czyli był niższy o ponad 23 proc. Nie jest to jeszcze pełna miara produktywności w sensie ekonomicznym, ponieważ przychód nie jest tożsamy z wartością dodaną, ale pokazuje, że różnica ma głębszy charakter niż sama skala zatrudnienia. Region posiada porównywalnie dużą liczbę firm i niewiele niższą liczbę pracujących przypadających na firmę, ale generowany obrót pozostaje znacząco mniejszy. Hipotetyczne zestawienie z wartościami referencyjnymi dobrze obrazuje skalę tej różnicy. Gdyby 106,4 tys. zachodniopomorskich mikroprzedsiębiorstw osiągało średni krajowy poziom przychodów na podmiot, łączne przychody sektora wyniosłyby około 96,8 mld zł zamiast faktycznych 72,3 mld zł. Różnica wynosiłaby więc około 24,5 mld zł. Takie porównanie należy traktować wyłącznie jako ilustrację statystyczną, a nie jako miarę rzeczywistej „straty”, ponieważ struktura gospodarcza regionów, branże, rynki zbytu i modele działalności są odmienne. Właśnie dlatego warto zastosować również mniej obciążający punkt odniesienia. Gdyby zachodniopomorskie mikroprzedsiębiorstwa osiągały przeciętny poziom przychodów dla Polski z wyłączeniem Mazowsza, ich łączne przychody wyniosłyby około 80,7 mld zł. Wobec rzeczywistych 72,3 mld zł oznacza to różnicę około 8,4 mld zł. Przy zastosowaniu mediany wojewódzkiej rezultat byłby niemal identyczny – około 80,5 mld zł. Także po wyeliminowaniu efektu Warszawy pozostaje więc wyraźna luka skali. Szczególnie użytecznym punktem odniesienia dla oceny pozycji województwa zachodniopomorskiego jest mediana wartości wojewódzkich. Średnia krajowa przychodów przypadających na mikroprzedsiębiorstwo – około 910 tys. zł – jest bowiem silnie podwyższana przez wyjątkową pozycję województwa mazowieckiego, gdzie przeciętny przychód przekracza 1,5 mln zł. Samo porównanie Pomorza Zachodniego ze średnią ogólnopolską może więc sugerować, że znaczna część obserwowanego dystansu jest konsekwencją specyfiki regionu stołecznego. Dane pokazują jednak, że tak nie jest. Po wyłączeniu województwa mazowieckiego przeciętny przychód mikroprzedsiębiorstwa w pozostałych piętnastu województwach wynosi około 759 tys. zł, natomiast mediana dla województw kształtuje się na bardzo zbliżonym poziomie około 757 tys. zł. W obu przypadkach wartość dla Pomorza Zachodniego – około 680 tys. zł – pozostaje wyraźnie niższa. Luka wobec mediany wynosi około 77 tys. zł na przedsiębiorstwo, czyli nieco ponad 10 proc. Oznacza to, że niższa skala działalności zachodniopomorskich mikrofirm nie jest statystycznym artefaktem wynikającym z dominacji Warszawy i Mazowsza, lecz pozostaje widoczna również w zestawieniu z „typowym” polskim województwem. Mediana ma w tym przypadku dodatkową wartość interpretacyjną. Średnia krajowa odpowiada na pytanie, jaki jest przeciętny wynik wszystkich polskich mikroprzedsiębiorstw, przy czym duże województwa oraz regiony o wyjątkowo wysokich wartościach wpływają na nią proporcjonalnie do swojej skali. Mediana pokazuje natomiast poziom dzielący szesnaście województw na dwie równe grupy i dzięki temu lepiej odzwierciedla przeciętną pozycję regionalną. Województwo zachodniopomorskie znajduje się wyraźnie poniżej tego poziomu i zajmuje trzynaste miejsce w kraju. 11 Oznacza to, że jego słabszy wynik nie dotyczy wyłącznie porównania z najbardziej rozwiniętymi i metropolitalnymi regionami, ale również z dużą częścią województw o zdecydowanie mniejszej skali gospodarki. Jest to istotne, ponieważ ogranicza możliwość tłumaczenia luki wyłącznie strukturą krajowej gospodarki i wzmacnia tezę o występowaniu specyficznej regionalnej cechy mikroprzedsiębiorczości: licznej bazy podmiotów prowadzących działalność na relatywnie niewielką skalę ekonomiczną. Skalę tej różnicy można również przedstawić w ujęciu agregatowym. Gdyby zachodniopomorskie mikroprzedsiębiorstwa osiągały przy istniejącej liczbie podmiotów jedynie poziom odpowiadający medianie wojewódzkiej, ich łączne przychody wyniosłyby około 80,5 mld zł zamiast 72,3 mld zł. Różnica sięgałaby więc około 8,2 mld zł. Nie jest to oczywiście wartość, którą należy interpretować jako możliwą do prostego „odzyskania”, ponieważ województwa różnią się strukturą branżową, wielkością rynków, charakterem popytu i pozycją firm w łańcuchach wartości. Porównanie to pokazuje jednak skalę ekonomicznego znaczenia nawet pozornie umiarkowanej, około dziesięcioprocentowej luki wobec mediany. Przy ponad 106 tys. podmiotów stosunkowo niewielka różnica na poziomie pojedynczej firmy kumuluje się w wielomiliardową różnicę na poziomie gospodarki regionalnej. Z punktu widzenia polityki rozwoju jest to ważniejszy punkt odniesienia niż porównanie wyłącznie ze średnią krajową: wskazuje, że nawet przesunięcie szerokiej bazy mikroprzedsiębiorstw do poziomu typowego dla polskich województw oznaczałoby istotną zmianę skali ekonomicznej sektora. Z punktu widzenia interpretacji regionalnej jest to szczególnie istotne. Dane nie wskazują na problem z samym „wejściem do przedsiębiorczości”. Bariera pojawia się raczej później – na poziomie zwiększania skali sprzedaży, poszerzania rynku, podnoszenia wartości oferowanych produktów i usług oraz przechodzenia od działalności lokalnej do działalności zdolnej generować większy obrót. Oczywiście dane nie pozwalają bezpośrednio przesądzić, czy wynika to ze struktury branżowej, dużego udziału samozatrudnienia, sezonowości, niewielkiego rynku lokalnego, słabszej ekspozycji eksportowej czy ograniczonego udziału przedsiębiorstw w bardziej produktywnych łańcuchach wartości. Dają jednak podstawę, by bardzo mocno postawić hipotezę, że strukturalne wyzwanie województwa nie dotyczy niedostatku aktywności przedsiębiorczej, lecz zdolności istniejącej, licznej bazy mikrofirm do osiągania większej skali ekonomicznej. Właśnie ten rozdźwięk pomiędzy szóstą pozycją pod względem liczby przedsiębiorstw na mieszkańca a trzynastą pod względem przychodów na firmę jest jednym z najbardziej charakterystycznych sygnałów płynących z danych za 2025 rok. Dysproporcję pomiędzy liczebnością zachodniopomorskiego sektora mikroprzedsiębiorstw a generowaną przez niego wartością przychodów można syntetycznie przedstawić za pomocą wskaźnika niedopasowania skali, skonstruowanego na potrzeby niniejszej analizy. Nie jest to wskaźnik stosowany przez GUS ani standardowa miara produktywności, lecz prosta relacja pozwalająca porównać udział województwa w krajowej liczbie mikroprzedsiębiorstw z jego udziałem w krajowych przychodach tego sektora. Przyjmując wartość 100 jako stan pełnej proporcjonalności, wskaźnik można zapisać jako relację udziału regionu w przychodach do jego udziału w liczbie przedsiębiorstw, pomnożoną przez 100. Wartość powyżej 100 oznaczałaby, że region generuje większą część krajowych przychodów, niż wynikałoby to z jego udziału w liczbie podmiotów; wartość poniżej 100 wskazuje na sytuację odwrotną. W przypadku województwa zachodniopomorskiego udział w liczbie mikroprzedsiębiorstw wynosił w 2025 roku około 4,32 proc., natomiast udział w ich krajowych przychodach jedynie około 3,23 proc. Wskaźnik niedopasowania skali przyjmuje więc wartość około 74,8. Oznacza to, że na każde 100 jednostek potencjału wynikającego z udziału regionu w liczbie mikroprzedsiębiorstw przypada niespełna 75 jednostek udziału w generowanych przez sektor przychodach. Innymi słowy, udział Pomorza Zachodniego w krajowych przychodach mikroprzedsiębiorstw jest o około jedną czwartą niższy od poziomu, jaki odpowiadałby jego udziałowi w liczbie firm. Różnica pomiędzy 4,32 proc. a 3,23 proc. wynosi 1,09 pkt proc., co przy tak dużej liczbie podmiotów stanowi bardzo istotną dysproporcję strukturalną. 12 Podobną konstrukcję można zastosować do zasobów pracy. Województwo zachodniopomorskie skupiało około 4,21 proc. wszystkich osób pracujących w krajowym sektorze mikroprzedsiębiorstw, a jednocześnie generowało 3,23 proc. jego przychodów. Relacja obu udziałów daje wartość około 76,7. Także zatem w odniesieniu do zasobu pracy ekonomiczny udział regionu jest o ponad jedną piątą niższy od jego udziału ilościowego. Oba wskaźniki są przy tym bardzo zbliżone – 74,8 w relacji do liczby firm i 76,7 w relacji do liczby pracujących. Potwierdza to, że podstawowa dysproporcja nie wynika przede wszystkim z nietypowej liczby osób pracujących w pojedynczym przedsiębiorstwie, lecz z niższej wartości przychodów generowanych przy istniejącej liczbie firm i zaangażowanego zasobu pracy. Tak rozumiany wskaźnik niedopasowania skali pozwala syntetycznie przedstawić zasadniczą specyfikę województwa. Zachodniopomorskie posiada pełny udział ilościowy w polskiej mikroprzedsiębiorczości, ale niepełny udział ekonomiczny. Region odpowiada za około 4,3 proc. krajowej bazy podmiotów oraz ponad 4,2 proc. pracujących, ale tylko za 3,2 proc. przychodów. Nie oznacza to niskiej rentowności ani nie pozwala wprost oceniać wartości dodanej czy produktywności – wskaźnik operuje wyłącznie przychodami. Jego zaletą jest jednak zdolność do pokazania w jednej liczbie tego, co w całym zbiorze danych jest najbardziej charakterystyczne: szerokość regionalnej bazy przedsiębiorczości jest większa niż jej względny ciężar ekonomiczny. Wskaźnik ten może być również wykorzystany w kolejnych analizach czasowych. Jeżeli w przyszłości wartość zbliżałaby się do 100 przy zachowaniu wysokiej liczby podmiotów, oznaczałoby to stopniowe domykanie luki skali. Jeżeli natomiast pozostawałaby stabilnie w pobliżu 75 lub obniżała się, świadczyłoby to o utrwalaniu się strukturalnego rozdźwięku pomiędzy liczbą przedsiębiorstw a wartością ich działalności. Jeszcze czytelniej specyfikę Pomorza Zachodniego pokazuje odejście od prostego rankingu województw i równoczesne zestawienie dwóch podstawowych wymiarów mikroprzedsiębiorczości: intensywności podmiotowej, mierzonej liczbą mikroprzedsiębiorstw na 100 tys. mieszkańców, oraz przeciętnej skali ekonomicznej, mierzonej przychodem przypadającym na jedno mikroprzedsiębiorstwo. Do takiego porównania zasadne jest zastosowanie mediany wartości wojewódzkich, a nie wyłącznie średniej krajowej. Dotyczy to szczególnie przychodów, gdzie wyjątkowo wysoka wartość dla województwa mazowieckiego silnie podnosi średnią ogólnopolską. Mediana pozwala natomiast określić położenie regionu względem typowego województwa i uniknąć nadmiernego wpływu pojedynczego, zdecydowanie odstającego przypadku. W 2025 roku mediana liczby mikroprzedsiębiorstw wynosiła około 5877 podmiotów na 100 tys. mieszkańców, natomiast mediana przychodów przypadających na jedno mikroprzedsiębiorstwo około 757 tys. zł. Przyjęcie tych wartości jako umownych osi podziału pozwala wyróżnić cztery modele regionalnej mikroprzedsiębiorczości. Nie są to kategorie wartościujące – określenia „wysoki” i „niski” oznaczają w tym przypadku wyłącznie pozycję powyżej lub poniżej mediany szesnastu województw. Pierwszy model obejmuje województwa, w których wysokiej intensywności podmiotowej towarzyszy ponadmedianowa skala przychodów. Do tej grupy należą województwa mazowieckie, pomorskie, małopolskie, wielkopolskie, dolnośląskie, łódzkie i śląskie. Są to regiony bardzo różne pod względem struktury gospodarczej, poziomu rozwoju i charakteru sieci osadniczej, dlatego nie należy traktować ich jako jednego modelu gospodarczego. Łączy je jednak ważna cecha - relatywnie szeroka baza najmniejszych przedsiębiorstw współwystępuje z relatywnie wysoką wartością sprzedaży przeciętnego podmiotu. Samo rozdrobnienie przedsiębiorczości nie stanowi więc przeszkody dla osiągania większej ekonomicznej skali działalności. W części tych regionów znaczenie mogą mieć silne rynki metropolitalne, w innych rozbudowane powiązania przemysłowe i eksportowe, obecność dużych przedsiębiorstw tworzących zapotrzebowanie na sieci dostawców czy większa chłonność rynków regionalnych. Z punktu widzenia niniejszej analizy istotny jest przede wszystkim rezultat: wysoka liczebność sektora mikroprzedsiębiorstw nie musi prowadzić do niskiego przeciętnego obrotu. Drugi model jest z punktu widzenia Pomorza Zachodniego najbardziej interesujący: wysokiej intensywności podmiotowej towarzyszy niższa od mediany przeciętna skala przychodów. W przyjętej typologii województwo zachodniopomorskie jest jedynym regionem znajdującym się w tej części układu. Liczba 6595 mikroprzedsiębiorstw na 100 tys. mieszkańców przewyższa medianę wojewódzką 13 o około 12 proc. i jest praktycznie identyczna ze średnią krajową wynoszącą 6591, natomiast przeciętne przychody na poziomie około 680 tys. zł są o około 10 proc. niższe od mediany woje